4-G1/file-free (917)

حلیمه زعیم حسین آبادی
ساناز امیری جم
سعیده افضلی
آینور ندائی متعلق
سمیه رضایی نژاد
بلال ضیاءشفیق
حسین رفیعی طباطبایی
مجید محمد نژاد

چکيده
حوضه قم را میتوان یک حوضه پشت کمانی تصور کرد که قبل از بسته شدن نئوتتیس به دنبال حرکت ورق عربی به سمت ایران مرکزی به وجود آمده است و با ادامه یافتن این فرورانش و بسته شدن نئوتتیس، ارتفاع گرفتن زاگرس و تشکیل کمان آذرین تبریز- بزمان به تدریج از آب خارج و در ادامه فرورانش در نهایت باعث تغییر رژیم تنش از کشش به فشاری شده است.
حوضه قم از قديم به جديد شامل سنگ‌هاي آتش فشاني ائوسن با ترکيب آندزيتي که پي سنگ حوضه قم را تشکيل داده و حاصل فوران مواد مذاب در محيط دريايي هستند در اواخر ائوسن با عملکرد فاز کوهزايي پيرنئن محيط دريايي از بين مي رود و محيط کولابي برقرار مي شود و رسوبات کولابي و قاره اي سازند قرمز زيرين در اليگوسن نهفته مي شوند. در اواخر اليگوسن تا ميوسن زيرين بر اثر فرورانش ورقه اقيانوسي نئوتتيس به زير ورقه قاره اي ايران در جنوب غرب زون ايران مرکزي يک حوضه حاشيه اي در مجاورت كمان آتش فشاني زون اروميه - دختر شکل مي گيريد که همان حوضه قم است و داراي رسوبات کربناته – آواري است . رسوبات در اين حوضه به علت تغير عمق در بستر حوضه در سه سيکل رسوبگذاري ته نشين مي شوند و به صورت هم شيب روي رسوبات سازند قرمز زيرين قرار مي گيرند. در ميوسن بر اثر تأثير فازکوهزايي دريا پسروي کرده و رسوبات قرمز روشن سازند قرمز بالايي در يک محيط قارهاي به طور هم شيب روي سازند قم نهفته مي شوند . تا اين زمان محيط رسوبگذاري تقريباً آرام و بدون حرکات تکتونيکي مهم بوده است ولي از ابتداي نئوژن تنش هاي فشاري در منطقه وارد مي شود و به همين علت واحد كنگلومرايي پلئوسن با ماتريکس ماسه هاي خيلي ريز و قلوه هاي آهک از تشکيلات قم و سنگ هاي آتش فشاني به صورت دگر شيب بر روي سازند قرمز فوقاني و رسوبات آبرفتي مخروطه افکنه اي، تراستي ، رودخانه اي به صورت دگر شيب بر روي كنگلومرايي پلئوسن قرار مي گيرند.
با برقراري تنش هاي فشاري در منطقه که همراه با تنش برشي راست گرد بوده است و حاصل فعاليت زمين ساختي زون تبريز - بزمان مي باشد ساختمان هاي زمين شناسي منطقه از قبيل چين ها و گسل هاي طولي و عرضي شکل مي گيرند. راستای گسلهای اصلی ایداغچی نسبتا با روند کلی اعمال تنش به ایران مرکزی هماهنگی دارد. این گسلها احتمالا طی فاز کوهزایی در مرز بالایی و کنگلومرایی پلیوسن تشکیل شده وبا عمل گسلهای بعد از خود چهره منطقه را تحت تاثیر قرار داده است.
معادن گچ ایداغچی منابع مفید اقتصادی آن هستند که عمدتا در واحد d سازند قم تمرکز یافته است.

رسوبات كواترنري
اليگوميوسن(سازند قم)
اليگوسن(سازند قرمز زيرين)
نقشة بالا محل منطقة ايداغچي را نسبت به شهر قم نشان ميدهد. سازندهاي موجود در منطقه نيز در نقشه مشخص هستند. بخش تيره رنگ در جنوب شرقي نقشه تاقديس خضر، بخش تيرة وسط نقشه تاقديس كمركوه، و بخش تيرة شمال نقشه هم تاقديس دوچاه ميباشد. ناوديس يزدان بين كمركوه و دوچاه قرار دارد. منطقة ايداغچي بين تاقديس خضر و تاقديس كمركوه واقع شده است (با تغيير به نقل از امامي، 1991).

مقدمه
بعد از گذشت چهار سال، تحصيل در دانشکده زمين شناسي دانشکده تهران و اخذ درس عمليات صحرايي در ترم پاياني ما را بر آن داشت که تمامي دانش حاصل از مدت تحصيل خود را در اين درس به بوته آزمايش بگذاریم.چنين بود که بررسي زمين شناسي منطقه ايداغچي در جنوب غرب و غرب قم به ما سپرده شد.
اين گزارش حاصل مطالعاتی است اعم از: فتوژئولوژي بر روي عکس هاي هوايي منطقه با مقياس 20000: 1 ، مطالعه نقشه چهار گوش قم با مقياس 200000: 1 و مقاله ها، تحقيقات و کتب مختلف. بررسي هاي ساختاري با استفاده از کمپاس و استريونت و ابزار دقیق GPS و بررسيهاي چينهشناسي با مطالعه نمونه دستي، گرافهاي مربوط به سنگشناسي و دانش چينه و فسيلشناسي گروه، بدون کمک از مطالعات آزمايشگاهي و ميکروسکوپي انجام گرفت و همچنین تصحیح عکس با نقشههای کوچک مقیاستر سازمان زمینشناسی کنترل شده است.
در طول این گزارش در ابتدا به توضیح و توصیف مشخصات کلی منطقه و در مرحله بعد به بررسی سنگشناسی، چینهشناسی و عوارض ساختاری ردیفهای رسوبی مشاهده شده و نمونه برداری شده میپردازیم و در آخر تحلیلی از محیط رسوبی و تاریخچه تشکیل آن ارائه خواهیم داد. اميد است که اين پژوهش بتواند قسمتي از سوالات خوانندگان را پاسخ دهد.
1- معرفی کلی منطقه مورد مطالعه
1-1-اقلیم منطقه قم
شهر قم در غرب زون تکتونيکي ايران مرکز در ناحيه گرم و خشک آب و هوا قرار دارد. ميزان بارندگي در اين شهر 200-100 ميلي متر در سال و متوسط مينيمم دما در سرد ترين ماه 5/2 – 0 و ارتفاع آن از سطح دريا 920 متر ميباشد و در 120 کيلومتري جنوب و جنوب غرب قرار دارد وتابستانهای آن گرم و خشک و زمستانهای آن کموبیش سرد است.
به دلیل دور بودن از دریا و قرار داشتن در کنار کویر و فقدان کوهستان مهم دارای هوایی متغیر است و چون در بیشتر مواقع سال بادهای خشک شدیدی میوزد، مقدار رطوبت در هوا خیلی کم و شدت تغییرات درجه حرارت بیشتر میشود. در روز حرارت آن به70 درجه و در شب به صفر درجه میرسد. به همین علت، کوههای آن در اثر اختلاف دما متلاشی شده به صورت شن و سنگریزه در آمده است. (سید علیرضا سید کباری)
در مغرب و جنوب شهرستان قم، کوههای نسبتا مرتفعی قرار دارد که با شیب ملایم به سمت مشرق و شمال ادامه یافته، به کویر نمک و دریاچه حوض سلطان ختم میشود و برخی از این کوهها عبارتند از: کوه گلستان، یزدان؛ کوههای دیگری با ارتفاعات کمترعبارتند از: کوه خضر، دو برادران، نرداغی و... . رودهای شهر قم که قسمتی از سال آب دارد، شامل: قم رود، رود ساوه یا قراسویا زرینه رود، قاهان، نیمرود و... میشوند. (سید علیرضا سید کباری)
پوشش گياهي زيادي در اين منطقه به چشم نمي خورد به جز گونه هاي کاکوتي و هندوانه کوهي و جانوراني مثل سگ، روباه، آفتاب بر پشت، عقاب در منطقه مشاهده شد.
2-1- موقعیت جغرافیایی
منطقه ايداغچي، منطقهاي است بين طولهاي جغرافيايي 10و 50 و 50 E و 13و 55 و E50 و عرضهاي 3و 35 و 34 N و 13و 40 و 34 N و در غرب شهر قم قرار دارد و 5 کيلومتر با آن فاصله دارد. این منطقه همچنین از شمال به تاقدیس کمرکوه و از جنوب به کوههای نرداقی و دوبرادر میرسد وشامل مجموعه نسبتا بههمریختهای از ردیفهای رسوبی به سن الیگوسن تا کواترنر است .
3-1- راههای ارتباطی
راههای اصلی قم- اراک، قم- اصفهان و جاده قدیم کاشان، راههای منتهی به معدن سنگ ایداغچی و نرداقی و نیز راه خط گاز میباشند.
4-1- ژئومورفولوژی منطقه
در نيمه شمالي منطقه قم ارتفاعات قابل توجهي ديده نمي شود به جز يک سري تپه ماهورها که از سنگهاي آتشفشاني بازيک تا حد واسط (ميوسن زيرين) و سنگ آهکها (اليگوسن) و کنگلومرا که نتيجه فاز فرسايشي پليوسن است تشکيل شده اند.
در نيمه جنوبي ناحيه قم يک سري ناوديس‌ها و تاقديس‌ها با دامنه شيب ملايم بهوجود آمده است که مي‌توان تاقديسهاي دو چاه، کمرکوه، اوغون، خضر و ناوديس ايداغچي و ارتفاعات ميل، دو برادر، نرداقي و يزدان را نام برد.
ايداغچي به عنوان منطقه کاري داراي ارتفاعات اوغون ، گنداب ، خضر و ايداغچي است. در اين منطقه به علت آب و هواي گرم و خشک و کمبود پوشش گياهي و بارندگي بيشتر فرسايش از نوع بادي است و آهکهاي ستيغساز شدهاند.
در اين منطقه آهک ريفي C1, C3,F و a در همه جا به صورت ستيغساز ديده ميشوند و واحدهاي مارني C2, C4, e به صورت فرو افتاده هستند.
سازند قرمز زیرین: در مناطقی که این سازند رخنمون دارد، عوامل فرسایشی روی مارنهای این سازند فعال بوده و آثار فرسایشی آبی به شکل خاص آبراههها تشکیل شده است.
سازند قم: این سازند به فرسایش توسط آب حساس بوده و این امر مبین آن است که در دورههای مرطوب کواترنر، میزان و شدت بارندگی به مراتب بیشتر از دوره کنونی بوده و همچنین، منطقه از نظر پوشش گیاهی تغییر پیدا کرده است. سازند قم با توجه به لیتولوژی عمده خود آهک، ماسه، مارن در عضوهاي مختلف، ژئومورفولوژی متفاوت را نشان میدهد؛ چنانچه عضوهای سست مارنی مناطق کم ارتفاع و درهها و عضوهای آهکی و ماسهای ارتفاعات را ساختهاند.
سازند قرمز بالایی: این سازند بسیار حساس به فرسایش بوده و اشکال فرسایشی موجود مربوط به شکل کنونی نبوده بلکه پس از خارج شدن سازند از آب عوامل آبوهوایی روی آن تاثیر گذاشته است. با توجه به توضیحات آبوهوایی ترشیری و کواترنری، به نظر میرسد آبوهوا و بارشهای کواترنر سهم بیشتری در فرسایش این سازند داشته است.( احمدی و فیضنیا)
2- زمینشناسی قم
1-2- چينه شناسي قم
از نظر سنگ شناسي تشکيلات حوضه قم از قديم به جديد عبارتند از:
1- سنگ هاي آتش فشاني با سن ائوسن و سنگ هاي آهکي نوموليت دار با سن ائوسن بالايي
2- تشکيلات قرمز زيرين
3- تشکيلات قم
4- تشکيلات قرمز بالايي
5- کنگلومراي پليوسن
6- ولکانيسم
7- رسوبات کواترنری
1-1-2- سنگ هاي آتش فشاني (ائوسن مياني– بالايي)
کهنترين سنگهاي قم به فعاليتهاي آتشفشاني است. سنگهاي آتشفشاني که در بين آنها سنگهاي آهکي هم ديده ميشود، بيشتر از نوع قليايي (بازيک) يا نيمه قليايي (حدواسط) ميباشند و سنگهاي اسيدي در اغلب موارد جوانتر و جديدتر از سنگ‌هاي قليايي بوده و روي آنها قرار دارد. در نقاط مختلف گدازههاي بالشي نيز ديده مي‌شود.
در جنوب ناحيه قم ضخامت تشکيلات ائوسن به 2000 متر ميرسد و اکثر کوههاي بلند را تشکيل ميدهد و مارن و آهکهاي نوموليتدار به وسيله دايکها قطع شدهاند. توفها و آهکهايي که در بين اين مواد خروجي ديده ميشود در بعضي نقاط داراي ميکروفسيلهاي مربوط به ائوسن ميباشند، در جنوب شوراب و غرب آهک ائوسن فوقاني با روزنداران و مرجان و دو کفهاي و خارپوست ديده مي شود.
در 10 کيلومتري شمال شهر قم در محلي به نام گردنه کوشک نصرت ميتوان همين سنگهاي آتشفشاني با ترکيب آندزيتي را مشاهده کرد که زير سنگهاي آهکي مارني قرار گرفتهاند و قطعات ريپل و بولدر گرد شده همين سنگهاي آتشفشاني را ميتوان در بين سنگهاي آهکي و مارني که جديد تر از سنگهاي آتشفشاني هستند را پيدا کرد. ( کوهستاني ، 1346)
قديميترين آثار فعاليتهاي آتشفشاني به صورت سنگهاي آتشفشاني بازيک تا متوسط در بخش تحتاني تشکيلات قم (در جنوب شرقي ناحيه) ديده ميشود و اين سنگها نتيجه امتداد جريان آتشفشاني است و جديدترين فعاليتهاي آتشفشاني به صورت فورانهاي شکافي در امتداد گسلهاي اصلي منطقه است ( نوگل – 1352)
2-1-2- تشکيلات قرمز زيرين ( ائوسن پاياني – الیگوسن اغازين )
رخنمونهای این سازند کمتر از دیگر سازندها در سطح قم گسترش دارد. اين تشکيلات داراي رسوبات قرمزي مرکب از شيلهاي قهوهاي روشني مايل به قرمز و لايه هاي نازک ماسهسنگ قرمز و مارنهاي گچدار بوده که گاهي اوقات با لايههاي پيروکلاستيک و گدازههاي آتشفشاني نيز همراه ميباشند و سیلتستونهايي همراه با گچ و نمک فراوان ديده ميشوند. در کوه يزدان و کمرکوه سازند قرمز زيرين از مارن قرمز تيره همراه با ميان لايههاي منظمي از مارنهاي سیلتي خاکستري سبز تشکيل شده است. (کوهستاني – 1346)
به گفته امامی (1370) همبری این لایه با لایههای رسوبی دریایی سازند قم قاطع بوده و نشانگر تغییر رژیم کولابی- قارهای به دریایی میباشد.
استراکد و دوکفهاي در تعيين سن اين بخش مورد استفاده قرار ميگيرند ولي نويسنده در ايداغچي هيچ فسيلي مشاهده نکرده و ضخامت اين تشکيلات متغير است .(کوهستاني – 1346)
اين واحد لايه مرکزي تاقديسهاي اوغون و خضر و کمرکوه را تشکيل ميدهد و به نظر ميرسد ضخامت سازند قرمز زيرين در شمال قم افزايش يافته زيرا بيش از 500 متر از چاه نفتي که توسط شرکت ملي نفت ايران در اين منطقه حفر گرديده از داخل سازند قرمز زيرين عبور نموده بدون اين که به قاعده برسد. سازند قرمز زيرين در حوضه رسوبي ايران مرکزي و به خصوص در ناحيه قم گسترش زيادي دارد ولي تاکنون براي اين سازند برش الگوي مشخصي در نظر گرفته نشده است.
به غير از صدف استراکد و پلسي پودها که کمکي به تعيين سن اين سازند نمي کنند، سازند قرمز زيرين فاقد آثار جانوري و گياهي ديگري است که بتواند در تعيين سن اين سازند مورد استفاده قرار گيرد، لذا سن اين سازند را با توجه به موقعيت چينه سازي و قرار گرفتن بين دو سازند دريايي ائوسن و اليگوميوسن تعيين کرده اند. (رحيم زاده 1373)
3-1-2- سازند قم ( الیگومیوسن)
اين تشکيلات دريايي طبقاتي است از آهکهاي کمعمقي و مارن که به طور مشخص از نظر رنگ و ليتولوژي از سازند زيرين و بالايي متمايز هستند و از نظر زماني معادل سازند آسماري در زاگرس است . (رحيم زاده – 1373)
اين سازند اولين بار توسط W.KLoFtus(1855) و H.Abich (1858) از درياچه اروميه A.F stahl(1911) از منطقه قم گزارش گرديده است. چون رخساره سازند قم داراي تغييرات جانبي مهمي ميباشد تا به حال مقطع تيپي که بتواند معرف اين سازند باشد در نظر گرفته نشده است ولي به خاطر گسترش وسيع اين سازند در منطقه قم اين محل به عنوان مقطع تيپ انتخاب گرديده است.
اهميت سازند قم به اين خاطر است که سنگ مخزن نفت در اين ناحيه ميباشد.
براي اولين بار Soder, Furrer, Gansser در سال 1955 در ناحيه قم اين سازند را به 6 واحد دقیقتر که واحد C آن را به 4 بخش (C1-C4) تقسيم کردند و بدين ترتيب سازند قم 9 عضو دارد.
که با نشانههاي e,d,c4, c3,c2, c1, b,a وf مشخص مي شود . با اين حال جدا از عضوهاي 9 گانه به باور بزرگنيا (1966) در ناحيه کاشان عضو قديميتري را ميتوان به سازند قم اضافه کرد که عضو نامشخص يا بي نام را پيشنهاد کرده است، از سوي ديگر آبه و همکاران يک عضو تبخيري به آخر رسوبات دريايي اضافه کردند و اين واحد تبخيري در حقيقت سنگپوش مخازن نفتي منطقه است (رحيم زاده – 1373)
بر اساس مطالعات سنگشناسي، رسوبشناسي و رخسارهاي سه چرخه رسوبي نهشتههاي سازند دريايي قم را تشکيل مي دهد:
سيکل رسوبگذاري اول ( با سن بورديگالين ):
شامل: بخش بی نام ، آهک قاعده اي a ، مارن b، واحد 1C و 2C
سيکل رسوبگذاري دوم ( با سن اکي تانين ):
شامل واحدهاي C3 ، C4 و تبخيريهاي بخش d
سيکل رسوبگذاري سوم ( با سن اليگوسن ):
مارنها و آهکهاي مارني بخش e و آهکهاي ضخيم لايه و ريفي f
اين سازند داراي کنتاکت همشيب يا سازند قرمز بالايي و با ناپيوستگي فرسايشي بر روي سازند قرمز زيرين قرار دارد. (اوجاني – 1377)
سازند قم
اين تشکيلات داراي 9 عضو است و از نظر موقعيت چينهشناسي بين سازند قرمز زيرين و فوقاني قرار دارد. اين سازند در سراسر منطقه به صورت تناوبي از آهک و مارن و در بعضي واحدها ، لايههاي تخريبي ديده ميشود، در اين منطقه ضخامت مارنها همواره از آهک بيشتر است و داراي فسيل دريايي است.
عضو a
واحدي آهکي از نوع بيوکلاست لايم استون با زمينه اسپاري و به علت وجود دانههاي تخريبي مثل کوارتز، ماسه در آهکها، آهک تخريبي نيز محسوب ميشود.
داراي مرز شارپ و ناگهاني با سازند قرمز زيرين و عضو b و به صورت بيرون زدگيهاي ممتد روي مارنهاي قرمز و سبز سازند قرمز زيرين قرار ميگيرد.
داراي خرده فسيل و همينطور فسيل کامل ميکرواسترو کليپه استر از شاخه خارپوستان که در يال شمالي تاقديس اوغون فسيلهاي کامل و درشت اين نوع خارپوستان و دو کفه اي به صورت متمرکز ديده ميشود.
عضوb
در اين واحد تناوب مارن و مارنهاي ماسهاي بالايهاي ماسهسنگي ديده ميشود، ضخامت مارنها از اين لايههاي ماسهسنگي بيشتر است. در بالاي واحد b يک لايه کم ضخامت با رنگ روشن از جنس آهک ماسهاي ديده ميشود.
اين واحد داراي فسيل کمي است و فسيل خارپوست و دو کفهاي خيلي کم در آن مشاهده شد.
زير عضو C1
ضخيمترين واحد سازند قم، داراي تناوب مارن و آهک که واحدهاي مارني نسبت ؛ آهک ضخامت بيشتري دارند و فروافتاده هستند و آهکهاي پک استون وگرين استون با آهکهاي دوکفه اي در ستيغ هستند، در اين واحد تغيير روند لايهها همراه با تغيير رنگ (تيره و روشن) ديده ميشود.
فسيلهاي دوکفهاي به مقدار و در ابعاد مختلف کوچک و بزرگ، به صورت کامل و همين طور خرده فسيل و کلني تودههاي جلبکي به صورت کرهاي (رودوليت) ديده مي شود.
زير عضو C2
اين واحد به شکل ويژهاي از روي تپههاي مارني رنگارنگ (داري رنگهاي سبز ، قرمز زرد و قهوه اي ) شناخته ميشود. اين مارنها به همراه لايههاي نازک شيلهاي ورقهاي و ژيپس هاي رشتهاي ميباشند.
در کوه گنداب در قاعده C2 فسيل دوکفهاي و گاستروپودهاي هماتيتي شده يافت مي شود.
زير عضو C3
داراي آهکهاي گريناستون با آلوکمهاي اائيدها که اين اائيدها در بعضي قسمتها حل شده و به صورت ثانويه پر شدهاند و در قاعده مقدار اائيدها بيشتر شده و آهکها االيتي ميشوند. اين واحد در ستيغ ديده ميشود ولي نسبت به آهک ديگر واحدها ضخامت خيلي کمتري دارد.
در ناوديس ايداغچي در اين واحد علاوه بر اائيد در قاعده ، فسيلهاي دوکفهاي بزرگي هم مشاهده شد .
در کوه گنداب
زير عضو C4
يک واحد مارن با رنگهاي سفيد و کمي صورتي و سبز روشن و خاکستري با ميانلايههاي نازکي از شيل در ناوديس ايداغچي در بالاي واحد C4 يک لايه زرد رنگ ليمونيتي ديده ميشود و همينطور اين واحد داراي فسيلهاي دوکفهاي هماتيتي شده است.
عضو d
اين عضو به طور مشخص از ژيپسهاي قرمز و سفيد با ناخالصيهاي رسي تشکيل شده و در ناوديس ايداغچي به صورت يک لايه بر جسته ديده ميشود.
عضو e
ضخيمترين واحد مارني در سازند قم، داراي مارنهاي سبز و خاکستري و زرد و فرسايش پوست پيازي و ندولهاي هماتيتي.
با وجود ضخامت زياد، به صورت فرو افتاده نسبت به واحدهاي مجاور ديده ميشود.
عضو f
خالصترين آهک در سازند قم، داراي آهکهاي بايوکلاست گريناستون، پکاستون و بيوميکرايت و داراي خرده فسيل فراوان، فسيل فرامينفرهاي لنزي و جلبکهاي قرمز و دوکفهاي.
در ناوديس ايداغچي بخشهاي پاييني آهک f به صورت تختهسنگهاي بزرگ ولي در قسمتهاي بالا به علت عملکرد گسل ايداغچي برشي و خرد شده است.
4-1-2- سازند قرمز بالایی (ميوسن – پليوسن زيرين)
زمينشناسان شرکت ملي نفت ايران به خاطر اينکه اين سازند بر روي سازند قم قرار گرفته و نيز به منظور تفکيک آن از سازند قرمز زيرين که داراي تشابه رنگ و سنگشناسي هستند نام سازند قرمز بالايي را بر آن نهادند.
مقطع تيپ مشخصي براي اين نهشتهها در نظر گرفته نشده و نام سازند قرمز بالايي براي اولين بار به رخنمونهاي گستردة آن در تپههاي اطراف شهرستان قم اطلاق گرديد. رنگ متداول اين رسوبات قرمز و فسيل قابل تشخيص در آن ناياب است . مرکز حوضه رسوبي اين سازند کوير بزرگ است و داراي ضخيمترين نهشتههاي سازند قرمز بالايي است.
ارتباط اين سازند با سازند قم تدريجي است يعني سازند قرمز بالاي معمولاً به طور همشيب روي سازند قم قرار ميگيرد ولي در حاشيه حوضه اين ارتباط ميتواند ناپيوسته باشد. اين سازند در داخل حوضه با رسوبات پليوسن مرز تند و ناگهاني ندارد در حاليکه در حاشيه، رسوبات ضخيم کنگلومرايي با ناپيوستگي بر روي اين سازند قرار گرفتهاند. در شمال کوه يزدان ارتباط کنگلومراي پليوسن با سازند قرمز بالايي از نوع دگرشيبي زاويه داراست (رحيم زاده – 1373).
اين سازند بيشترين ضخامت (حدود3000 متر) را دارد و به واحدهای زیر قابل تقسیم است:
● واحد زیرین که با شیل و ماسهسنگ آغاز گردیده، سپس با تناوبی از کنگلومرا و ماسهسنگ و شیل به رنگ قرمز تیره- قهوهای دنبال میشود. ضخامت این واحد1600 متر است.
● واحدمیانی که از مارن به مارن ماسهای و شیل همراه با تناوبی از ماسهسنگهای کاوکدار تشکیل شده است. ضخامت آن حدود 800 متر است و افزون بر آن میانلایههای مارنی گچدار نیز در آن وجود دارد.
● واحد بالایی که از مارن گچدار قرمز- خاکستری با میانلایههای ماسهسنگی تشکیل شده است و 600- 500 متر ضخامت دارد. (امامی 1370)
5-1-2- کنگلومراي پليوسن
اين تشکيلات بر روي سازند قرمز فوقاني به طور دگرشيب قرار گرفتهاند. اين رسوبات بيشتر کنگومرايي که ماتريکس آن از ماسههاي خيلي زير و قلوهسنگ هايي از آهکهاي تشکيلات قم و ماسهسنگهاي خاکستري و قلوهسنگهاي آتشفشاني و آهکهاي سياه از دوران اول و دوم و ذرات سيليسي با سيمان آهکي است (کوهستاني – 1346)
اين تشکيلات معادن کنگلومراي بختياري در زاگرس و هزار دره در البرز است ، در شمال کوه یزدان و جنوب کوه نرداقی گسترش دارد. اساسا رسوباتي پليژنتيک با زمينهاي ماسهاي و رسي، سيمانشدگي متوسط تا خوب و با شيب تند (دگرشیب) بر روي سازند قرمز بالايي قرار گرفته است و بعد از نهشته شدن اين رسوبات تنشهايي که در منطقه عمل کردهاند، باعث چينخوردن لايهها شدهاند. (نوگل 1352 و 1364)
6-1-2- ولکانیسم
اين واحد توسط نوگل مطرح شده است . علاوه بر فعاليتهاي آتشفشاني با ترکيب متوسط تا بازيک همزمان با رسوبگذاري سازند زيرين و سازند قم آثار فعاليتهاي جوانتري در ناحيه مشاهده شد و در شمال غربي کوه خضر و شمال کوه گنداب چند توده بسيار کوچک متشکل از آندزيت و ديابازهاي تجزيه شده ديده ميشود که احتمالاً مربوط به مراحل فعاليت ماگمايي اواخر نئوژن ميباشند. (نوگل 1352)
7-1-2- رسوبات کواترنري
اين رسوبات دوران چهارم به صورت اشکال تراسهاي قديمي، جوانتر و رودخانهاي و تشکيل شده از تهنشستهاي آبرفتي، مخروطافکنه و واريزهاي هستند. همگي اين رسوبات به جز در دامنهها که کمي شيب اوليه دارند در همهجا افقي بوده و به طور دگرشيب سازندهاي قديميتر را ميپوشاند. ( نوگل – 1352)

گسل شادگلی و ایداغچی که به موازات هم هستند
گسل گنداب
گسل نبیل

1145540162560
bedding
2-2-زمینشناسی ساختمانی
در اين منطقه:
شكستگيهاي اصلي و محور چينهاي منطقه قم همسو و منطبق بر روند ساختاري اصلي منطقه آذرين تبريز- بزمان در مقياس ناحيهاي ميباشد.
محور چينها در دو سمت رودخانه قم با امتدادهاي متفاوتي دیده ميشود. در شمالشرقي رودخانه امتدادها شرقي به روند N130 تغيير مييابد.
به جز گسلهاي شرقي– غربي كه فقط جابهجايي قائم يا شيبي دارند در دیگرگسلها جابهجايي افقي مشاهده ميشود و نقش اساسي در تغيير شكل ايفا ميكند.
1-2-2- چينها
چينها مشخصترين ساختارهاي اصلي منطقه هستند كه يكي از نشانههاي اساسي دگرشكلي است. تداوم تاقديسها و ناودیسهای منطقه با گسلهاي گوناگوني قطع ميشود . چينهاي منطقه غالباً نامتقارن، برگشته، مخروطی و داراي محور چرخشی میباشد. (نوگل 1364)
1-1-2-2- ناوديس ايداغچي
با وجود کوچکی ابعاد، از نظر شکل هندسی و نحوه تکوین یکی از جالبترین چینها است، شکل هندسی آن به صورت ناوديس مخروطي و نامتقارن با سطح محوري خميده ميباشد و به شكل ساختاري بر جسته كوه ايداغچي را تشكيل ميدهد . بخش شرقي چين توسط روراندگي كوه گنداب در زير بخش شرقي تاقديس بورون پوشيده است. اين ناوديس باقي ماندهاي از انتهاي شرقي ناوديس اوليه است كه در غرب به وسيله يك گسل عرضي قطع شده است و در مقابل تشكيلات قرمز فوقاني قرار ميگيرد .
اين ناوديس به صورت يك قطعه ساختاري منفصل در محدوده دو گسل عرضي ايداغچي و شادگلي تشكيل شده است ، به طوريكه در قطعه غربي يعني در يال جنوبي تاقديس كمركوه اثري از ناوديس مشاهده نميشود .
2-1-2-2- تاقديس اوغون
چینی است نامتقارن با محور محدب به سمت شمال كه به موازات محور آن توسط يك گسل طوس(اوغون) به طول 3 كيلو متر ، يال جنوبي آن به سمت پايين افتاده است . فشردگي اين تاقديس به سمت شرق بيشتر است.
3-1-2-2- تاقديس خضر
در جنوب قم ساختمان تاقديس برگشته با امتداد N125-130 ديده ميشود كه يال معكوس شمالي آن در امتداد منطقه قم گسسته طولي (گسل خضر) به شدت خرد شده كه بقاياي آن به صورت فلسهای تکتونیکی در طول چند كيلومتر رخنمون دارد. با وجود گسستگي شديد يال شمالي چين به كمك قرار گيري معكوس مترادف واحدهاي سنگشناسي سازند قم ميتوان به خوبي برگشتگي يال محو شده آن را تشخيص داد . يال جنوبي داراي شيب تند به سمت جنوب است كه تدريجاً به سمت كوه نرداقي به لايههاي برگشته تبديل ميشود. ( نوگل 1364)
4-1-2-2- تاقديس بورون (كمر كوه)
این چین تقريباً شرقي– غربي با پلانژ دو گانه است كه يال جنوبي آن در بخش مياني برگشته است و انتهاي شرقي آن در اثر گسلهاي گوناگون گسسته است. چين از نوع استوانهاي است و فقط در خاور کوه کلنگی که چین بسیار فشرده شده است، به طور محلی، تمایل به چین مخروطی با محور K افقی پیدا میکند. (نوگل 1364)
در منطقه ايداغچي فقط بخش كوچكي از يال جنوبي و شمالي آن ديده ميشود.
2-2-2- گسلها
1-2-2-2- گسل ایداغچی
اين گسل يكي از گسلهاي عرضي مهم منطقه است. امتداد ميانگين اين گسل N160 و شيب آن 54-58-E است كه بر روي آينه گسل در معدن ايداغچي در غرب ناوديس ايداغچي اثر 3 جابهجايي لغزشي متفاوت قابل مشاهده است. اين گسل همواره با گسل موازي خود به نام شادگلي كه در فاصله 5/3 كيلومتري شرق آن قرار دارد تشكيل باريكه ساختاري برشي را ميدهد . در امتداد این باريكه برشي حركت نسبي به صورت ساختارهاي خمشي يا پيچشي و كشيدگي و فشردگي ناوديس ايداغچي ديده ميشود.
گسل ايداغچي در واقع يك پارگي ساختاري (Tear Fault) است با حركت نسبي جانبي و توأم راست گرد و چپ گرد كه از اين بابت شبيه به گسل ترانسفورم قارهاي است. (نوگل 1364)
اين گسل حد غربي گسترش ناوديس ایداغچی مي باشد و ادامه این ناوديس در بلوك غربي گسل ديده نمي شود، به عبارت ديگر، چينهاي محدود بين دو گسستگي، مستقل از مناطق مجاور خود تشكيل شدهاند. گسل رورانده گنداب نيز در اين باريكه تشكيل شدهاست. جابهجايي اين گسل باعث شده جابهجايي در امتداد كنتاكت بين تشكيلات قم و قرمز فوقاني به صورت گسل معكوس و موازي با سطوع طبقهبندي صورت بگيرد.
2-2-2-2- گسل شادگلي
تشکیل افتگاه گسلي قم (غرب شهر قم) را موازي با گسل ايداغچي و در شرق آن تشکیل ميدهد كه ادامه آن از گنبد نمكي كوه نمك ( 7 كيلومتري متري شمال قشلاق دو چاق) ميگذرد .
اين گسل به سمت جنوب شرقي به گسل خضر متصل ميشود. گسل شاد گلي به صورت محل برخورد كوه و دشت در منطقه قابل تشخيص است.
3-2-2-2- گسل اوغون
گسل طولي با شيب تقريباً قائم ومحدب به سمت شمال است كه موجب پايين آمدن يال جنوبي تاقديس اوغون شدهاست. انحناي امتداد گسل ميتواند نتيجه حركت دو گسل برشي عرضي ايداغچي و شادگلي باشد.
در منطقه ايداغچي كوه اوغون داراي پلهاي گسلي است كه معكوس بودن گسل را نشان ميدهد.
4-2-2-2- گسل گنداب
در واقع دنبال گسل كلنگي است، راستاي شرقي– غربي دارد، اين گسل ابتدا موازي با گسل نبیل ادامه يافته، آن گاه پس از تقريباً 2 كيلومتر در شمال كوه ايداغچي امتداد آن N130 گشته و در كوه اوغون جهتي برابر N70 پيدا ميكند. اين تغيير جهت ظاهري نتيجه شيب بسيار كم گسل گنداب به سمت جنوب ميباشد.
در منطقه ايداغچي در جنوب ناوديس ايداغچي تغيير روند واحدهاي C1 نشان دهنده عملكرد گسل است و C1 در كوه گنداب رخنمون های C3, C2, C1, b را مي پوشاند .
به واسطه عملکرد اين گسل، تاقديس بورون روي ناوديس ايداغچي رانده شده است و در واقع این گسل یک راندگي يا تراست است كه در عمق تغيير جهت يافته و به گسل معكوس با شيب تند تبديل ميشود. تناوب لايه هاي مقاوم و نامقاوم نقش عمده اي در گسترش حركات لغزشي لايهها بر روي يكديگر و منتهي شدن اين حركات به ايجاد رو راندگي ها داشته است.
5-2-2-2- گسل خضر
گسلي است طولي و معكوس با امتداد متوسطN125 و با شيب تند و به سمت جنوب كه در طول تاقديس خضر ادامه داشته و موجب خرد شدن يال شمالي تاقديس به صورت فلسهاي تكتونيكي شدهاست. در جنوب غربی کوه کلاه قاضی اثر جابهجایی لغزشی در سطح گسل دیده میشود.
6-2-2-2- گسل نبيل
گسلي است خميده كه روي نقشه به سمت جنوب محدب است و در طول تقريباً 5 كيلومتر ادامه دارد، اين گسل گسترش مارن هاي قرمز فوقانی را در جنوب نبيل و شمال كوه گنداب محدود ميسازد.
اين گسل داراي شيب بسيار تند به سمت جنوب ميباشد و واحد ژيپس d سازند قم به ضخامت 5 تا 20 متر در طول گسل جاي گرفته است. اين مشاهده اهميت افق تبخيري لايه ای لغزنده و موثر در تسهيل حركت رانشي گسل را نشان ميدهد. (نوگل 1364)
3-2- زمینشناسی اقتصادی
در منطقه ایداغچی با توجه به گسترش قابل توجه سازند قم، معادن گچ، عمدتا در عضوd گسترش دارد. تهنشستهای تبخیری گچدار (به صورت ژیپس و احیانا انیدریت)، اساسا در افقهای چینهشناسی گوناگون به شکل لایهای و عدسی در میان دیگر چینههای رسوبی وجود دارد. همچنین، گاه گچها به واسطه خاصیت شکلپذیری خود به شکل تودهای فراهم آمده و از راه شکستگیها در میان واحدهای چینهشناسی جوانتر جای گرفته اند. (امامی 1370)
در سازند قم آهكهاي بسياري وجود دارد كه ميتواند براي برداشت مناسب باشد. از بين اين آهكها، آهك f به علت درجه خلوص بالا ارزش اقتصادي دارد و از آن به عنوان سنگ ساختماني بهرهبرداري ميشود. از جمله در تاقديس خضر در جنوب شرقي رودخانه تم كه يك معدن فعال و مشغول برداشت از اين واحد ديده می شود.
گچ عضو d هم به علت خلوص بالا داراي ارزش اقتصادي است و از آن براي گچ ساختمان برداشت ميشود، از جمله ميتوان ناوديس ايداغچي را نام برد .
رسوبات آبرفتي با ماتريكس شن و ماسه ميتواند منبع مناسي براي شن و ماسه مصالح ساختماني باشد.
به علت وجود كاني اقتصادي باريت در واحد C4 ميتوان گفت اين منطقه داراي رگههاي كانيهاي اقتصادي ناشي از واكنش هيدروترمال يا ماگماها با سنگ ميزبان كربناته در سازند قم است.
سازند قم يك سازند مستعد براي سنگ مخزن است . از اين رو بر روي اين سازند مطالعات و حفاريهاي بسياري انجام شدهاست؛ از جمله چاههاي نفتي در البرز و سراجه.
رسوبات و آبرفتهای رودخانهاي ميتوانند مخزن خوبي براي آبهاي زيرزميني باشند.
مشاهدات و نتیجهگیری:
شروع مطالعات از کنار کارخانه گچ:
در ابتدا آبرفتهای کواترنر حاصل فرسایش سازند قرمز زیرین مشاهده شده است.
پيسنگ آتشفشاني حوضة ايداغچي و قم نشان ميدهد كه فعاليت آتشفشاني در پالئوسن بسيار شدت گرفته است. به دليل اينكه سنگهاي آتشفشاني و توفها در منطقة قم با فسيلهاي دريايي ائوسن پاياني همراه هستند و گدازههاي بالشي نيز ديده ميشوند در اواخر ائوسن محيط فورانها بايد به يك محيط دريايي تبديل شده باشد. چون در منطقه ايداغچي و قم بين سنگهاي ميوسن آغازي و مياني و سنگهاي اليگوسن و حتي ائوسن دگرشيبي ديده نميشود پس عمدة حركات فشاري در انتهای ميوسن پاياني شروع شدهاند و قبل از اين زمان در منطقه ايداغچي فقط تنشهاي كششي عمل كردهاند. عمده فعاليت آتشفشاني هم ميتواند به دليل تنشهاي كششي و نازك شدن پوسته به وجود آمده باشد كه با اين فرض عمدة فعاليتهاي آتشفشاني بايد تركيب آندزيتي داشته باشند كه در منطقه نيز به همين گونه است.
سازند قرمز زيرين نشان ميدهد كه در ائوسن محيط به يك حوضة رسوبي پلايايي تبديل ميشود. ضخامت كم و پراكندگي زياد گچ و عدم وجود نمك در سازند قرمز زيرين نشان ميدهد كه محيط اين سازند يك محيط رسوبي كم شور ميباشد و ضخامت آن و عدم وجود فسيلهاي دريايي در آن نشان ميدهد كه حوضه به درياي بزرگتر ارتباط نداشته و عميق نيز نبوده است بلكه نرخ سوبسيدانس زياد و با ميزان رسوبات وارده در تعادل بوده است. ريپلماركها هم محيط كم عمق را تاييد ميكنند. سنگهاي آتشفشاني ائوسن از جمله مواد منشاء رسوبات سازند قرمز بودهاند. گردشدگي متوسط قلوهسنگها و وجود فلدسپار در رسوبات نشان ميدهد كه منشاء اين رسوبات تا حوضه فاصله كمي داشته است و احتمالا آتشفشانهاي اطراف حوضه تامين كننده اين مواد بودهاند.
تغيير رسوبات سازند قرمز به رسوبات قاعدة a نشان ميدهد كه ورود رسوبات تخريبي به حوضه كم شده است. در ادامه، رسوبات عضو a‌ و خرده فسيلهاي آن و فسيل بريوزوآ نشان ميدهند كه محيط يك محيط كم عمق و ريفي، فوتيك و پر انرژي و تحت تاثير موج و يا جذر و مد ميباشد و ورود رسوبات تخريبي به آن كم شده است. نرخ سوبسيدانس بسيار كم شده و حوضه كم عمق باقي ميماند وليكن به درياي آزاد متصل ميباشد. پایدار شدن حوضه درزمان شروع نهشته شدن سازند قم در اليگوسن پاياني شروع ميشود.
پديد آمدن مارن و ماسهسنگهاي گلوكونيتي عضو b و فسيلهاي فرامينيفر و گلوبوترانكانا و فقدان فسيلهاي كم عمق ريفساز نشان ميدهد كه عمق حوضه زياد شده است و مارنها و ماسهسنگها در حوضه نهشته شدهاند.
ولي تناوب مارنها و آهكهاي c1 نشان ميدهند كه عمق حوضه چند بار كم و زياد شده است. ضخامت زياد آهكهاي داراي فسيل مرجان و دوكفهاي در انتهاي c1 نشان ميدهد كه در انتها عمق كم شده است. بالاخره جانشيني استراكودهاي لبشور بهجاي استراكودهاي ديگر نشان ميدهد كه در انتهاي c1 عمق حوضه خيلي كم شده است بهطوري كه ورودي آب از حوضههاي دريايي آزاد محدود شده است. مارن، شيل و گچ عضو c2 و ضخامت كم آن نشان ميدهد كه حوضه بسيار كم عمق ميشود و شوري آن افزايش و ارتباط آن با درياي آزاد قطع ميگردد. ميتوان گفت كه اولين سيكل رسوبي كه با عميق شدن حوضه در قاعدة a شروع شده بود در انتهاي c2 به پايان ميرسد.
آهك االيتي c3 و فسيلهاي خردشدة آن يك محيط ساحلي و تحت تاثير موج را نشان ميدهند. فقدان گچ نشان ميدهد كه ارتباط حوضه با درياي آزاد دوباره برقرار ميشود ولي ضخامت كم آهك c3‌ و اينكه به صورت جانبي در بعضي نقاط اطراف منطقه ايداغچي كم ضخامت ميشود و اصلا ديده نميشود گوياي اين است كه عمق حوضه خيلي كم و انشعابات آن زياد بوده است. در اين زمان محيط يك محيط فوتيك و ريفي ميباشد.
در عضو c4 عميق شدن حوضه كه در قاعدة c3‌ شروع شده بود ادامه میيابد. مارنهاي سبز، شيلها و آهك بدون فسيل c4 نشاندهنده يك محيط عميق ميباشند. ضخامت زياد رسوبات c4 و عدم وجود ماسهسنگ نشان ميدهد كه با وجود عميق شدن حوضه، ورود رسوبات تخريبي از محيط قارهاي كاهش يافته و با نرخ سوبسيدانس در تعادل بوده است.
سپس ارتباط حوضه با درياي آزاد كم و يا قطع ميشود و بدون اينكه عمق حوضه رسوبي كاهش چشمگيري داشته باشد در محيطي كه تشكيل ميشود گچ d‌ به وجود ميآيد. در انتهاي گچ d‌ سيكل دوم رسوبي به پايان ميرسد.
آنگاه دوباره ارتباط حوضه با درياي آزاد برقرار شده و حوضه پر ميشود و مارنهاي دريايي عضو e و آهك عضو f نهشته ميشوند. بعد از اينكه حوضه در ميوسن آغازي بيشترين عمق خود را پيدا كرد قرار گرفتن سازند قرمز بالايي روي آن فقط ميتواند نشان دهنده اين باشد كه با اينكه عمق حوضه به يكباره كم شده است ولي اختلاف ارتفاع حوضه نسبت به بلنديهاي اطراف همچنان زياد بوده است. در اين زمان يعني ميوسن پاياني بايد تنشهاي فشاري به يكباره در منطقه زياد شده باشد و همين تنشها موجب ارتفاع گرفتن حوضه و بلنديهاي اطراف آن شده است. بر اين اساس در اليگوسن پاياني تا ميوسن مياني منطقه قم تحت تنش فشاري قرار گرفته است كه موجب بالا آمدن حوضه و خشك شدن آن شده است. درنهايت با ادامه يافتن اين تنشها در پليوسن و كواترنري رسوبات حوضه ايداغچي چينخوردگي پيدا كردهاند.
رسوبات سازند قم در چاله‌غاره در جنوبشرقي كاشان نيز ديده ميشوند و مشابه سازند قم در زفره، آباده، سيرجان و شرق اصفهان ديده ميشود و همچنين اين سازند معادل زماني سازند آسماري در زون زاگرس است. در ضمن با توجه به اينكه ژرفاي حوضه در جهت شمالغربي- جنوبشرقي قرار دارد و عمق حوضه بهطرف شمال كم ميشود، و با در نظر گرفتن اينكه زون زاگرس و منطقه قم با زون آتشفشاني اروميه-دختر از هم جدا ميشوند، ميتوانيم بگوييم كه حوضه قم يك حوضه‌ پشت كماني مربوط به فرورانش ورقه عربستان به زير ورقه اوراسيا است. بنابراين نازكشدگي پوسته حوزه قم در پالئوسن و ائوسن و نهشتهشدن سازند قرمز زيرين مربوط به مراحل آغازي فرورانش ميباشد. سنگهاي آذرين مشاهده شده در رسوبات نيز از قوس آتشفشاني اروميه-دختر نشأت گرفتهاند. سازند قم با سن چاتين تا بورديگالين مربوط به زماني ميباشد كه اين حوضه پشتكماني عمق زياد خود را پيدا كرده و سوبسيدانس حاصل از نازكشدگي پوسته كم ميشود وحوضه به حالت پايدار ميرسد. سازند قرمزفوقاني هم در مراحل پاياني فرورانش و آغاز برخورد ورقه اوراسيا و عربستان بهوجود آمده است.
تا اواخر ميوسن یعني پايان رسوبگذاري سازند قرمز زيرين در منطقه شاهد ساختارهاي فشاري نميباشيم ولي در ميوسن پاياني اولين ساختارهاي فشاري شامل دگرشيبي و چينخوردگي ظاهر ميشوند و در ضمن در زاگرس نيز رسوبات تبخيري گچساران ظاهر ميشود. در اين زمان است كه احتمالا ورقه عربستان و اوراسيا با هم برخورد كرده و موجب بسته شدن درياي موجود در زاگرس شدهاند.
در منطقه ايداغچي هم ساختهاي مشاهده شده فشاري مربوط به اين برخورد ميباشند و جهت چينها با جهت بيشترين فشار حاصل از برخورد ورقهها تطابق خوبي ميكند. ناوديس ايداغچي و چين كمركوه اطلاعات خوبي را براي بازسازي وقايع اتفاق افتاده در منطقه در اختيار ما قرار ميدهند. بهنظر ميرسد كه تنشهاي فشاري در ابتدا موجب پيدايش چين كمركوه و دوچاه در منطقه ميباشند. بعد يك تنش برشي راستگرد موجب پيدايش گسل شادگلي و ايداغچي در منطقه ميشود. در نهايت در پليوسن و كواترنري در ادامه اعمال تنشهاي فشاري رسوبات آبرفتي و رودخانهاي به چينخوردگي ادامه ميدهند و دگرشيبيهاي مشاهده شده در قاعده رسوبات هم نتيجه همين امر است.
Abstract
IDAGCHY area in role of the part of the QOM basin contains renewing upward formations: Eocene's andesitic igneous rocks, which makes foundation of QOM basin, are result of volcanic activities in marine basin.
Marine environment during the Pyrenean orogenic episodes at Eocene changed to swamp, so swamp and continental sediments have made lower red formation.
Margin basin has shaped in south and southwest of the central Iran crust as a result of Neothytis crust's subduction under the Iran crust at late Oligocene to early Miocene. Terrigenous-carbonate sediments have settled in three rotational system in parallel beds on the lower red formation near the Orumye-Dokhtar volcanic –arc because the changes in depth of basin.
Regression of shore line happened as a result of orogenic activities and upper red formation in continental environment settled on the QOM formation.
Pressure stresses happened at the beginning of Neocene and leaded to two angular unconformity in the middle of Miocene-Pliocene and Pliocene-Pleistocene sediments.
Because of that an angular unconformity has located between the conglomerate unit with Matrix, fine sand with lime rubbles of QOM formation with volcanic rocks and U.R.F. also fluvial, alluvial fan and Alluvium sediments are settled on Pliocene conglomerate by angular unconformity.
Geological structures of this ere like folds and lingitunal and widen faults have shaped as a result of pressure stresses and right-handed catting stresses of Tectonic activities of Tabriz- bazman zone.

کوه اوقون

آهکهای ستیغساز C1

آهکهای ستیغساز و مارن C1

عضوC3 از سازند قم

ژیپس رشتهای

ساخت load cast

فسیل خارپوست

فسیل دوکفهای

برش عرضی از فسیل دوکفهای

برش عرضی از فسیل دوکفهای

تقدیر و سپاس:

4-G1/file-free (864)

زمین بدمینتون باید نرم و انعطاف پذیر و یک رنگ باشد.
زمین بدمینتون به خط های آن محدود می شود که اندازه و محدوده بازی را نشان می دهد. و خارج از این محدوده اوت و جزء بازی محسوب نمی شود.
زمین بدمینتون از طولی به اندازه ۱۳.۴۰ و عرض ۶.۱۰ برای بازی دونفره و ۵.۱۸ برای تک نفره تشکیل می شود.
خطی فرضی در وسط خط طولی زمین را به دو قسمت کاملا مساوی تقسم می کند که بر روی آن تور بدمینتون قرار می گیرد که ارتفاعی معادل ۱.۵۵ در پایه و ۱.۵۲ در وسط تور دارد.
در وسط خط عرضی زمین خطی به اندازه ۳.۹۶ قرار دارد و موازی خط طولی است که زمین را به دو قسمت مساوی از عرض تقسیم می کند.این خط تا رسیدن به خط کوتاه (شرت) ادامه دارد.
خط کوتاه در فاصله ۳.۹۶ از خط طولی و موازی خط عرضی زمین نصب می شود و فاصله ای ۱.۹۸ از تو را دارد.
در فاصله ای ۰.۷۶ از خط طولی در هر قسمت زمین نیز خطی موازی خط عرض ها وجود دارد که محدوده اوت در سرویس زدن بازی دونفره را مشخص میکند.

مقررات بازي بدمينتونتوپ:
از مواد طبيعي يا مصنوعي ساخته مي شود. بايد از جنس چوپ پنبه كه لايه چرمي دارد باشد. توپ چرمي بايد داراي 16 پرك باشد كه به پايه وصل مي شوند. وزن توپ بايد بين 4/74 تا 4/50 گرم باشد.
 راكت
راكت بدمينتون معمولاً از جنس چوبي يا فلزي مي باشد. راكت از قسمتهاي: دسته - ميله - گلو يا سه راهي - صفحه راكت (كله راكت) تشكيل شده است.  
قرعه كشي
براي شروع بازي داور مسابقه با سكه عمل قرعه كشي را انجام مي دهد. نفر برنده قرعه كشي مي تواند توپ يا دريافت (زمين) را انتخاب كند. برنده بازي كسي است كه دو گيم از سه گيم را ببرد.  
امتيازات گيم ها:
در مردان 15 تايي است و در نونهالان و بانوان 11 تايي است. در بازيهاي يك نفره و دو نفره مردان كسي که زودتر به امتياز 15 برسد برنده گيم محسوب مي شود و در بانوان و در نونهالان هر كسي زودتر به امتياز 11 برسد برنده گيم محسوب مي شود. هر كس 2 گيم از 3 گيم را ببرد برنده بازي است.
  يسينيگ چيست؟
اگر در آقايان امتياز به 14- 14 رسيد و يا در بانوان به امتياز 10-10 شد از كسي كه زودتر به امتياز 14 و يا 10 رسيد سؤال مي شود كه آيا امتياز اضافه مي خواهد يا نه و اگر جواب مثبت باشد بازي به 17 و 13 ادامه مي يابد و اگر جواب منفي باشد بازي در همان 15 و 11 به پايان مي رسد. فردي که برنده گيم شد در گيم بعدي اولين سرويس را مي زند.تنها بازيكني امتياز كسب مي كند كه سرويس را زده باشد و توپ را در زمين بازيكن مقابل بخواباند.  
  تعويض زمين:
بازيكنان بايستي در موارد زير زمين را عوض كنند:1-پايان گيم اول 2-پيش از شروع گيم سوم3-در صورت تساوي 1بر1 در گيم سوم در آقايان در پوئن 8 و در خانمها و نونهالان در پوئن 6 تعويض زمين صورت مي گيرد.
سرويس:
زننده و گيرنده سرويس بايد به صورت مورب در داخل محوطه سرويس و بدون تماس با خطوط محوطه سرويس قرار گيرند. از لحظه شروع سرويس تا پايان اجراي ضربه بايد قسمتي از هر دو پاي بازيكن در حالتي ثابت با زمين تماس داشته باشد. راكت زننده سرويس بايد اولين را به پايه (كله) توپ بزند. هنگام برخورد توپ با راكت زننده سرويس تمام توپ بايد از كمر سرويس زننده پايينتر باشد. ميله راكت زننده سرويس از لحظه زدن ضربه به توپ بايد به طرف پايين امتداد داشته باشد به نحوي كه تمامي كله راكت از تمامي دست حامل راكت بازيكن پايينتر باشد. هنگام زدن سرويس اگر توپ با راكت زننده سرويس برخورد نكند خطا محسوب مي شود زننده سرويس نبايد قبل از آمادگي كامل گيرنده سرويس اقدام به زدن سرويس كند در بازيهاي يك نفره ريا، تا زماني كه زننده سرويس امتيازي كسب نكند و يا اينكه امتياز او در آن گيم زوج باشد زننده و گيرنده سرويس بايد در زمين سمت راست قرار گيرند و تا زماني كه امتياز زننده سرويس در آن گيم فرد باشد بازيكنان موظفند در سمت چپ زمين براي زدن سرويس و دريافت اقدام نمايند.اگر دريافت كننده سرويس مرتكب خطا شد و يا توپ در زمين وي متوقف شود زننده سرويس يك امتياز كسب مي كند و از طرف ديگر زمين اقدام به زدن سرويس بعدي مي كند. اگر زننده سرويس مرتكب خطايي شود و يا اينكه توپ در زمين وي متوقف شود زننده سرويس حق زدن سرويس را از دست مي دهد و آنگاه گيرنده سرويس حق زدن سرويس را به دست مي آورد بدون اينكه امتيازي به طرفين داده شود.
  بازيهاي دو نفره:
هنگام شروع گيم و هر زماني كه يكي از طرفين حق زدن سرويس را به دست آورد، بايد از قسمت راست زمين اقدام به زدن سرويس نمايد. فقط سرويس گيرنده حق برگشت سرويس را دارد در صورتي كه توپ به همبازي گيرنده سرويس برخورد كند و يا ضربه اي به توپ وارد كند خطا محسوب مي شود و در اين صورت به زننده سرويس يك امتياز تعلق مي گيرد، به جز اولين سرويس هر تيم که دو بار حق زدن سرويس را دارد. پس از برگشت سرويس توسط دريافت كننده هر يك از بازيكنان مي توانند به توپ ضربه بزنند. در زدن سرويس اگر عدد پوئن فرد باشد نفر فردزن از سمت راست اولين سرويس را مي زند و اگر پوئن زوج باشد نفر زوج زن در سمت راست اولين سرويس را مي زند و نفر بعدي از طرف ديگر اقدام به زدن سرويس مي كند. هر يك از بازيكنان برنده گيم، مي تواند اولين سرويس گيم بعدي و هر از بازيكنان بازنده گيم نيز مي تواند اولين دريافت كننده سرويس گيم بعد باشد. (پس از پايان هر گيم و در شروع گيم بعد مي توان جاي نفرات را عوض كرد).  
اشتباهات (خطاهاي) محوطه سرويس:
1-اگر بازيكن خارج از نوبت سرويس بزند. 2-به طور اشتباه از سمت ديگر سرويس زده باشد. 3-به طور اشتباه در سمت ديگر زمين براي دريافت سرويس ايستاده و سرويس زده باشد. اشتباه محوطه سرويس اگر بعد از زدن سرويس بعدي تشخيص داده شود، نبايد اصلاح گردد ولي اگر قبل از زدن سرويس بعدي تشخيص داده شود، اگر هر دو اشتباه كرده باشند به جا داده مي شود ولي اگر يكي از طرفين اشتباه كند و رالي به نفع او تمام بشود به جا داده مي شود و چنانچه رالي به ضرر او تمام شود اشتباه اصلاح نمي شود.
خطاهاي بازي بدمينتون FAULTS :
موارد زير خطا محسوب مي شود: 1-اگر سرويس صحيح زده نشود.2-اگر توپ در هنگام بازي خارج از محوطه زمين بازي فرود آيد.3- از داخل بازديد تور عبور كند.4-از تور عبور نكند. (قبل از عبور از تور بيافتد.)5-به سقف يا ديوارهاي دور زمين برخورد كند. 6-به بدن يا لباس بازيكن برخورد كند و يا در اطراف زمين به هر شيء يا فردي تماس پيدا كند.7-اگر به توپ در زمين حريف ضربه زده شود.8-برخورد لباس ويل راكت به تور و نگهدارنده هاي او (پايه)9-زماني كه توپ در حال عبور از بالاي تور است مانع ضربه زدن حريف شود.10-در طول بازي بازيكن به طور عمده متمركز حريف خود را بهم بزند. (مثل ايجاد سر و صدا و حركات غير عادي و خصمانه)11-در حين بازي، گرفتن توپ با راكت و با كمي مكث به آن ضربه زده شود. (حمل شود)12-توسط بازيكن دو بار ضربه زده شود.
مواردي كه به جا داده مي شود:
1- براي هر اتفاق پيش بيني نشده يا تصادفي به جا داده مي شود.2- به جز زمان سرويس اگر توپ روي تور و يا بعد از عبور از آن در زمين حريف داخل مشبكهاي تور گير كند به جا داده مي شود3- اگر زننده و گيرنده سرويس هر دو به طور همزمان هنگام سرويس مرتكب خطا شوند به جا داده مي شود.4- اگر زننده سرويس قبل از اينكه گيرنده سرويس آماده دريافت باشد اقدام به زدن سرويس نمايد به جا داده مي شود5- اگر در جريان بازي توپ خورد شود و يا كله توپ از آن جدا شود به جا داده مي شود.6- اگر داور خط ورود توپ را نديده باشد و نتواند تصميم بگيرد به جا داده مي شود.در هر يك از موارد بالا كه به جا داده شد، بازي بدون اضافه نمودن امتياز ادامه مي يابد و بازيكني كه زننده سرويس بود دوباره سرويس مي زند. وقت استراحت بين دو گيم اول و دوم حداكثر 90 ثانيه است و بين گيم دوم و سوم حداكثر 5 دقيقه است. بازيكن بدون اجازه داور حق ترك زمين را ندارد به جز در 5 دقيقه استراحت بين گيم دوم و سوم. در حين انجام رالي مربي حق راهنمايي بازيكن خود را ندارد و فقط در زمان استراحت 90 ثانيه و 5 دقيقه مي تواند بازيكن خود را راهنمايي كند. در بدمينتون چيزي به نام تايم اوت وجود ندارد و فقط بازيكن مي تواند با اجازه داور آب بخورد يا حوله بگيرد. تعداد داور در بازيهاي رسمي و بين المللي 13 نفر هستند ولي مي توان با 3 داور بازي را برگزار كرد. در بدمينتون بازيكنان متخلف با كارتهاي زرد و قرمز و مشكي جريمه مي شوند. اگر بازيكني رفتار غير ورزشي انجام دهد با تذكر و كارت زرد همراه مي شود و اگر بر آن كار اصرار ورزد با كارت قرمز جريمه مي شود. بدين صورت كه اگر صاحب سرويس باشد، سرويس را به بازيكن مقابل مي دهند و اگر دريافت كننده باشد، يک امتياز به بازيكن مقابل مي دهند. اگر چنانچه بازيكن بر يك رفتار زشت و غير ورزشي اصرار ورزد و كارت قرمز بگيرد و مجدد آن كار را انجام دهد داور، سرداور مسابقه را مطلع مي كند و سرداور با كارت مشكي آن بازيكن را اخراج مي كند.
  تعداد بازيكنان هر تيم در آموزشگاهها:
در ابتدايي 5 نفر و در راهنمايي و متوسطه هر تيم 7 نفرند. در مسابقه بين دو تيم در ابتدايي دو بازي يك نفره و يك بازي دو نفره و دو بازي يك نفره در آخر و در راهنمايي و متوسطه دو بازي يك نفره و دو بازي دو نفره و يك بازي يك نفره در آخر انجام مي شود.  

تعریف تمامی اصطلاحات بدمینتون
درایو :
به ضربه ای گفته می شود که توپ با سرعت و بطور افقی در سطحی نزدیک به تور به زمین حریف زده میشود
دفاع :
یکی از ضربات مهم در بدمینتون دفاع می باشد که این ضربه معمولاً درپاسخ به ضربات حمله ای از جمله اسمش زده می شود
انواع دفاع : - دفاع کوتاه - دفاع تیز - دفاع بلند
گونه های دفاع : - دفاع در داخل بدن- دفاع در اطراف بدن
اسمش :
ضربه ای که از ارتفاع بالا و به صورت مایل و با سرعت زیاد به زمین حریف زده شود را اسمش ( به عبارتی دیگر آبشار ) می گویند .
نت ( آندرهند دراپ ) :
به ضربه ای که که از جلوی زمین به جلوی زمین حریف زده شود نت یا آندرهند دراپ میگویند
آندرهند :
به ضربه ای که از جلوی زمین به انتهای زمین حریف زده شود آندرهند
می گویند
انواع آندرهند :
- آندرهند معمولی ( با ارتفاع متوسط ) - آندرهند حمله ای ( با ارتفاع کم ) - آندرهند دفاعی ( با ارتفاع زیاد )
دراپ :
به ضربه ای که از با لای سر به جلوی زمین حریف زده شود
انواع دراپ : - دراپ آهسته - دراپ تیز
گونه های دراپ : - دراپ ساده - دراپ کات دار
تاس :
تاس (کلیر ) به ضربه ای گفته میشود که از ارتفاع بالا به آخر زمین حریف زده شود
 انواع تاس :- تاس معمولی ( ارتفاع متوسط ) - تاس دفاعی ( ارتفاع زیاد ) - تاس حمله ای ( ارتفاع کم )
سرویس :
سرویس ضربه ای است که بازی با آن به جریان می افتد . سرویس به سه نوع زده میشود :
 - سرویس کوتاه - سرویس تیز - سرویس بلند

تکنیک ها در بدمینتون
چشم ها: همیشه به توپ نگاه کنید. هر وقت توپ را به سمت بالا می زنید سر خود را برای زمانی خیلی کوتاهی بعد از زدن ضربه به پایین نگه دارید. اگر به بالا نگاه کنید و فکر کنید توپ با راکت تماس پیدا می کند سخت در اشتباه هستید.
پاهای تند و سریع : در بازی که روی یک تور 57/1 متر و توپی که اجازه نداد با زمین تماس پیدا می کند لازم به بیان آن نیست که بگوییم تا به چه اندازه ای این بازی احتیاج به سرعت در حرکات و تعادل خوب دارد. در نیمه زمینی که ابعادش فقط 7/6 × 1/6 می باشد حرکات بدمینتون سریع ، کوتاه و بیش تر از چهار یا پنچ قدم نمی باشد . این حرکات شامل توقف خوب ، شروع به حرکات خوب ، خم شدن ، کشیده شدن ، چرخیدن ، پریدن و عوض کردن جهت در آخرین لحظات می باشد.
اگر شما به اندازه ی فقط نیم ثانیه دیر حرکت کنید امکان نرسیده به توپ بسیار زیاد است.
مشاهده توپ : برای رسیدن به این مرحله باید خودتان را طوری تمرین دهید که نوع ضربه ی حریف را بخوانید و بدانید توپ به کدام سمت می رود.
پیش بینی کردن : حتی قبل از زدن توپ توسط حریف ، پیش بینی کنید که توپ را چگونه خواهد زد . بعد از زدن یک سرویس درایو زاویه دار انتظار یک بک هند ضعیف به داخل تور را داشته باشید . با بودن توپ در قسمت عقب زمین مقابل حریفی که سرعتش کم است انتظار یک ضربه به قسمت جلوی زمین را داشته باشید . بعد از زدن اسمش به سمت بدن حریف هم انتظار یک برگشت ضعیف را داشته باشید . این روش ها متداول ترین روش ها در پیشبینی کردن می باشد.
وضعیت آماده سازی : حتی برای لحظه ای بین ضربات ،به سرعت خودتان را در مرکز زمین قرار دهید تا از گذاشتن جای خالی اجتناب ورزید. از این نقطه به نقطه دیگر زمین می توان به سرعت حرکت کرد.
وقتی که در وضعیت حمله هستید ، باید به طور مستقیم ایستاده ، زانوها را کمی خم کرده ، با گذاشتن پای چپ به جلو به سمت تور بچرخید و روی جلوی پاهای خود قرار بگیرید.
وقتی دفاع می کنید ، راکت را در ناحیه ای که انتظار پایین آمدن توپ را دارید به ارتفاع شکم پایین بیاورید.
حرکت اصلی : این حرکت باید سبک و متعادل باشد. برای حرکت از مرکز به سمت تور می توان دوید البته به شرطی که سرعت و دقت فراموش نشود.
توقف ، شتاب و تعادل : توقف خوب و به وضعیت تعادل اولیه برگشتن از ضروریات بازی می باشند . دویدن به سمت تور معمولا به یک جهش بلند ختم می شود که این عمل سه مزیت دارد: اول اینکه برداشتن قدم های کوتاه حذف می شوند، دوم اینکه وسیله خوبی برای متوقف شدن است و بالاخره اینکه پای راست کشیده به جلو می تواند وسیله خوبی برای بالا آمدن به وضعیت اول و برگشتن باشد. این عمل در مورد حرکت به طرفین و عقب نیز صادق است . در هنگام دویدن به عقب ، آخرین قدم بلند به عقب گذاشته شده مزایای جهش را داراست.
قدم های کوتاه برای شتاب اولیه و فوری و برگشتن به وضعیت اولیه بسیار مناسب است.
تعادل شما به سادگی می تواند در اثر دیر شروع به حرکت کردن با تلوتلو خوردن از دست برود.
تعادل خوب هم از برداشتن گام های اضافی جلوگیری می کند.
اشتیاق برای زدن توپ : سرعت ، عاملی دیگر برای زدن توپ می باشد. غریزه زدن توپ باید در وجود شما باشد تا شما را به سمت توپ برده و برنده می کند.
بنابراین از تمام حواس پنج گانه خود برای حرکت سریع به سمت توپ استفاده کنید. سعی کنید آماده بوده و منتظر آمدن توپ به سمت شما نباشید. همیشه سریع به سمت توپ بروید و آنرا بالای تو زده ، امتیاز کسب کنید.
بازوها : مولد ایجاد سرعت به راکت می باشند. در ضربات قدرتی بازو باید کاملا خم شود و سپس با سرعت به شکل عمل پرتاب کردن با قدرت باز شود ؛ هرگز راکت را با فشار به جلو نرانید. با استفاده از ساعد و مچ دست ، سرعت آن را می توان افزایش داد.
تکنیک های زدن توپ
گرفتن راکت : در این حالت چهار مورد پیش می آید :
1) شکل V تشکیل شده بین شست و انگشت سبا به با شفت در یک خط قرار دارند. ( فورهند)
2) انگشتان شما از یکدیگر کمی جدا هستند به خصوص انگشت سبابه و انگشت دوم. ( بک هند)
3) انتهای راکت در کف دست قرار می گیرد تا از حداکثر طول راکت و اهرم کردن آن بتوان استفاده کرد.
4) اگر دست خود را به طرف راست بچرخانید و کف دست بطرف بالا باشد و سپس آنرا باز کنید خواهید دید که راکت به جای این که در کف دست باشد در انتهای انگشتان قرار گرفته است و این شما را قادر به کنترل راکت می کند . این طرز نگه داشتن اصلی راکت برای تمام ضربات می باشد. طرز قرار گرفتن راکت برای زدن ضربات بک هند نزدیک به تور در موقع شرح دادن ضربه توضیح داده خواهد شد.
تاکتیک های بازی
توصیه های کلی :
1. با تمرکز کردن و مراقبت از خطاهای غیر ضروری اجتناب کنید.
2. اگر از لحاظ تعداد امتیاز پایین هستید ، از لحاظ روحی ضعیف نشوید.
3. هرگز با حریف با عصبانیت بر خورد نکنید، چون روحیه او را بالا می برید و سودی هم برای شما نخواهد داشت.
4. بعد از هر رالی تعداد امتیازات را بدانید.
5. اگر بازی را دارید می بازید سعی در آهسته کردن بازی کنید و اگر در حال بردن بازی هستید به آن سرعت دهید.
6. سعی کنید اشتباهات تاکتیکی و تکنیکی خود را پیدا کرده و آن را تصحیح کنید.
7. اگر از امتیاز 13-8 به امتیاز 13-13 رسیدید ریلکس نشوید چون ممکن است بازی را ببازید .
8. سعی کنید منصف باشید.
9. تا آخرین لحظه بدون در نظر داشتن امتیازات بجنگید.
10. از شکست خوردن پند بگیرید تا بازی بعدی را بهتر انجام دهید.
سرویس
سرویس بلند : این سرویس در عمق در نزدیک خط سرویس انتهای زمین حریف زده می شود . از قسمت راست زمین حدود 60 سانتیمتر سمت چپ خط مرکز زمین حریف را هدف قرار دهید. این کار باعث می شود که در صد خطای نرسیدن توپ به هدف کم تر شود و در ضمن شانس زدن اسمش حریف کم تر می شود. هر هدفی را که انتخاب می کنید باید بلافاصله کمی از خط سرویس انتهایی زمین پایین بیاید تا خطر حمله حریف را کم کند.
تنگ کردن زاویه : اگر تصمیم گرفتید به یکی از گوشه های زمین سرویس بزنید ، به جای رفتن مستقیم به عقب ، به فاصله 30 تا 50 سانتیمتری یک طرف خط مرکزی بروید ، به چپ اگر با فورهند سرویس می زنید و ، به راست اگر با بک هند سرویس می زنید ، به این کار تنگ کردن زاویه برگشت می گوید. تئوری در این مورد آن است که بیش تر برگشت ها مستقیم باشد.
سرویس کوتاه : بازیکنان سطح بالا به ندرت از سرویس بلند استفاده می کنند.
چون بازیکنان میتوانند از فاصله دور هم اسمش مؤثر بزنند . بنابراین اغلب از سرویس کوتاه مستقیم به ناحیه T ( تقاطع خط وسط و خط انتهای زمین ) انتهای زمین استفاده می کنند. گاهی اوقات تغییر سرویس ها و برگشت به سرویس بلند می تواند مفید واقع شود.
مواظب باشید سرویس کم نیاورید چرا که اگر بک هند شما ضعیف است یک لوب سریع به گوشه ی زمین توسط حریف می تواند مشکل ایجاد کند.
سرویس های درایو و آهسته انواع دیگر سرویس های کوتاه معمولی می باشند سرویس آهسته باید 2/1 متر بیشتر پرواز کند. بنابراین سعی کنید آن را طوری بزنید که حریف را فریب دهد.
برگرداندن سرویس
برگرداندن سرویس کوتاه : اگر توپ بالاتر از تور قرار دارد با یک ضربه ی ملایم آن را به سمت خطوط کناری پایین بزنید. اگر توپ درست بالای نوار تور قرار دارد با یک ضربه ی ظریف آن را گوشه های تور و نزدیک به آن ، دورتر از دسترس سرویس زننده زده شود. در مقابل بک هند ضعیف هم توپ را بلند و از بالای سر او طوری که نتواند بزند ، بفرستید.
برگرداندن سرویس بلند : اگر حریف در زدن توپ های فورهند ضعیف و توپ های بک هند قوی است ، توپ را به جایی که او مجبور به زدن آن با فورهند باشد بزنید.
با زدن توپ به فورهند حریف شما فضای زمین را باز کرده اید و در فرصت مناسب که ناحیه بک هند حریف باز شد توپ را به آن سمت بفرستید. اگر هم حریف در زدن توپ های عمق و گوشه های زمین با فورهند قوی است با ضربه دراپ(جای خالی) .
به گوشه های جلو زمین حمله کنید.
حمله : سلاح اصلی در هنگام حمله اسمش است و از زدن اسمش استفاده کنید. چون انرژی زیادی لازم دارد و شما زود خسته می کند. زمانی از ضربه اسمش استفاده کنید که فضای خالی بین دو خط عقب زمین باز باشد و در زدن آن معطل نکنید و ضربه را زود به فضای باز مورد نظر بزنید.
اگر سرعت حریف زیاد باشد امکان دارد که او به خود این جرات را بدهد که توپ را در نیمه ی راه با زدن اسمش به زمین شما برگرداند و شما را دچار مشکل کند ولی احتمال این که توپ از تور عبور کند کم است. اگر تعادل خود را از دست دارید با زدن یک ضربه ی بلند به انتهای زمین حریف فرصت پیدا خواهید کرد تا تعادل خود را دوباره به دست آورد. بالعکس اگر حریف بعد از زدن یک ضربه ی لوب ، تعادل خود را از دست داد به سمت تور بروید و با ضربه ای توپ را از بالای سر او به انتهای زمین بزنید تا او نتواند آن را با ضربه ای مؤثر برگرداند.
هر آنچه درباره ی فورهند گفته شده درباره ی بک هند نیز صدق می کند ، اما ضربه بک هند قدرت ندارد و اسمش زدن هم با بک هند ضربه چندان جالبی نخواهد بود.
اگر حریف شما از ضربات نزدیک به تور استفاده کرد ، خیلی سریع برای زدن ضد حمله به تور نزدیک شوید و ضربات خود را یکی بعد از دیگری در صورت نیاز بزنید . از زدن توپ به انتهای زمین نترسید ، مگر این که حریف از تور خیلی فاصله داشته باشد.
بازی را می توان با زدن توپ نزدیک به تور بیشتر برنده شد تا اسمش زدن . چنین ضرباتی نزدیک به تور می تواند حریف را مجبور کند که توپ را به تور بزند یا اصلا نتواند توپ را بزند و یا توپ را حدود 30 سانتیمتر بالای تور بفرستد که شما می توانید با یک ضربه آهسته به طرف پایین آن را تبدیل به امتیاز کنید.
دفاع : ضربات شما در این قسمت بسیار محدود می باشد . ضربات لوب و فقط رد کردن توپ به آن طرف مسلماَ برای شما امتیاز آور نیستند ، اما ب شما زمان لازم را می دهند تا قبل از اینکه حریف بتواند ضربه ی بعدی خود را بزند به پایگاه خود برگردید و تعادل خود را دوباره به دست آورید . به خاطر داشته باشید که زدن توپ به ارتفاع زیاد مانند تیغ دو لبه است : اولا به شما فرصت می دهد تا تعادل خود را دوباره بدست آورید و توپ هم بدون اینکه در دسترس حریف باشد از بالای سر او عبور می کند و ثانیا اینکه او را مجبور به عجله کردن در برگرداندن توپ می کند .
مسافت طی شده توسط توپ هم مهم می باشد . سعی کنید نگاهی کوتاه به پاهای حریف بکنید . اگر پای عقب او روی خط انتهای زمین است ، توپ باید درست بالای آن پایین بیاید اگر پای او بالای خط انتهای زمین دو نفره است ، ضربه لوب شما کوتاه است برای برگرداندن هر نوع ضربه ای به ویژه برگرداندن اسمش از عقب زمین یا ضربات نزدیک تور آماده باشید. راکت خود را به حالت آماده نگه داشته و پاها در حرکت باشد تا در موقع نیاز وقت کم نیاورد .
چند سوال مبهم در بدمینتون و جوابی .......
1.اگر در امتیاز  ۲۹-۲۹  بازیکنان به صورت همزمان مرتکب خطایی شوند که داور باید به دو نفر آنها کارت قرمز بدهد برنده بازی در پایان گیم چه کسی خواهد بود؟
جواب : برای این سئوال هنوز جوابی پیدا نشده!!
۲. اگر در ابتدای بازی و قبل از انجام قرعه کشی یکی از بازیکنان مرتکب خطا شود آیا داور میتواند به او کارت قرمز بدهد و اگر داد بازی چگونه شروع میشود؟
جواب : برای این سئوال هنوز جوابی پیدا نشده!!
۳. علامت بجا در بدمینتون آیا وجود دارد و اگر دارد چگونه میباشد؟
جواب :علامت بجا در بدمینتون وجود ندارد
۴. اگر بازیکن قبل از گفتن کامل امتیاز ها به وسیله داور سرویس بزند حکمش چیست؟
جواب : داور همیشه باید امتیاز ها را قبل از زدن سرویس به صورت سریع و واضح و بلند بگوید و اگر بازیکن سرویس خود را زد نباید داور بازی را قطع نماید
۵. آیا بازیکن در بین ۲ گیم میتواند با اجازه داور از زمین بیرون رفته و در مهلت قانونی به زمین باز گردد؟
جواب : بله میتواند به شرطی که بتواند در موعد مقرر ۲دقیقه به زمین باز گردد.
۶. در مسابقات جهانی که با توپ پری انجام میشود بازیکنان حق تست توپ را در وسط بازی دارند؟
جواب : خیر ُ در مسابقات جهانی توپهای بازی قبلا چک شده
۷. اگر در بازی دونفره بازیکن توپ را بگونه ای بزند که از کنار میله تور (پایین تر از تور ) وارد زمین حریف شود آیا خطا محسوب میشود ؟
جواب : خیر ُ بازی ادامه پیدا میکند
۸. داور وسط میتواند مستقیما به مربی کارت بدهد؟
جواب : خیر ُ باید دستش را بلند کرده و سر داور مسابقات را خواسته و جریان را به او توضیح دهد.
۹. اگر پزشک مسابقات و همچنین مربی بازیکن تشخیص دهند بازیکن نمیتواند بازی را ادامه دهد و بازیکن در ادامه بازی اصرار داشته باشد حکم آن چیست؟
جواب : بازی با درخواست بازیکن ادامه پیدا میکند حتی اگر برای او ضرر داشته باشد و یا مربی او اصرار به قطع بازی داشته باشد
۱۰. اگر تماشاچیان به بازیکن در هنگام جریان توپ در خارج و یا داخل رفتن توپ کمک کنند آیا داور میتواند با آنها برخورد کرده و از بازیکن خطا بگیرد؟
جواب :خیر ُ نمیتواند از بازیکن خطا بگیرد و داور باید موضوع را به داور وسط بگوید تا از تماشاچیان بخواهد به بازیکن راهنمایی نکنند.

طرز صحیح گرفتن راکت در دست
اولین کار و از مهمترین و اساسی ترین موارد برای شروع یادگیری حرکات رشته بدمینتون یادگیری طرز صحیح بدست گرفتن راکت میباشد. زیرا اگر بازیکن راکت را در همان ابتدا به طور اشتباه در دستبگیرد و به همان شیوه اشتباه عادت کند سطح بازی این فرد از سطح متوسط بالاتر نمیرود.
طرز صحیح گرفتن راکت از بنیادی ترین مسایل در بدمینتون میباشد و در آموختن درست انجام حرکات دیگر بدمینتون سهم زیادی دارد.
گرفن راکت به 2 قسمت تقسیم میشود :
 
1. گرفتن راکت برای زدن ضزبه با روی راکت :  (Forehand Grip)

                         
برای شروع راکت را از طرف سر راکت ( صفحه راکت ) به طوری که سر راکت عمود بر زمین باشد گرفته و دسته راکت را به طرف بازیکن نگه میدارید و به بازیکن میگوئید با راکت دست بدهد به طوری که دسته راکت در بین انگشت شصت و اشاره بازیکن قرار بگیرد و انگشت شصت و اشاره  بازیکن به شکل حرف V  انگلیسی درآید و راس حرف  V  در امتداد قاب راکت قرار داشته باشد و انتهای دست در انتهای دسته و در قسمت برجسته راکت باشد .
 
گرفتن راکت برای زدن ضزبه با روی پشت راکت  : ( Backand Grip)
این حرکت نیز مانند گرفتن راکت با روی راکت میباشد با این تفاوت که انگشت شصت کمی بالاتر قرار میگیرد:
 

 
باید توجه داشت که نباید بازیکن راکت را به صورت خیلی محکم در دست بگیرد و زاویه بین دست بازیکن و میله راکت باید زاویه بین ۹۰ الی 170 درجه بسته به نوع حرکت داشته باشد .
در شکل زیر حالت های مختلف دست در حرکات مختلف را مشاهده میکنید.:
 
                              

در طول ۳ جلسه مربی باید دایما طرز گرفتن راکت را در دست بازیکنان چک کرده و به بازیکنانی که راکت را اشتباه میگیرند اشتباهشان را گوشزد کند.

نکاتی مهم درباره راکت های یونکس
شما چیزی در رابطه با شماره هایی که بروی راکت های یونکس نوشته شده میدونید ؟

این کد ها حاوی خصوصیاتی در رابطه با راکتیست که شما خریداری میکنید میباشند و شامل دو سری کد میباشند :
۱. کدهایی که به روی راکت های ساخته شده قبل از سال ۲۰۰۰ میلادی میباشند.

۲. کدهایی که به روی راکتهای ساخته شده بعد از سال ۲۰۰۰ میباشند و ما در اینجا این نوع شماره ها را توضیح میدهیم:

این شماره ها به روی دسته و میله راکت به صورت حک شده قرار دارند که میتوان به وسیله آن راکت های اصل و تقلبی را کامل شناخت.( در راکت های تقلبی این شماره ها حک شده نیستند و فقط با رنگ نوشته شده اند و ما میتوانیم به وسیله حرکت دادن ناخن به روی آن کاملا متوجه حک نشدن این شماره بشویم )
این کد ها شامل ۳ قسمت میباشند: ۱. سریال نامبر راکت  ۲. تاریخ ساخت راکت  ۳.محل پخش و سفارش راکت
ا. serial number : این شماره که بروی میله راکت قرار دارد شامل ۷ رقم میباشد که با تولید هر راکت این شماره افزایش می یابد و به صورت اختصاصی برای هر راکت به روی راکت حک میشود.
۲. date code  : این شماره تاریخ ساخت راکت را به ما میگوید که به صورت DDMMYxCC میباشد
دو رقم اول از سمت چپ DD به ما روز ساخت راکت و دو رقم بعدی MM ماه و رقم پنجم Y سال ساخت بعد از ۲۰۰۰ را به ما میگوید .
رقم ششم یک رقم بدون معنیست و فقط برای چک کردن راکت بوسیله کارخانه بکار میرود و به صورت رندم میباشد و هنوز کسی پی به معنی دقیق آن نبرده است . اگر شما در این رابطه اطلاعی دارید از ارسال نظرتون به ما بسیار خوشحال میشویم.
۳. دو رقم بعدی CC که دورقم آخر میباشند و به صورت حرف انگلیسی حک میشوند به ما کشوری را که راکت در آن توزیع شده را میگوید. ( نه کشور سازنده راکت )
به طور مثال:
AS : Australia
BR : BrazilBX : Belgium/NetherlandsCD : CanadaCH : ChinaCN/CP : Chinese National TeamDK : DenmarkFR : FranceGR : GermanyHK : Hong KongID : IndiaIN/IP : IndonesiaJP : JapanKR : KoreaMA : MalaysiaNZ : New ZealandSD : SwedenSP : Singapore
SW : SwitzerlandTH : ThailandTW : TaiwanUA : United Arab EmiratesUK : United KingdomUS : USA
 
مثلا به روی راکتی شماره     3897217 030723SP  حک شده که آن را توضیح میدهیم:
3897217 سریال نامبر راکت میباشد و این راکت در روز سوم ماه هفتم سال ۲۰۰۲ ساخته شده
 (۲۰۰۲/۷/۳) و SP یعنی در سنگاپور توزیع شده است.

تغذیه در بدمینتون
 بازیکنان روزانه 60% تا 70% کربو هیدرات ، 15% تا 25% چربی و حدود 10% تا 20% پروتئین مصرف کنند .
 به مقدار کافی ویتامین و املاح معدنی استفاده نماید . بازیکنها باید به طور مداوم آب بنوشند . غذای قبل از تمرین و مسابقه نباید پر حجم باشد . قبل از مسابقه بیشتر از کربو هیدارتها استفاده شود . بازیکن باید 3 ساعت قبل از مسابقه غذای خود را خورده باشد .
 استفاده از مواد معدنی (( مانند سدیم و پتاسیم )) جهت هماهنگی وکار مطلوب مهارتی و تکنیکی و کمتر شدن گرفتگی عضلات .
نکات مهم برای جلوگیری از صدمات در آب و هوای گرم
 تمرین نکردن در روزهای خیلی گرم و داغ . تعطیل کردن تمرین در رطوبت بیش از حد .
 پرهیز از پوشیدن لباسهای پلاستیکی . خودداری از مصرف قرس های نمک .
 مصرف مداوم آب قبل از تمرین و هنگام تمرین و بعد از تمرین .معرفی قهرمانان جهان همراه با تصویر 87/05/18 16:20
معرفی قهرمانان جهان همراه با تصویر
 
کاوه مهرابی عضو تیم ملی ایران و  رده ۸۹ جهان 
Name   :Date of Birth   :Hight , Weight   :Nationality   :   Current World Ranking     Kaveh Mehrabi 05 May 1982 173 cm , 65 kg Iranian 97   
Education : Languages : Family :Best Friend   :    Physical Education, Tehran Azad University Persian, English , German  Father: Ali Akbar Mehrabi Mother: Parvin Mohammadi Sister : Nargess Mehrabi Nickzad Shiri ,  Iran National Team Member
Coaches   :   Mr. Maddahi , IRAN Mr. Shahhosseini , IRAN Mr. Zaki Zadeh , IRAN Mr. Vali Darvi , IRAN Mr. Yavari , IRAN  Mr. Ling You , China  Mr. Michael Kjeldsen , Denmark Mr. Lars Uhre , Denmark Mr. Lin Ying Zhang , Denmark Mr. Jesper Larsen , Denmark

            
               

LIN.Dan قهرمان جهان
نام کامل : لین دان - Lin Dan
کشور: چین - China
متولد: 14/10/1983
بازیکن: یکنفره - Men's Singles
 قد: 1.78 m
 بازی با دست: چپ - Left
                             
             
            

Gade, Peter قهرمان جهان 
IBF World Badminton Player of the year 1998Special Award of the DBF 2006
Birthday: 14th of December 1976 in AalborgResidence: Holte (Copenhagen/DK)Marital Status: married; one child: Nanna (born October 13th, 2004)Wife: Camilla HøegClub: Team AarhusHobby: Music, Wine, Football (Liverpool FC), cookingHeight: 183 cmWeight: 73 kgLanguages:: Danish, English, German
                    
                    
                                 
                     

Zheng,Bo زننده اسمش هایی با سرعت ۳۰۰کیلومتر بر ساعت!!!
            

4-G1/file-free (647)

با توجه به منحني شماره (1-1) كه در مورد بنزين است و از تغيير تنظيم كاربراتور بوجود آمده‌اند نشان مي‌رسد كه ماكزيمم راندمان ، زماني خواهد بود كه نسبت ميزان هوا به سوخت 1 : 16 باشد و ماكزيمم قدرت هنگامي صورت مي‌گيرد كه اين ميزان 1 : 12 مي‌باشد. بنابراين تنظيم صحيح جايي بين اين دو حد قرار دارد.

center561975
منحني شماره(1-1) : اثر نسبت هوا و سوخت بر روي قدرت، با صرفه بودن(اقتصادي) و تجزيه گازهاي خروجي اگزوز (در مورد بنزين)
با توجه به منحني‌ها مشاهده مي‌شود، تنظيم كاربورا تور در حالتي كه نسبت اختلاط هوا و سوخت 1 : 14 باشد مي‌توان راندمان واقعي را تا 96 در صد راندمان ماكزيمم بالا ببرد. از منحني‌هاي قسمت پائين شكل نيز مشاهد مي‌شود كه در حالت اختلاط 1 : 15 ميزان توليد منواكسيد كربن كه گازي بيرنگ و تقريبا بي بو و لي خطرناك است به حداقل خود مي‌رسد ، و تمام گاز سوخته شده بصورت دي اكسيد كربن از اگزوز خارج مي‌شود. [1]
1-5 - سوخت گاز مايع و استفاده از آن در موتور(1)
با توجه به جدول شماره (1-1) ملاحظه مي‌شود، گاز طبيعي ( Natural gas ) گرچه سوخت مناسب و داراي ارزش حرارتي خيلي خوب در حدود 55830 كيلوژول در هر كيلوگرم (24000 Btu . در پوند) مي‌باشد. معهذا آنرا نمي‌توان براحتي بصورت مايع مورد استفاده قرار داد. زيرا بايد دانست كه براي تبديل آن به مايع در حدود 15000 تا 18000 سانتي متر جيوه ( 197 تا 236 اتمسفر) فشار لازم است و در نتيجه لزوم ايجاد مخازن عظيم و يا كم حجم ولي سنگين بمنظور تحمل فشار چنين گازي مقرون بصرفه نخواهد بود.
جدول شماره (1-1)-ارزش عملي در مواد سوختني معمول
نوع سوخت وزن كيلوگرم در هر ليتر ارزش حرارتي كيلو ژول در هر ميزان سوخت مورد نياز به ازايهر كيلووات در ساعت درحداكثر بازده موتور
كيلوگرم ليتر كيلوگرم ليتر
گاز طبيعي - 55830 * 40977 064/0 * 087/0
بوتان 58/0 49622 28747 072/0 125/0
بنزين 74/0 46525 34608 076/0 103/0
* برحسب متر مكعب
در جدول شماره (1-2) سوخت‌هاي گازي مورد استفاده در موتورهاي درون سوز با مشخصات آنها آورده شده است.
جدول شماره (1-2) . سوخت‌هاي مورد استفاده در موتورهاي درون سوز
تركيب شيميايي فرمول شيميايي نقطه جوش بر حسب درجه سانتي گراد نام معمول حالت در شرايط فشار جو در Cْ10- نسبت وزن هوا به سوخت درجه اكتان
متان CH4 8/163 - گازطبيعي گاز 110
اتان C2 H6 8/88 - گازطبيعي گاز 104
پروپان C3H10 4/44 - گازمايع قابل اشتعال گاز 1 : 15 تا1 : 16 100
بوتان معمولي C4 H10 0 گازمايع گاز 1 : 15 92
ايزوبوتان C4 H10 2/10 - گاز مايع گاز 1 :5/15 گازهاي متان و اتان داراي نقطه جوش خيلي پايين بوده و مايع كردن آنها مانند گازطبيعي فوق العاده مشكل است و فشار خيلي زيادي در حد گاز طبيعي براي اين كار لازم ميباشد. و در نتيجه نگهداري و انبار كردن آنها نيز بعلت نياز به مخازن سنگين و حجيم مقرون بصرفه نيست .
گازهاي پروپان و بوتان در شرايط عادي بصورت گاز بوده ، ولي مي‌توان آنها را تحت فشار بصورت مايع در آورد و در مخزن ذخيره كرده و مورد استفاده قرار داد. بايد دانست تركيبات بعداز بوتان مثل پنتان C5 H12 و هگزان C6 H16 و غيره بصورت مايع مي‌باشند كه جزو گازها محسوب نمي‌شوند و تشكيل دهنده مواد سوختي ديگر مثل بنزين هستند[1]
1-6- معرفي گازهاي طبيعي مورد استفاده در موتورهاي بنزيني در حال حاضر در موتورهاي بنزيني از انواع مختلف گازها استفاده مي‌شود ، كه به بررسي تعدادي از آنها كه در حال حاضر بيشتر از بقيه موارد مورد استفاده قرار مي‌گيرد مي‌پردازيم .
گازهاي طبيعي مورد استفاده در حمل و نقل غالبا به دو صورت گاز طبيعي فشرده ( CNG ) و گاز طبيعي مايع (LNG ) مي‌باشد. [2]
1-6-1- تعريف (LNG ) هنگامي كه گاز طبيعي تحت فشار اتمسفر به دماي تقريبا Fْ260- نزديك شود تبديل به مايع مي‌شود كه اين گاز مايع را گاز طبيعي يا LNG گويند. هر حجم اين گاز طبيعي معادل گاز طبيعي فضا اشغال مي‌كند . وزن اين گاز تقريبا معادل نصف وزن آب است يا بطور دقيق معادل 45 % وزن آب است.
گاز طبيعي مايع بدون بو ، بدون رنگ ، غيرخورنده و غير سمي مي‌باشد و اين گاز در حالت بخار با 5 الي 15 درصد با هوا مي‌سوزد. [2]
1-6-2- تركيبات : گاز طبيعي تركيب شده از گازهاي متان در حدود 90 درصد وشامل اتان ، پروپان و هيدروكربنهاي سنگين مي‌باشد . و همچنين از مقدار كمي نيتروژن، اكسيژن، دي اكسيد كربن و تركيبات گوگرد و آب كه در خط لوله گاز طبيعي پيدا مي‌شود. مايع كردن اين گاز باعث از بين رفتن اكسيژن ، دي اكسيد كربن و تركيبات گوگرد و آب مي‌شود. كه با مايع كردن اين گاز طبيعي مي‌توان آن رابه 100 % گاز متان تبديل كرد. [2]
1-6-3- چگونگي ذخيره آن گاز مايع طبيعي در استوانه‌هاي دو جداره باعايق بندي بسيار خوب ذخيره مي‌شود ، تانكهاي ذخيره اين گاز داراي نسبت عرض به ارتفاع كم مي‌باشد . كه فشار ذخيره سازي آنها در اين مخازن كم و در حدود Pisg 5 و يا كمتر بايد باشد. اين مايع براي اينكه مستقل از فشار بخواهد مايع قرار بگيرد بايد در دماي كمتر از 117- قرار گرفته شود. [2]
1-6-4- چگونگي سرد نگه داشتن آن عايق بندي كه براي سرد نگه داشتن گاز مايع طبيعي بكار مي‌رود باز هم نمي‌تواند جوابگو باشد بخاطر همين آن را در يك محفظه بنام يخ جوشان كه يك مايع بسيار سرد در دماي جوش مي‌باشد نگه مي‌دارند هنگامي كه گرما به مخزن داده مي‌شود مايع مي‌جوشد و به بخار تبديل مي‌شود دما تغيير نمي‌كند. اين بخار از مخزن خارج شده و فشار در داخل مخزن ثابت مي‌ماند و اگر بخار خارج نشود فشار و دما بالا مي‌روند، اين مانند حالتي است كه آب مايع در حال جوش در ديگ بخار(بويلر) مي‌باشد. LNG يك گاز طبيعي است كه مانند بقيه گازها و سوختها حمل و نقل و ذخيره مي‌شود[2]
1-6-5- علت استفاده از LNG به عنوان سوخت ماشين‌ها و وسايل نقليهاستفاده از گاز LNG به چند دليل مي‌باشد كه شامل دليلهاي زير است.
1-LNG گازي مي‌باشد. كه در هنگام سوخت به صورت گازمي سوزد و منافع استفاده از اين گاز هنگامي مورد توجه قرار مي‌گيرد كه با سوخت بنزين و گازوئيل مقايسه شود.
2-سوخت گاز طبيعي نسبت به سوختهاي معمولي(بنزين و گازوئيل ) داراي آلودگي كمتر مي‌باشند كه اين آلودگي شامل مواد خاص( PM ) ، مونواكسيدكربن (Co ) ،تركيبات نيتروژن Nox و هيدروكربنهاي غير متان (NMHC )
3-LNG چگالي بالاتري نسبت به ديگر سوختهاي جايگزين دارد كه با يك مقايسه به اين سوختها براي بدست آوردن برد يكسان 105 گالن از LNG معادل يك گالن از بنزين و 107 گالن از LNG معادل يك گالن گازوئيل مي‌باشد.
4-LNG از نظر انرژي ارزانتر از بنزين و گازوئيل مي‌باشد.
5-زمان سوخت گيري LNG معادل سوختهايي است كه جايگزين آنها شده است.
6-LNG مي‌تواند مانند ديگر سوختها ي مايع توسط وسايل نقليه به ايستگاههاي سوخت گيري برداشته شود.
7-علاوه بر وجود بعضي از عدم اعتماد‌ها نسبت به LNG ولي آزمايشها نشان مي‌دهد كهLNG كه به عنوان سوخت نسبت به گازوئيل خطرناكتر نيست و امن تر مي‌باشد . دماي احتراق اين سوخت Fْ500 از گازوئيل بيشتري مي‌باشد . و در حدود 5 الي 15درصد با هوا تركيب مي‌شود و در هواي آزاد منفجر نمي‌شود. [2]
1-7- تعريف ( CNG )گاز طبيعي فشرده(CNG ) گازي است كه فشرده شده و در تانكهاي سيلندر جوش داده شده ذخيره مي‌شود. كه فشار ذخيره سازي Psi 3600 (پوند براينچ مربع ) است و تركيبات آن مانند تركيبات گاز طبيعي درون خط لوله‌هاي محلي مي‌باشد كه مقداري از آب آن گرفته شده است. LNG و CNG به صورت گاز كم فشار و در فشار حدود Psig 300 وارد موتور مي‌شود و CNG معمولا به اشتباه به عنوان تنهاسوخت قابل مصرف در وسايل نقليه عنوان مي‌شود كه LNG مي‌تواند جهت توليد CNG استفاده مي‌شود. كه بيشتر در ماشين ‌هاي سنگين از آنها استفاده مي‌شود. [2]
1-8- تعريفLPG LPG (Liquid Petroleum gas) كه در بعضي موارد پروپان مايع هم خوانده مي‌شود كه معمولا با LNG اشتباه مي‌گيرند كه فرق بين LNG و LPG در موارد زير است.
1-LPG اكثرا از پروپان تشكيل شده است در حدود 95 درصد آن را پروپان تشكيل داده است و مقادير كمي از بوتان.
2-LPG تنها با اعمال فشار مي‌توان در تانك ذخيره شود.
3-LPG معمولا گازهاي سيلندري مي‌باشد. كه موارد استفاده بيشترLPG در ماشينهاي سبك مي‌باشد .
استفاده از گازطبيعي فشرده( CNG ) در خودروهاي سبك و نيمه سبك موضوعي است كه هم اكنون در برنامه وزارت نفت قرار دارد. از طرفي تحقيقات جديد در دنيا به مزيت ها‌هاي استفاده از گاز طبيعي مايع (LNG ) نيز اشارت قابل ملاحظه‌اي دارد. [2]
1-9- مزيت استفاده از LNG بجاي CNG به عنوان سوخت .LNG در مقايسه با گاز طبيعي فشرده شده (CNG ) داراي مزيت‌هايي است . عدد اكتان بالاتر، يكنواختي، ثبات ، كيفيت و سرعت سوخت گيري بالاتر ( حدود 10 الي40 گالن در هر دقيقه ) از مزيت‌هاي آن به حساب مي‌آيد. LNG ازلحاظ چگالي حجمي انرژي وساير خصوصيات، مشابه گازوئيل است و در خودروهاي سنگين مي‌توان ازآن بعنوان سوخت استفاده نمود. اين نوع خودرو‌ها برعكس خودروهاي سواري با محدوديت فضا جهت ذخيره سازيLNG مواجه نيستند. از سوي ديگر به سبب توقف‌هاي طولاني در خودروهاي سواري ، سوختLNG مناسب اين نوع خودرو‌ها نيست زيرا به مرور زمان تبخير مي‌شود. البته بايد داشت كه هم سرعت تبخير و هم ميزان تبخير ،بستگي مستقيم به مقدار و سرعت نشتيLNG دارد. ابعاد و نوع محيطي كه در آن LNG تبخير مي‌شودو نيز شرايط جوي وميزان فشار LNG بر سرعت و ميزان تبخير تا حدي تاثير گذار است. مقادير كم LNG كه از خودرو نشت مي‌كند به محض تماس با سطح زمين بخار مي‌شود .
-در دماي منفي 160 درجه فارنهايت، بخار LNG در هوا شناور مي‌شود و به سرعت در فضاي محيط ، منتشر مي‌شود. هرگونه نشتي عمده كه باعث ايجاد بخار متراكمي از LNG شود بر اثر حرارت زمين به سرعت در فضا منتشر مي‌شود كه در اين بين باد نيز درانتشار بخار حاصل از تبخير LNG موثر است.
-براي خودروهايي كه عمر مفيد آنها حدود 3 سال است و يا مصرف ساليانه آنها تقريبا 1200 گالن مي‌باشد (خودروهاي سواري و سبك ) ، سوخت CNG مناسب تر است. البته بايد توجه داشت كه اين امر باعث نمي‌شود تا از اهميتLNG كاسته شود. بدين ترتيب كه CNG مورد را مي‌توان از تبخير LNG و با هزينه‌اي بسيار پايين به دست آورد . بنابراين خودروهايي با سوخت LNG همچنين خودروهايي كه سوخت CNG مصرف مي‌كنند مي‌توانند از يك جايگاه توزيع سوخت براي سوخت گيري استفاده كنند.
LNG به عنوان سوخت داراي ويژگي‌هاي متعددي است كه عبارتند از:
1-چگالي بالا: از آنجايي كه LNG بصورت مايع مي‌باشد ، مايع مقدار زيادي از اين سوخت را در فضاي كوچكي ذخيره نمود. در خودروها عوامل چون حداقل وزن ، سوخت، و بيشترين مسافت پيموده شده در هر گالن از مزيت‌هاي يك سوخت به حساب مي‌آيند و در انتخاب نوع سوخت از اهميت بالايي برخوردار مي‌باشند.
2-سرعت سوختگيري : زمان سوختگيري كاميون‌ها بزرگ با سوخت LNG حدود 4 الي 6 دقيقه است اخيراً ميزان خلوص متان در LNG توليد شده ، بيش از99 درصد رسيده است اين خلوص بالا در سوخت LNG ، عملكرد منظم و صحيح سيستم سوخت رساني وموتورخودروها مي‌شود، در نتيجه ميزان مصرف و نيز آلايندگي خودروها به نحو چشمگير كاهش مي‌يابد.
3-قابل حمل و دسترسي آسان : سوخت LNG را مي‌توان در مخازني به ظرفيت پانزده هزار و پانصد گالن، روي تريلرها، واگن‌هاي قطار و يا كاميون‌هاي كوچكتر و نيز در مخازن 30 ميليون گالني در كشتي‌هاي مخصوص حمل LNG از جايي به جاي ديگر منتقل نمود. براي انتقال LNG به جايگاه‌هاي توزيع سوخت ، بيشتر از تريلر‌هاي مخصوص اين كار استفاده مي‌شود.
4-تاسيسات توزيع سوخت كم هزينه تر : براي بدست آوردن LNG غالبا گاز طبيعي را به صورت مايع در آورده سپس بوسيله كاميون آنرا حمل مي‌كنند، بدين ترتيب با كمترين هزينه از تاسيسات موجود نظير خطوط لوله انتقال گاز طبيعي و منابع تامين گاز ارزان قيمت مي‌توان حداكثر استفاده را نمود.
5-مخازن ذخيره سازي سبك تر
6-عدم كاهش كارايي موتورها با سوخت LNG
7-شباهت به سوخت‌هاي فعلي : جداي از مسائل اقتصادي، انگيزه و مشوق اصلي صاحبان و مديران ناوگان حمل و نقل جاده‌اي براي تبديل خود روها به LNG ، شباهت LNG به سوخت‌هاي متعارف فعلي و شفافيت عملكرد خودرو‌ها با اين نوع سوخت است. [3]
1-10- عوامل عدم پذيرش LNG به عنوان سوخت خودروها1-دماي بسيار پايين : يكي از عواملي كه باعث شده است تا LNG كمتر از سوخت‌هاي گازي مورد استقبال قرار گيرد، دماي بسيار پايين آن است
2-سوختيگري : در اكثرمواقع لوله ها، شيرها ، تجهيزات اندازه گيري و شيلنگ‌هاي سوخت گيري كه مخزن ذخيره سازيLNG را به خودرو متصل مي‌كند قبل از شروع عمليات سوخت گيري بايد خنك شوند اين عمل باعث تبخير بخشي از سوخت مي‌شود. استفاده از ساير روش‌ها با استفاده از پمپ ، يا فشار باعث به حداقل رسيدن ميزان تبخير LNG مي‌شود.
3-حداكثر ميزان سوختگيري : يك مخزن ذخيره سازي سوخت كه تحت دماي بسيار پايين است را نمي‌توان كاملا پر نمود. بايد فضايي را براي گازهاي تبخير شده خالي نگاه داشت. هرگز نبايد مخزن ذخيره سازي LNG را پر نمود زيرا اين امر باعث افزايش بيش از حد فشار داخل مخزن مي‌شود ، امروزه سيستم‌هاي سوخت گيريLNG طوري طراحي شده‌اند كه هنگام پر شدن حجم معيني از مخزن بطور خودكار ، عمل سوخت گيري را متوقف مي‌كنند.
4-ذخيره سازي در خودرو : اگرچه LNG بصورت مايع در خودرو ذخيره مي‌شود، اما قبل از ورودبه موتور بايد مجددا به گاز تبديل شود. در حالت مطلوب ، عمل تبخير LNG مي‌بايست در پايين‌ترين درجه ممكن صورت گيرد. اين امر سبب خواهد شد تا چگالي بار سوخت وارد شده به موتور و در نتيجه شدت موتورافزايش يابد در مجموع مي‌توان گفت LNG مي‌تواند جايگزين خوبي براي سوخت‌هاي متعارف و متداول امروزي باشد .قيمت LNG و گازوئيل در كشورهاي مختلف جهان از قيمت بنزين پايين تر است.
هزينه‌هاي تعمير و نگهداري خودروهاي با سوخت LNG نيز به دليل مرغوبيت اين سوخت ،كمتر ازساير خودر‌ها ست. احتراق عاري از دود و آلايندگي LNG باعث افزايش طول عمر شمع ها، كاهش تعداد دفعات تعويض روغن و ميزان فرسودگي قطعات موتور مي‌شود. با در نظر گرفتن اين عوامل هزينه‌هاي مربوط به خودروهاي با سوخت LNG بسيار پايين تر از خودروهاي بنزيني و گازوئيل خواهد شد. [3]
فصل دوم : موتورهاي گاز مايع سوز2-1- چگونگي كار : موتورهاي گاز مايع سوز از نظر ساختمان موتور عيناً مطابق موتورهاي بنزيني است و تنها تفاوت آنها در سيستم سوخت رساني آن مي‌باشد و هر وسيله‌اي كه به نوعي در ارتباط با خود سوخت است ، مي‌باشد.
از گفته‌هاي بالا چنين نتيجه مي‌گيريم ، مخزن سوخت و لوله‌هاي انتقال دهنده سوخت از مخزن تا موتور و همينطور كاربراتور موتورهاي گاز مايع سوز با انواع بنزيني تفاوت دارند. در ضمن بايد دانست كه در اينگونه موتورها ديگر دستگاهي به نام پمپ سوخت ( Fuel Pump ) وجود نخواهد داشت ، زيرا گاز صرفاً در اثر فشاري كه دارد از مخزن به داخل مسير لوله‌ها جريان مي‌يابد . ولي بجاي پمپ سوخت ، دستگاه ديگري به نام كانورتر( Converter) كه كارش تبديل سوخت گاز مايع به سوخت بخار گاز جهت استفاده موتور مي‌باشد. گاز مايع خيلي ساده بصورت گاز در مي‌آيد ، از اين رو بايستي آنرا در مخازن محكم و سنگين تحت فشار نگهداري كرد. يكي از تفاوتهاي اساسي موتورهاي بنزيني و گازي اين است كه گاز مايع موقع ورود به كاربراتور بصورت گاز در آمده و حال آنكه بنزين تا اين نقطه از موتور هنوز بصورت مايع مي‌باشد.
تبديل خودروهاي بنزيني به خودروهاي گازسوز (گاز مايع) به آساني امكان پذير بوده و لوازم آن در بازار مصرف قابل دسترس مي‌باشد. طي سالهاي اخير ، فناوري تبديل موتورهاي بنزيني به گاز سوز دچار تحولات زيادي شده است و طراحان اين صنعت در حال توسعه و بهبود ايمني هرچه بيشتر اين سيستم براي آينده هستند. سيستم‌هاي تبديل خودروهاي بنزيني به گاز سوز ، سه نسل ازكيت‌هاي گازسوز خودرو‌ها را تجزيه كرده است كه اين سه نسل عبارتنداز:
- سيستم‌هاي تبديل نسل اول (روش كاربوراسيون)
- سيستم‌هاي تبديل نسل دوم (روش كاربوراسيون با كنترل الكترونيكي)
- سيستم‌هاي تبديل نسل سوم (روش تزريق گاز مايع ) [3]
2-1-1- سيستم‌هاي نسل اول: تبديل سوخت موتورهاي بنزيني به سوخت گازي مايع به روش كاربوراسيون ، از اين جهت كه بدون هيچگونه تغييري در سيكل احتراق انجام مي‌پذيرد ، مستلزم دگرگوني اساسي در ساختمان موتورنبوده و امري نسبتا ساده است. اين روش تبديل ، معمولا در كشورهايي مثل اندونزي ، ايران ،شوروي سابق ، تعدادي از كشورهاي آفريقايي و خاورميانه كه قوانين محدوديت‌هايي در خصوص كنترل آلودگي خروجي اگزوز اجرا نمي‌شود استفاده مي‌گردد. كه خودرو‌هاي موجود در كشور تماما از اين نوع كيت ما مي‌باشند.
در تبديل وسايل نقليه گازسوز براي حفظ انعطاف عملياتي لازم است تا دو گانه سوز بودن وسيله نقليه حفظ گردد. بدين منظور مدار تغذيه گاز به موتور بنحوي طراحي مي‌شود كه اين سيستم در جوار سيستم معمول تغذيه بنزين به موتورقرار داده شود. [3]
2-1-2- سيستم تبديل نسل دوم :وضع قوانين سخت در خصوص ميزان انتشار گازهاي آلاينده‌ها ازخودروها همچنين بهبود فناوري طراحي موتورها طراحان صنايع خودرو سازي را مجبور به بهينه سازي و انجام تغييرات عمده در مجموعه كيت‌هاي گازسوزنمود در راستاي اين هدف نسل دوم سيستم‌هاي تبديل خودروهاي بنزيني به گازسوز،طراحي و بازار عرضه شد. در اين روش كاربوراسيون سوخت توسط يك سيستم كنترل الكترونيكي : هواي ورودي به موتور ،دور موتور، اكسيژن موجود در گازهاي اگزوز، ميزان گشودگي دريچه گاز و ساير موارد را كنترل مي‌كند . بر عكس سيستم‌هاي تبديل نسل اول كه به طور مكانيكي عمل كرده و داراي پاسخ زماني كندي هستند ، كيت‌هاي تبديل نسل دوم داراي پاسخ زماني سريعتري بوده و از لحاظ حفظ عملكرد موتور در حد موتور بنزيني بوده و در مورد كاهش انتشار گازهاي آلاينده ، بازده بهتري دارند. سيستم‌هاي تبديل نسل دوم قابل نصب برروي خودروهاي انژكتوري بنزيني مجهز به سيستم‌هاي كنترل الكترونيكي مي‌باشند. لذا نصب سيستم‌هاي تبديل نوع دوم بر روي خودروهاي موجود، مستلزم انجام تغييرات اساسي و پر هزينه بر روي خودرو خواهدبود. [3]
2-1-3- سيستم ‌هاي تبديل نسل سوم جديدترين خودروهاي بنزيني به دو گانه سوز ، روش پا شش تزريق گاز مايع است . در اين روش، گاز مايع به دو صورت مايع و بخار قابل تزريق و ارسال به موتور مي‌باشد. صنايع خوروسازي، اخيرا موتورهاي جديد هوشمند با سيستم‌هاي تزريق سوخت را توسعه داده و به بازار مصرف ارائه نموده‌اند.
نيازبه رعايت استانداردهاي جديد آلاينده‌هاي منتشر از اگزوز خودروها در اروپا آمريكا و ژاپن ، صنايع خودرو سازي را به طراحي اين نوع موتورها مجبور ساخته است. تقريبا تمام خودروهاي كه جديدا و يا در چند سال آينده به بازار وارد خواهند شد، سيستم‌هاي هوشنمد مديريت موتور، كنترل ميزان سوخت، كنترل مدار جرقه و مبدل‌هاي كاتاليستي اگزوز مجهز مي‌باشند. در اين نسل كنترل ميزان سوخت با دقت بالايي صورت مي‌پذيرد. كه باعث بهبود عملكرد موتور در نتيجه، كاهش مصرف سوخت مي‌گردد. استفاده از كيت‌هاي تبديل نسل سوم نيز به همان دلايلي كه در خصوص امكان نصب سيستم‌هاي تبديل نسل دوم بر روي خودروهاي موجود در سطح كشور بيان شد، منتفي مي‌باشد. [3]
2-2- موتورهاي مخصوص سوخت گازي :كليه موتورهاي سبك گاز سوز بر اساس طرح موتورهاي بنزيني ساخته شده‌اند و اغلب آن‌ها دو سوخته هستند از اين رو نمي‌توانند از تمام فوايد سوخت‌هاي گازي بهره گيرند. از آن جايي كه امروزه تامين قطعات براي تبديل موتورهاي بنزيني در مقياس‌هاي بالا با محدوديت‌هايي مواجه است.
اكثر از موتورهاي ديزل براي تهيه موتورهاي سنگين گازسوز استفاده مي‌شود. استفاده از موتورهاي ديزل براي گاز سوز كردن آن ‌ها از لحاظ نصب و انطباق آن‌ها با سيستم تعليق موتور بسيار مناسب است. موتورهاي سنگين نيازي به ساختاري محكم و طول عمري بلند دارند. هرچند در اين راه مشكلاتي دارند كه از آن جمله ، گرماي بالا ي اين گونه موتورهاو نيز ابعاد بزرگ آنهاست. عملكرد موتورهاي گازي از لحاظ ميزان قدرت ، مصرف و مخصوصا ميزان آلايندگي بستگي زيادي به سيستم احتراق دارد. بيشتر موتورهاي گازسوز- ازلحاظ آلايندگي بهينه شده اند- از نوع موتورهاي مجهز به سيستم جرقه اند.
براي بهبود بخشيدن به مصرف موتورهاي بنزيني ، بعضي از سازندگان، موتورهاي بنزيني تزريق مستقيم را ارائه كرده‌اند اصل اساسي در كار كرد اين گونه موتورها، تزريق زمان بندي شده در موارد ي است كه فشار مخزن سوخت پايين مي‌باشد. در حال حاضر هيچ گونه اجباري براي ساخت موتورهاي گازي تزريق مستقيم براي خودروهاي سبك وجود ندارد زيرا تبديل سوخت از بنزين به گاز طبيعي به طور خودكار از توليد گاز Co2 به ميزان قابل ملاحظه‌اي مي‌كاهد و هيچگونه افزايشي در مصرف سوخت پديد نمي‌آورد
اقداماتي كه باعث افزايش كارايي موتورها مي‌شوند عبارتند از :
- افزايش خروجي موتور (فشار مؤثر متوسط ترمز( BMEP ) )
- افزايش ويژگي كم مصرف بودن موتور و كاهش خصوصيات استوگيومتري
- افزايش ميزان تراكم و كنترل تطبيقي احتراق خود بخود.
- استفاده از زمان بندي متغير سوپاپ‌ها و تغيير سيكل حركت پيستون
- استفاده از سيستم تزريق مستقيم (مخصوصاً) براي سوخت LNG
- استفاده از سيستم گردش مجدد دود اگزوز EGR.[4]
2-2-1- موتورهاي گاز سوز مجهز به سيستم جرقه به سه دسته تقسيم مي‌شوند- موتورهاي استوگيومتري(SM )
- موتورهاي كم مصرف (LB )
- موتورهاي كه براي مصرف پايين بهينه سازي شده‌اند (معمولاً)
در گذشته بيشتر موتورهاي گاز سوز طوري تنظيم مي‌شدند كه مصرف آنها كم باشد، كه اين امر خود باعث افزايش ميزان آلايندگي آنها مي‌شود. بنابراين در كشور‌هايي كه قوانين مربوط به آلاينده‌ها بسيار سخت باشند نمي‌توان از اين گونه روش‌ها استفاده كرد.
موتورهاي استوگيومتري به سيستم سوخت رساني حلقه بسته و كاتاليزور‌هاي سه گونه مجهز شده‌اند تا ميزان آلايندگي آن‌ها به حداقل برسد . ميزان آلايندگي چنين خودروهاي ، به طور كلي بستگي به عملكرد كاتاليزور و سيستم سوخت رساني حلقه بسته دارد در موتورهاي كم مصرف كه بر اساس تنظيم شده‌اند ، تشكيل اكسيد‌هاي نيتروژن در طي مراحل احتراق و با تزريق هواي اضافه به منظورخنك كردن روند احتراق ، به طور خودكار كنترل مي‌شود. موتور‌هاي ديزل را مي‌توان نوعي از موتورهاي كم مصرف دانست كه در آن‌ها نسبت هوا به سوخت ( ) برابر 5/1-2 باشد. [4]
2-2-2- امتيازات سيستم استوگيومتري عبارتند از 1- امكان دستيابي به آلايندگي بسيار پايين
2- عملكرد با ثبات موتور
3- نياز به سيستم جرقه معمولي
4- دارابودن فشارموثر متوسط ترمز (BMEP) بالا در موتور‌هايي كه مكش سوخت در آن‌ها به صورت طبيعي مي‌باشد. [4]
2-2-3- معايب سيستم استوگيومتري عبارتند از:1- براي كنترل آلاينده ، نياز به سيستم سوخت رساني حلقه بسته و كاتاليزور سه گانه است.
2-ميزان توليد آلاينده‌ها بستگي زيادي به قابل اطمينان بودن حسگرهاي اكسيژن و سيستم كنترل دارد.
3- ميزان گرماي توليد شده در مقايسه با موتورهاي ديزل يا كم مصرف ، بالاست.
4- امكان استفاده از توربو شارژ محدود است
5- در بعضي از موارد، مصرف سوخت بالاتر از سيستم كم مصرف ا ست.
6- براي سوخت‌هايي كه مقاومت آن‌ها در برابر انفجار پايين است. مناسب نيست. [4]
2-2-4- محاسن سيستم كم مصرف عبارتنداز : 1- آلايندگي متوسط دارد
2- در خلال احتراق ، توليد Nox كنترل مي‌شود
3- اگر از توربوشارژ استفاده شود، از قدرت بالايي برخوردار است.
4- معادل موتورهاي ديزل گرما توليد مي‌كند. [4]
2-2-5- معايب سيستم كم مصرف عبارتنداز :1- براي به دست آوردن قدرت بهينه استفاده از توربوشارژ ضروري است.
2- واكنش ناپايدار موتور
3- ضرورت وجود سيستم جرقه
4- تغييرات بالا از هر سيكل به سيكل ديگر.
5- وجود متان فراوان در دوده اگزوز به هنگام استفاده از گازطبيعي (متان سوخته نشده به سختي اكسيد مي‌شود)
6- كاتاليزور اكسيد كننده براي كنترل Hc و Co لازم است .
به طور كلي سازندگان موتور به علت گرماي توليد شده پايين و نيز قدرت بالاي موتور‌هاي كم مصرف اين موتورها را ترجيح مي‌دهند. انتخاب سيستم استوگيومتري ، اغلب تغيير در طراحي و مواد سازنده موتور را طلب مي‌كند كه به هزينه‌هاي تبديل مي‌افزايد. [4]
2-3- سيستم سوخت رساني سيستم سوخت رساني خودروها از قسمت زير تشكيل شده است.
- مخزن ذخيره سوخت (عمدتاً گاز طبيعي فشرده شده ، LPG يا LNG )
- رگلاتور فشار چند مرحله اي
- واحد مخلوط كننده هوا و سوخت ، يا واحد اندازه گيري
معمولا سوخت به صورت گاز وارد واحد مخلوط كننده مي‌شود . در مورد LPG اين امكان وجود دارد كه سوخت به صورت مايع پاش‌ها يا انژكتورهايي كه به طور الكتريكي كنترل مي‌شوند وارد شود. در مورد LNG نيز اين امر صادق است.
سيستم‌هاي سوخت رساني گازي به دو روش عمل مي‌كنند. [4]
مكانيكي و الكتريكي
بر اساس نوع سيستم‌هاي سوخت رسان، موتورهاي گازسوز به سه دسته تقسيم مي‌شوند
نسل اول: واحد مخلوط كننده مكانيكي بدون برگشت ورودي
نسل دوم : واحد مخلوط كننده مكانيكي+ سيستم الكتريكي حلقه بسته كنترل يا بصورت سيستم تزريق سوخت بدون برگشت ورودي
نسل سوم: سيستم تزريق سوخت ، كنترل حلقه بسته
مي توان به اين دسته بندي ، نسل چهارم را نيز افزود كه به سيستم عيب ياب قابل نصب روي خودرو مجهز است.
موتورهاي بنزيني به سه دسته تقسيم مي‌شوند.
نسل اول: مجهز به كاربراتور
نسل دوم: تزريق سوخت

4-G1/file-free (612)

سيستم جرقه زني بي دلكو كه فورد در مقياس گسترده اي آن را بكار مي برد ، همه خصيصه هاي سيستمهاي آوانس جرقه الكترونيكي را دارد ، اما به رغم استفاده از نوعي كويل خاص ، بدون نياز به دلكو، به شمعهاي خروجي مي دهد تا جرقه بزنند.اين سيستم معمولاٌ فقط روي موتورهاي 4 و 6 سيلندر نصب مي شود، زيرا با افزايش تعداد سيلندرها ، سيستم كنترل بسيار پيچيده خواهد شد.اجزاي سيستم :سيستم جرقه زني بي دلكو از سه جز اصلي تشكيل مي شود، مدول الكترونيكي ، سنسور وضعيت ميل لنگ و كويل مخصوص . در بسياري از سيستمهاي جرقه زني بي دلكو يك سنسور فشار منيفولد نيز در سيستم الكترونيكي گنجانيده شده است. سنسور وضعيت ميل لنگ نوعي سنسور رلوكتانس است كه در جلو چرخ لنگر ، يا در جلو چرخ القاكني درست در پشت فلكه جلو ميل لنگ قرار مي گيرددر شكل كويل سيستم جرقه زني بي دلكو ، بصورت بخشي از سيستم كامل نشان داده شده است . سيم پيچ ولتاژ كم از طريق يك پايانه مياني ولتاژ باتري را دريافت مي كند. سپس نيمه مناسب سيم پيچ به اتصال بدنه مدول وصل مي شود . سيم پيچهاي ولتاژ بالا مجزايند و به سيلندرهاي 1 و 4 يا 2 و 3 اختصاص دارند.
وظيفه ي سيستم استارت براي روشن شدن خودرو بايد سه شرط زير فراهم شود:
1-مخلوط مناسب سوخت وهوا در محفظه ي احتراق
2-متاكم نمودن مخلوط سوخت وهوا در اتاق احتراق
3-ايجاد جرقه در زمان مناسب درون محفظه ي احتراق
با توجه به مكانيزم موتورهاي احتراق داخلي با چرخاندن ميلنگ و ايجاد حداقل دور (در حدود 500 دور بر دقيقه)مي توان سه عامل بالا را فراهم كرد . به اين معني كه با چرخش ميلنگ، در سيلندر حالت مكش به وجود مي آيد ودر نتيجه بنزين از كاربراتور به سمت اتاق احتراق كشيده مي شود وسپس با بالا رفتن پيستون ،مخلوط هوا وسوخت متراكم مي گرددعلاوه بر ان به دليل اينكه ميل بادامك حركت خود را ميل لنگ مي گيرد وانرا به ميل دلكو منتقل مي كند. حركت ميل لنگ باعث حركت ميل دلكو شده و در نتيجه پلاتين ها حركت كرده و از حركت آنها زمان زمان جرقه در هر سيلندر مشخص مي گردد. بنانراين كافي است حداقل دور در موتور ايجاد شود، تا موتور روشن گردد.سيستم استارت با استفاده از موتور استارت كه يك موتور الكتريكي جريان مستقيم مي باشد،انرژي الكتريكي باتري را به انرژي مكانيكي از نوع دوراني تبديل مي كند .وبا ايجاد حداقل دور در موتور نيازهاي فوق را برآورده كرده وموتور را روشن مي كند.
همانطور كه گفته شد، سيستم استارت با استفاده از موتور الكتريكي جريان مستقيم ، فلايويل ودر نتيجه ميل لنگ را به حركت در مي آورد.
از آنجايي كه براي چرخاندن فلايويل ونهايتآ ميل لنگ در لحظه ُشروع حركت به گشتاور زيادتري نياز مي باشد و به تدريج پس از حركت ميل لنگ به گشتاور كمتري احتياج مي باشد. بنابراين موتور الكتريكي سري به عنوان استارت خودروهاي سواري استفاده مي گردد.لازم به ذكر است هنگام كار كردن اين موتور الكتريكي در حالت بدون بار سرعت آن به شدت افزايش مي يابد، وباعث صدمه ديدن آرميچر آن مي شود.بنابراين بايد دقت شود كه اين نوع موتورها نبايد به مدت طوفاني (بيش از 1 دقيقه)در حالت بدون بار كار كتند.
اجزاء سيستم استارتسيستم استارت شامل موتور استارت ، اتومات استارت ، پينيون(چرخدنده ي استارت)وكلاج اورال مي باشد.
موتور استارت
موتور استارت از اجزاي زير تشكيل شده است:
1-بدنه ي استارت
در بر گيرنده ي تمام قسمت هاي موتور استارت مي باشد و همچنين از پراكندگي خطوط قواي مغناطيسي كه باعث كاهش قدرت خروجي استارت مي شود ،جلوگيري مي كند.
2-درپوش ها
در طرفين بدنه ي استارت قرار مي گيرد. داخل ، آنها ياتاقانها قرار دارند. كه تكيه گاههاي محور آرميچر مي باشند . همانند دينامها ، گاهي ذغالها روي در پوش ها نصب مي شوند.
3-قطب ها
موتور استارت معمولآ داراي 4 قطب مي باشد. به دليل ايجاد ميدان مغناطيسي قوي براي توليد گشتاور زياد جهت چرخاندن ميل لنگ ،بايد شدت جريان زيادي از بايد شدت جريان زيادي از سيم پيچ قطب ها عبور كندبه همين دليل از سيم هاي ضخيم تر در قطب هاي موتور استفاده مي شود.
اگر موتور از نوع آهنرباي دايم باشد معمولآ 6 قطبي مي باشد.
4-زغالها
زغالها مخلوطي از كربن ومس مي باشند كه مس موجود در اين ذغالها درصد بيشتري نسبت به زغال آلترناتور دارد . دليل اين كار احتياج به عبور شدت جريان زياد از زغالها مي باشد. وچون استارت ها به مدت كوتاهي كار مي كتند ، از اين رو وجود زياد مس در زغالها ، فرسودگي زيادي را در كموتاتور ايجاد نخواهد كرد . نحوه ي اتصال زغالها به كموتاتور استارت به دو صورت مي باشد.
اتومات استارت
اتومات استارت در حقيقت سولنوئيدي مي باشد كه براي عبور دادن برق با شدت جريان بالا از باطري به موتور استارت و بدون عبور از سوئيچ استفاده مي شود شكل (4-1)نوعي اتومات استارت ساده را نشان مي دهد .
اتومات استارت داراي 3 ترمينال ، و مي باشد مثبت باطري توسط كابل فشار ضعيفي به در سوئيچ اصلي و از سوئيچ اصلي به اتومات و كابل فشار قوي از ترمينال به داخل موتور استارت متصل مي باشد وترمينال اتومات به وسيله ي كابل به قطب مثبت باطري وصل مي شود .
چرا از اتومات استارت استفاده مي شود؟ممكن است اين سؤال پيش آيد كه چرا از اتومات استارت استفاده مي شود،در حالي كه مي توان جريان لازم را از سوئيچ اصلي مستقيمأ به موتور استارت رساند.
براي پاسخ بايد گفت: موتور استارت براي چرخاندن فلايويل به نيروي زيادي نيازمند است.بدين منظور به برق با شدت جريان بالا نياز دارد.و عبور برق با شدت جريان بالا از مجموعه ، باعث سوختن سوئيچ اصلي و مجموع مدارات موجود در جلو داشبورد مانند كيلومتر شمار ،سوخت نما وغيره مي شود.از اينرو از اتومات استارت استفاده مي گردد تا برق با شدت جريان بالا را تامين نمايد و اين جريان از سوئيچ عبور نكند.
اتومات هاي مورد استفاده در استارت خودروهاي امروزي داراي دو سيم پيچ به نام هاي كشنده ونگهدارنده مي باشند.
وظيفه ي سيم پيچ كشنده حركت دادن اوليه ي صفحه ي تماس دهنده ي ترمينالها به كمك سيم پيچ نگهدارنده وايجاد اتصال بين باطري و موتور استارت مي باشد. به دليل اينكه حركت از حالت سكون به نيروي بيشتري احتياج دارد.سيم مورد استفاده براي سيم پيچ كشنده را ضخيمتر انتخاب مي كتند يا اينكه تعداد دورهاي سيم پيچ كشنده را بيشتر از نگهدارنده در نظر مي گيرند.
بعد از اينكه اتصال باطري و موتور استارت برقرار شد جريان سيم پيچ كشنده قطع مي شودچون دو سر آن اتصال كوتاه مي شود. از لحظه به بعد سيم پيچ نگه دارنده صفحه ي تماس دهنده ي ترمينالها را در محل خود نگه مي دارد و اين عمل تا وقتي كه سوئيچ اصلي در حالت استارت زدن باشد ادامه مي يابد. بعد از قطع كردن جريان ترمينال سوئيچ ،جريان سيم پيچ نگه دارنده قطع شده وفنر ، صفحه ي تماس دهنده را به محل اوليه خود برمي گرداند. در نتيجه جريان برق موتور استارت قطع شده و كار موتور استارت پايان مي پذيرد.
پينيون يا دنده ي استارت عامل انتقال گشتاور از موتور استارت به فلايويل مي باشد. دنده هاي پينيون از نوع مستقيم بوده و نسبت انتقال بين فلايويل و پينيون بين (10:1) تا (15:1) مي باشد .
براي درگيرشدن پينيون با فلايويل ،بايد پينيون روي محور آرميچر استارت حركت كند وبراي سهولت درگيري بين پينيون و فلايويل ،قسمت قسمت مارپيچ شكلي روي شفت آرميچر مي سازند و پينيون روي اين مارپيچ به سمت داخل يا خارج موتور استارت حركت مي كند و با فلايويل درگير شده يا از آن جدا مي شود.
از نحوه ي درگيري پينيون با فلايويل ، استارت ها به دو دسته تقسيم مي شوند.
1-استارت لغزشي ( اينرسي )
2-استارت پيش درگير
استارت لغزشي ( اينرسي )
اين نوع استارت به نوع درگيري لخت نيز معروف مي باشد. درگيري بين پينيون و فلايويل براساس حركت مارپيچي پينيون روي شفت استارت به كمك اينرسي پينيون انجام مي پذيرد.
استارت پيش در گيراكثر استارت هاي مورد استفاده در خودروها از اين نوع مي باشند در استارت هاي پيش درگير حركت اتومات استارت بوسيله ي اهرم بندي به پينيون انتقال پيدا مي كند. در اين نوع استارت ابتدا پينيون بطور كامل با فلايويل درگير شده ،سپس آرميچر به دوران درمي آيد. به همين دليل آنرا استارت پيش درگير مي نامند.به عبارت ديگر قبل از دوران آرميچر ،درگيري پنيون با فلايويل كامل مي شود.
فصل دوممدار استارت در خودروهای مختلفمدار استارت در خودوری BMW:در این قسمت بنا داریم که مدار استارت خودروی BMW را مورد بررسی قرار دهیم. مدار استارت این خودرو در شکل زیر نشان داده شده است.

شکل فوق نمایی از مدار استارت خودوری BMW را نشان میدهد. همانطور که از این شکل مشخص است، در ابتدا از یک سوئیچ چهار حالته برای تعیین وضعیت خودرو استفاده شده است. حالتهای این سوئیچ دارای چهار حالت زیر است:
حالت پیش روشن( حالتی که تنها بخشهایی از خودرو روشن میگردد، مثلا فرمان از حالت قفل خارج میگردد)
حالت روشن( حالتی که در آن چراغهای آلارم خودرو روشن میگردد)
حالت استارت( حالتی که برای استارت خودرو مورد استفاده قرار میگیرد)
حالت خاموش
در مسیر هریک از این حالتهای دیودهایی قرار داده شده که با استفاده از آنها حالت و وضعیت خودور تعیین میگردد. هنگامی که استارت در هر یک از این وضعیتها قرار میگیرد، دیود مربوطه با اعمال یک ولتاژ منفی در مسیر روشن میگردد و باعث میگردد که مسیر و حالته مربوطه برقرار گردد.
البته در حالت استارت، یک رئوستا قرار داده شده که از طریق آن جریان مورد نیاز برای روشن شدن خودور تنظیم گردد. بنابراین لازم است که از یک مقاومت متغیر برای این منظور مورد استفاده قرار گردد.
در قمست بعدی مدار فوق، یک مدار ستاره-مثلث قرار داده شده است که حالت راهاندازی برای مدار فوق را تعیین میکند. همانطور که میدانیم تغذیهی مدار فوق از باتری خودرو تامین میگردد. بنابراین در حالت اولیه مدار در حالت ستاره قرار دارد. سپس با استارت کردن وضعیت مدار راهانداز از حالت ستاره به حالت مثلث تبدیل میگردد. در اصل مدار ستاره-مثلث مدار راهانداز در استارت خودرو میباشد.
خروجیهای مدار فوق که بصورت علائمی از لامپ میباشند، همان نماد مصرف کنندههای خودرو میباشند.

4-G1/file-free (546)

دوران چهارم از اغاز قرن دهم تا قرن دوازهم(صفویه
تراش دادن و ابساب کردن اجر از ویژگی های دوران صفویه است
ولی در این دوران به دلیل توجه بیش از حد به کاشی از اهمیت اجر کاسته می شود و نمای بیشتر ساختمانهای عمومی را با کاشی تز یین می کنند بی توجهی به این مصالح زیبا قابل انعطاف و ارزان موجب می شود که در دوران بعدی یعنی دوران قاجار هم استفاده از اجر دیگر رونق گذشته را باز نیاید
دوران پنجم از قرن دوازدهم تا پایان قرن سیزدهم (زندیه و قاجاریه)
در دوران قاجار بندهای عمودی حذف می شوند و اجر کاری به قاب دور سطوح و کتیبه های کاشی محدود می شود در نماهای اجری نیز استفاده از اجر های تزیینی قالبی و تراش که اجر در اندازهو شکل های مختلف هندسی وغیر هندسی است به اوج خود می رسد اجر کاری بنا های مسکونی بافتهای تاریخی شهر های ما اغلب به دورهی پنجم تعلق دارند
جالب اینکه اجر کاری در این دوران در سراسر ایران ویزگی یکسان ندارند
بلکه در نقاط مختلف بسیار متنوع است و با اینکه به نظر می رسد دوران اجر دیگر سپری شده در جنوب ایران با پدیده هاییی حیرت انگیز مواجه می شویم
البته با ورود معماری متاثر از مغرب زمین به ایران در دوره ی قاجار با وجود تبحر اجر کاران و فرهنگ غنی اجر کاری با جزییات اجر کاری با جزییات اجری مواجه می شویم که همچون نمونه های گذشته در حد اعلای پختگی ریبایی سادگی وقار وتنوع نیست در ادامه از اجر کاری های این دوره در تهران و شهر های ذیگر ایران می پردازیم

سر در آجری

مسجد جامع اصفهان

مسجد مزار مولا زین الدین ابوبکر تایبادی

مسجد و مزار مولانا زین الدین ابوبکر تایبادی

طرح آجر های تزیینی سده ی ششم الی هشتم هجری

آجر کاری مازندران

آجر کاری تبریز

اجر کاری کاشان و یزد

نقش های آجری شوشتر

نقش های اجری شوشتر

نقش های آجری دزفول

نقش های آجری دزفول

نقش های آجری دزفول
تهران اجر کاری در تهران بیشتر درسر در ورودی های خانه ها و نیز کتیبه ی بالای پنجره ها دیده می شود که شاید اولین قدم به سوی برون گرایی وتوجه به ظاهر ساختمان و نمای ان است اجر کاری ها از نظر تنوع بسیار چشمگیر ند و بیشترین تزیینات را با ترکیب اجر های تزیینی و قالبی و گچ دارند
در کتاب نقوش سر در خانه های قدیم تهران به تعداد قابل توجهی از این نمونه ها اشاره شده است در نمونه های بررسی شده در تهران گل و بوته ها و طرح های اسلیمی که با اسلیمی های کاشی و قالی قرابتی ندارند و طرح های سنتوری و قوس های ترکیبی مفصل و نقشهای رنگارنگ فرشته ملائکه تاج فره وهر فاس ماهی و شیر دیده می شود که نما های یونانی و رومی راتداعی می کنند فقط در تعداد اندکی ا ز نمونه ها رد پای اجر کاری و موتفهای ایرانی مشاهده می شود در این نمونه رها تظاهر و خود نمایی جایگزین سادگی و وقار پیشین شده است
اراک: در شهر 200 ساله اراک مصالح استفاده شده در نما آجر، سنگ و گچ و تزئینات آجری به دو صورت است: گاهی با آجر معمولی نقشهایی ساخته اند که در آن از قوسهای تزئینی و متنوع. همچنین از نقشهای معمولی از جمله خفته ، راسته و قناس فرش استفاده شده، ولی بیشتر آجر های قالبی، نقشدار و گل برجسته و در ترکیب با گچ ساخته شده اند. نقشهای هندسی و غیر هندسی، اسلیمی، گل، پرنده، دو فرشته ای که تاجی را در دست دارند. دو شیر که تاجی را د ست دارند و غیره کاملا مشابه تزئینات تهران است و در هیچ بنایی از طرحهای ساده دوره های قبل استفاده نشده است.
ولی به رغم زیبایی وتنوع چشمگیر در نقشهای آجری، در این بناها طرح ایرانی کار نشده است و گاهی یک نمای کاملا اروپایی را تداعی می کند. شبه ستونهای تزئینی در قاب پنجره ها و استفاده از نقشهای هندسی درپیشانی ساختمانها از خصوصیات ویژه آجر کاری در تبریز است.
کاشان و یزد: آجر کاری واحدهای مسکونی این شهرها هم که اغلب متعلق به دوران قاجار است ایرانی نیستند،حتی طرحهای آجر کاری مهری هم که در این دو شهر مورد استفاده قرار گرفته ارتباطی با الگوهای قدیمی ندارند.
کرمانشاه: آجر کاری معماری کرمانشاه بسیار جالب و در خور توجه است و تنوع چشمگیری دارد، گرچه نمی توان تعریف مشخصی برای آن ارائه داد. استفاده از انواع قوس ایرانی و غیر ایرانی و انواع طرحها در آجرهای مهری و ترکیب سنگ وآجر از ویژگیهای معماری این شهر است.
بیرجند: استفاده از آجر با نامهای حاشیه، لوله، چهار و شش در نمای ساختمانها در بیرجند عمومیت دارد که با اشکار متفاوت در کنار هم قرار گرفته اند. به رغم استفاده از آجر مهری فقط از نقشهای ساده هندسی مربع ایستاده روی قطر، لوزی و چلیپا و گاهی از نقش سرو در نما استفاده شده و د رنقشهای ساده تر نیز از خفته و راسته جناغی، قناس فرش استفاده شده که هر چند مشابه نمونه های گذشته نیستند ولی کاملاً رنگ و بوی ایرانی دارند.
مازندران: آجر کاری در مازندران شکل خاص خود را دارد، حتی نقشهایی با گچ هم روی نما کشیده شده اند. ترکیب آجر ملهم از طرحهای قدیمی است و تصاویر هندسی و نقش سرو در آنها به وفور دیده می شود. به رغم نقش شیر و خورشید در بعضی از نمونه ها که روی آجر نقاشی شده، آجر کاری در این استان هم کاملاً رنگ و بوی ایرانی دارد.
دزفول و شوشتر: زیباترین آجر کاری شهرهای ایران به دزفول و پس از آن به شوشتر تعلق دارد. در این دو شهر طرحها و نقشهای آجری کاملا در تداوم آجر کاری کهن ایرانی بوده و آن را تکمیل کرده است. صدها نقش و طرح در آجرکاری این دو شهر مشاهده می شود که تنها با جلو و عقب نشاندن آجر یا استفاده به صورت کله و راسته و غیره ایجاد شده و آجر خاص برای آنها تولید نشده است. مهندس غلامرضا نعیما در کتاب دزفول شهر آجر، پس از اشاره به سابقه هزار ساله آجر در منطقه درباره آجر های مورد استفاده در این شهر گفته است:
«اگر آجر مربع شکل کامل را نصف کنیم آجر نیمه به دست می آید که خود پایه و اساس خرد شدن را تشکیل می دهد و آن را 4 صافه می گویند و اگر نیمه را نصف نماییم چاری یا دو صافه به وجود می آید(1:4 آجر کامل) یا می توانیم 4صافه (نیمه) را به کلوخ و 3 صافه تبدیل نماییم. چاری را اگر دو قسمت نماییم 2 کلوخ به دست می آیند. در خوون چینی همواره نیمه بزرگترین جزء، کلوخ کوچک ترین جزء می باشد.(1:8 آجر کامل)
این 4 نوع اندازه اجزاء اصلی خوون چینی می باشند که به ترتیب نیمه (4صافه)قدی(3 صافه) چاری(2قدی)کلوخ یا (بندک) اجزای فوق به همراه اجزاء فرعی که از اجزاء اصلی ساخته می شود. کل اجزاء خوون چینی را به وجود می آورد که عبارتند از قناس 1:4 کلوخ 2صافه یک سرشق ، 3 صافه یک سرشق ، 3 صافه ی 2 سرشق ، 4 صافه یک سرشق، 2صافه دو سرشق، 4صافه دو سرشق، بدین ترتیب 7 جزء فرعی و 4 جزء اصلی جمع، یا نرده جزء اساسی خوون چینی می باشند. »
به این ترتیب ده ها نقش بی نظیر و زیبای آجری که به معماری غنی و اصیل دزفول و شوشتر زینت بخشیده اند. فقط از یازده جزء تشکیل شده اند. در مقاله دکتر ور جاوند تعداد نقشهای آجری شوشتر و دزفول 54 طرح اعلام شده است.
در ملاقاتی که با زنده یاد استاد حاج حسین محبوبی معمار شوشتری در سال 1370داشتیم نقشهای آجری شوشتر را چنین توضیح داد: بند رومی، تفاح، خارموهی(ماهی)، دارگل، هشت و چهار گوله، پنج دانه و هفت دانه، کلیدی، زلف عروس که هر کدام از آنها چندین شکل دارند(43 طرحt
هشت چهار گوله تفاح خار ماهی زلف عروس دار گل بندرومی
هشت چهار گوله چپ وراست
هشت چهار گوله باز وبند پیچیده تفاح بازو بند
پنج دانه
سیر گسنه
ساده پنج دانه خار ماهی
تک گل زلف عروس
سرزی سر بالا
صلبی
هفت دانه
چهار تخمه
دار گل چهار تخمه
چهار و نیم گل
دارگل
پنج دانه
ارسی
بند رومی
چهار گوله
تفاح
چهار تخمه
زنجیره
بازو بندی
کلیدی دو صافه
پراکنده پنج دانه و هفت دانه کلیدی
قفل
گره
به یکی
شکم گنجشکی
چهار تخمه
چهار گوله زنجیره
چهار تخمه دستک دارچهار دانه اژدری پنج دانه سرزری
بالا
هفت دانه ازدری
پنج دانه پیچیده
شش پنج دانه
پنج دانه ی چپ و راست
برجسته گل دو صافه
هفت دانه دو صافه کلیدی
سرزی بالا
چهار پر
انواع آجر های تراش ایرانی
در نما سازی ها با آجر ایرانی و عناصر آن انواع ساختارهای پر ارزش نماسازی چون قاب سازی های آجری، سر ستون سازی ها، کتیبه سازی ها، سله گذاری ها، طره بندی ها بخصوص در سردرب سازی ها هنر های بس بدیع آفریده می شده است. به طوری که هنوز هم پاره ای از آنها در آثار و ابنیه بافت های قدیمی شهرهای ایران چون تهران، کاشان، اصفهان، یزد، مشهد، کرمان، و بسیاری دیگر از انبوه آن هاهنر و سلیقه حکایت می کند که می توان به نما سازی های بسیار شور انگیز آجری منزل قوام(موزه آبگینه) در تهران و بسیاری دیگر اشاره داشت که هنر های بس شگرف از سر پنجه هنرمندان با ذوق تیشه دار و آجر کار بنا که هنر آنان میراث هنر آجرکاری ایران عزیز شده و چون دری بر نگین معماری بی همتای کشورمان می درخشد.
بدیهی است( برای نماسازی های بس زیبا و شگرف از قطعات آجر که توسط قالب خشت تهیه و به کوره برده می شد و آجر پخته آن در دسترس می بود و یا با ذوق و سلیقه و حوصله و هنر نمایی از تیشه داری و آبساب کردن قطعات و عناصر آجر تراش بدست می آمد) اشاره داشت.اضافه می شود که باید ا زآن آجر ها با ذکر نام و تصویر اطلاع کافی داشته باشیم، از میان آن می توان به آجر هایی چون آجر لب پخ، آجر دوبرپخ، آجر الماس تراش، آجر قاشقی، آجر فتیله ای، آجر زه وار دار، آجر فلکه، آجر کله گنجشکی، آجر دندان موشی و آجرهای مهری شامل اشکال هندسی و گل و برگدار برجسته اشاره داشت.
قابل ذکراست این که از آجر های مذکور برای نماسازی در قسمت های مختلف بنا بخصوص در سر در سازی استفاده فراوان می شده است.

4-G1/file-free (523)

5 ) تمام طرح‌های نیمه‌تمام و رساندن آن به مرحله‌ بهره‌برداری، لغو كلیه مضایق و تنگناهای مقرراتی كه موجب كندی در اجرای طرح‌ها شده است از جمله عواملی است كه بایستی مورد توجه دولتمردان قرار گیرد.
تنظیم یك برنامه صحیح جهت بالا رفتن تولیدات كشاورزی و دامداری و حمایت از محصولات آنها و تضمین خرید محصولات آنها به قیمت عادلانه. 6) عدم تداخل مسوولیت ارگان‌ها با یكدیگر و ایجاد هماهنگی بین سازمان‌های دولتی كه در موارد زیادی موجب توقف كارها گردیده است. تداخل مسوولیت‌ها نه تنها سرمایه‌گذار را پس از ماه‌ها سرگردانی و بعد از صرف هزینه‌های هنگفت به عقب‌نشینی مجبور می‌كند بلكه نهایتا این خود به عدم اجرای طرح مذكور و سایر طرح‌های متراكم در سازمان‌های مختلف منتهی خواهد شد.
7) متاسفانه به رغم فعالیت‌های مستمری كه از سوی سازمان‌های مختلف معمول گردیده هنوز نه راه كافی و نه وسیله كافی برای جابه‌جایی كالا و مسافر در اختیار داریم.
8) به جای برقراری و افزایش مستمری برای مستمندان و طبقات كم‌درآمد و بیكاران و از كارافتادگان اگر چنانچه حذف سوبسید از كالا‌های اساسی را در دستور كار قرار دهیم نه تنها موجب نارضایتی نخواهد شد، بلكه حتی امنیت شغلی و اجتماعی را فراهم خواهد نمود و ضمنا مانع از افزایش بی‌رویه قیمت‌ها خواهد شد. ناگفته پیدا است كه پایین آمدن قوه خرید نزد افرادی كه درآمد ثابت دارند در رفتار اجتماعی، سیاسی و اخلاقی آنها تغییرات عمده‌ای ایجاد خواهد نمود. اكثر كشور‌هایی كه تا این حد با پدیده تورم روبه‌رو گشته‌اند چه بسا كه تا سراشیبی انحطاط و حتی باطلاق سقوط پیش‌ رفته‌اند
در این کنفرانس آقای مجتهد با اشاره به وضعیت اقتصادی ایران گفت: ایران با حدود 70 میلیون نفر جمعیت و 6/1 میلیون کیلومتر  وسعت دربین 20 کشوربزرگ دنیا قرار دارد.توسعه اقتصادی ایران تا کنون بر اساس وابستگی به منابع طبیعی به خصوص نفت و گاز بوده  است. عامل اصلی رشد اقتصادی ایران درآمدهای حاصله از صادرات نفت می باشد و اقتصاد ایران بر اساس اقتصاد«تک پایه» محسوب می شود.
ایـــــــران 3/0 درصد تــــولید نــاخــــالـــص جهــــانی را بر اســـاس آمــــارهای سال 2004  World Development Indicator  به خود اختصاص داده است و درآمد سرانه ایران در سال، حدود 2000 دلار است. بر اساس محاسبات تولید ناخالص داخلی بر پایه برابری قدرت خرید (PPP) این رقم به 4500 دلار می رسد.
اقتصاد ایران از بی ثباتی کلان اقتصادی یعنی تورم به شدت آسیب دیده است و نرخ تورم ایران سالهاست که دو رقمی می باشد . هر چند این نرخ از بالای 20 درصد در سال های برنامه دوم به حدود 16 درصد در سالهای اجرای برنامه سوم توسعه کاهش یافته است .مشکل بزرگ دیگر ایران، نرخ بیکاری بالا می باشد که ناشی از رشد شدید جمعیت درسالهای اول انقلاب (5/3 درصد) و پائین بودن رشد اقتصادی در برنامه دوم توسعه می باشد .
از نظر توسعه شاخص های انسانی،ایران در مرتبه 101 درمیان 210 کشور جهان قرار دارد. هر چند میزان امید به زندگی و نرخ بیسوادی کاهش چشمگیری پیدا کرده است ولی با توجه به میزان درآمد سرانه، ایران هنوز از نظر شاخص توسعه انسانی در حد متوسط پائین است.
از نظر جهانی شدن اقتصاد  ایران، شاخص های جهانی شدن یعنی میزان سرمایه گذاری مستقیم خارجی و درصد تجارت به تولید ناخالص ملی،ایران درمرتبه های پائین قرار دارد. از جمله عوامل عدم موفقیت ایران در جذب سرمایه گذاریهای خارجی را می توان به بالا بودن درجه ریسک سرمایه گذاری در ایران از نظر موسسات رتبه بندی بین المللی و پائین بودن میزان صادرات غیر نفتی ایران در سالهای گذشته قبل از افزایش قیمت های نفت در دو سال  گذشته دانست.صادرات غیر نفتی ایران هر چند در سالهای اخیر افزایش یافته و سهم کالاهای صنعتی در صادرات بالا رفته است اما هنوز رقم صادرات کالا و خدمات ایران به حدود 10 میلیارد دلار می رسد که باز هم بخش عمده ای از صادرات صنعتی ایران یعنی پتروشیمی، صادرات گازهای مایع حاصله می باشد.
رشد اقتصادی ایران در منطقه خاورمیانه در حد متوسط و بالا می باشد اما در مقایسه با کشورهایی مثل چین در حد پائین تری قرار دارد، اما نرخ تورم ایران در منطقه خاورمیانه و جهان در حد بالایی قرار دارد. پیش بینی هایی که در مورد نرخ رشد و تورم ایران می شود، حاکی از افزایش اندک نرخ رشد در سال های 2005 و 2006 نسبت به سال 2004 و افزایش نرخ تورم یا ادامه نرخ فعلی در این سالها می باشد.
مهمترین عامل تداوم نرخ رشد، تداوم افزایش درآمدهای حاصله از صادرات نفت یا ثبات میزان آنها است که پیش بینی می شود  قیمت نفت در سالهای 2006 و 2007 در حد متوسط سال 2005 باقی بماند و یا اندکی کاهش یابد و میزان صادرات نفت کشور با افزایش ظرفیت تولید، در حد فعلی تداوم یابد.اما با افزایش واردات انتظار می رود که مازاد سهم حساب جاری در تولید ناخالص داخلی  کاهش یابد.
عامل اصلی رشد تورم در ایران، رشد نقدینگی است که با نرخ 30 درصدی در سالهای اخیر رشد داشته است و در صورت تداوم سیاست های مالی (کسر بودجه و افزایش برداشت ذخیره ارزی)، این رشد در سالهای جاری افزایش خواهد یافت و نرخ تورم به بیش از 20 درصد می رسد.
کسری بودجه 6 ماهه اول امسال 3900  میلیارد تومان و رشد نقدینگی 16 درصد بوده است که بیش از میزان سال گذشته می باشد.البته، در صورت استفاده از ابزارهای سیاست پولی(فروش اوراق مشارکت، کاهش میزان وامهای پرداختی و هماهنگی سیاست های پولی و مالی ) امکان جلوگیری ازافزایش نرخ تورم و جود دارد.
در چشم انداز بیست ساله کشور و در برنامه چهارم توسعه اقتصادی که شروع آن سال 1384 است و به تصویب مقام رهبری و مجلس ششم و هفتم رسیده است چند محور برای رشد و توسعه 8 درصدی کشور با تاکید بر ایجاد عدالت اقتصادی ترسیم گردیده است.
افزایش بهره وری نیروی کار،سرمایه و بهره وری کامل عوامل تولید.
افزایش نسبت سرمایه گذاری به تولید ناخالص ملی از 7/28 درصد به 7/34 درصد.
افزایش نسبت صادرات غیر نفتی به تولید ناخالص داخلی از 3/6 درصد به 10 درصد.
افزایش نسبت سرمایه گذاری مستقیم خارجی به تولید ناخالص داخلی از 6/0 درصد به 3 درصد.
کاهش نرخ تورم از 17 درصد به 6/8 درصد( متوسط برنامه 9/9 درصد).
کاهش نرخ بیکاری از 9/10 درصد به 4/8 درصد در سال 1388.
این امر به معنی تعامل بیشتر با اقتصاد جهانی است که با توجه به درخواست عضویت ایران در سازمان تجارت جهانی و برنامه آزاد سازی اقتصاد، خصوصی سازی و افزایش بهره وری در نظر گرفته شده است.
با توجه به شرایط فعلی اقتصادی، پیش بینی پژوهشکده پولی و بانکی این است که رسیدن به رشد 8 درصدی خوش بینانه است، کاهش نرخ تورم به یک رقم در صورت تداوم سیاست های فعلی امکان پذیر نیست و اما کاهش نرخ بیکاری به یک رقم تا اندازه زیادی محتمل است.
الزامات دسترسی به اهداف برنامه چهارم :
برای رسیدن به اهداف برنامه چهارم در زمینه کارآیی نیاز به ارتقاء کیفیت آموزش،تخصصی گرایی، استفاده از مدیریت کار آمد و رشد مهارت نیروی کار ضروری است.
به منظور افزایش صادرات غیر نفتی و رسیدن به رشد 7/10 درصدی در سال،نیاز به تعامل بیشتر با اقتصاد جهانی و نگرش جهانی در فعالیت های سرمایه گذاری و استفاده از منابع دانش و تکنولوژی شرکت های چند ملیتی می باشد.
برای کاهش نرخ تورم، انضباط مالی دولت، استقلال بانک مرکزی و کوچک شدن دولت از طریق واگذاری بخشی از فعالیت های تصدی گری و توجه اصلی دولت به سیاستگزاری و نظارت می باشد.
برای کاهش نرخ بیکاری به خصوص افراد تحصیل کرده و زنان،نیاز به ایجاد مشاغل در سطح تکنولوژی بالا، سرمایه گذاری وسیع در زمینه ساختار زیر بنایی کشور و جذب سرمایه گذاری خارجی است.
توسعه جهانگردی و جذب توریسم از جمله سیاست های کوتاه و متوسط المدتی است که می تواند به افزایش اشتغال و رشد اقتصادی کمک نماید.
تداوم اصلاحات برنامه سوم در برنامه چهارم برای واقعی نمودن نرخ بهره، کاهش و حذف مقررات دست و پاگیر نظام بانکی و بازار سرمایه و ایجاد ابزارهای جدید مالی برای تعمیق بازارهای مالی
. رشد موازی بیکاری و رکود تورمی در ایران
INCLUDEPICTURE "I:\\رشد موازی بیکاری و رکود تورمی در ایران اقتصاد Deutsche Welle 20_07_2008_files\\0,,3497333_1,00.jpg" \* MERGEFORMATINET نرخ تورم در سال جاری به ۴ / ۲۶ درصد رسيده است. به گفته کارشناسان ايران سال‌هاست به رکود تورمی دچار است و اين به معنای افزايش بيکاری، همراه با باﻻ رفتن نرخ تورم و گرانی است. از نمودهای بیکاری مزمن، افسردگی اجتماعی است.
ایسنا"، خبرگزاری دانشجویان ایران، در گزارش کوتاهی به تاثیر بیکاری بر روحیه افراد پرداخته و با استناد به پژوهش‌هایی که در این زمینه در آلمان انجام گرفته، نوشته است که بیکاری انسان را دچار خمودگی و افسردگی مزمن می‌کند. باوجود اینکه غم از دست‌دادن عزیزان شوک کننده و بسیار شدید است، ولی پایداری اندوه و افسردگی آن در روح انسان به اندازه بیکاری نیست. این گزارش کوتاه همزمان شد با هشدار مسئولان درباره بیکاری در اوایل هفته‌ گذشته. بیکاری‌ای که وزیرکار هم نسبت به آن هشدار داده است، بیکاری‌ای است ناشی از رکود تورمی. کارشناسان می‌‌گویند ایران سال‌هاست دچار رکود تورمی است، تنها نکته جدید این است که مقامات دولت نهم هم بالاخره آنرا دریافته اند. آیا دولت به فکر راه‌های خروج از این وضعیت هست؟ کارشناسان چه می‌گویند؟
 
بیکاری و تورم
 
مرکز پژوهش های مجلس نیز به تازگی در گزارشی نسبت به افزايش تورم و بيکاری هشدار داده و آنرا از چالش‌های اصلی اقتصاد ايران دانسته است . همزمان با آن معاون سلامت وزارت بهداشت از افزايش نرخ رشد جمعيت کشور خبر داده است . بيشترين تعداد جمعيت کشور به گفته او در گروه سنی میان ١۵ تا ٢٩ ساله‌هاست. این گروه نياز مبرم به امکانات آموزشی و سپس اشتغال دارد .
 
بيکاری از يکسو و تورم از سوی دیگر مشکلاتی هستند که به موازات هم در ايران درحال رشد هستند. نرخ تورم در ايران در سال جاری به ۴ / ۲۶ درصد رسيده است. کارشناسان می گويند ايران سال‌هاست به رکود تورمی دچار است و اين به معنای افزايش بيکاری، همراه با باﻻ رفتن نرخ تورم و گرانی است . درآمد ايران از نفت به رقمی معادل ۸ / ۷۸  ميليارد دﻻر در سال ٨۶ رسيده است . استفاده از اين درآمد بی سابقه، در ريخت وپاش های دولتی و در اقدامات غيرمولد است. این نحو هزینه‌ کردن، مانع از مهار بیکاری فزاینده شده است.
 
سياست های انبساطی دولت
 
حجم نقدینگی در ایران در صد سال اخیر به اندازه سه سال گذشته نبوده‌ است. اقتصاددانان می‌گویند برای همه چیز هزینه می‌شود بجز برای تولیدات داخلی. به عبارت دیگروقتی پای صنعت در میان است، با مشکل "کمبود نقدینگی" روبرو می‌شویم. نقدینگی در ایران از نوع غیرمولد آن است. افزایش آن را افزایش واردات همراهی می‌کند.
 دکتر جمشيد پژويان در مورد افزايش تورم می گويد: «سياست های انبساطی دولت است که در يکی، دوسال گذشته موجب تورم شده است . سياست هايی که دولت در زمينه افزايش هزينه ها و کسر بودجه د اشته است.»
  به بخش خصوصی و سرمايه گذاری امکان رشد نمی‌دهد: «نتيجه اينکه از رشد اقتصادی مطلوب، و از برنامه توسعه چهارم که اين رشد را هدف قرار داده بود، به‌شدت دور شده‌ايم. منظور رشد بخش نفت و گاز نيست، بلکه منظور رشدی است که ايجاد اشتغال می کند. رشد بخش صنعت و خدمات است ، که می تواند ايران را از رکود و تورم خلاص کند.»
 رکود تورمی
 کارشناسان مدتهاست در مورد وجود رکود تورمی در ايران خبر داده‌اند. ولی وزير کار به این بسنده کرده که هشدار دهد اگر بانک مرکزی به سياست انقباضی خود ادامه دهد، کشور دچار رکود تورمی خواهد شد. دکتر جمشيد پژويان می گويد که بانک مرکزی هيچگاه استقلال و قدرت کافی در برابر تصميمات دولت نداشته است وخود تصميم گيرنده نبوده است. بانک مرکزی هرزمان که دولت نياز داشته است، از ذخيره ارزی برداشت کرده است و آنرا در اختيار دولت قرار داده است. دولت در سال گذشته رقمی معادل ١٠٧ ميليارد دﻻر مخارج ارزی داشته است.
 
رکود تورمی به گفته کارشناسان پديده جديدی است، جديد البته درمقياس يک قرن . د ر سال ١٩٧٣ هنگامیکه اوپک قیمت نفت را بالا برد، کشورهای صنعتی جهان که وارد کننده نفت بودند، دچار هزينه توليد باﻻيی شدند . اگر تا قبل از آن هميشه تورم و بيکاری رابطه معکوس با يکديگر داشتند، يعنی افزايش تقاضا، در کنار افزایش قیمت ها، افزايش توليد را به همراه داشت و بالا رفتن سطح توليد، کاهش بيکاری را، این بار وضع تغییری آشکار کرده بود. کم شدن عرضه توليدات، به‌دلیل هزینه بالای آنها موجب افزايش بيکاری و همزمان باﻻ رفتن قيمت کاﻻها شد. عامل افزايش قيمت ها ديگر باﻻ رفتن تقاضا و به همراه آن توليد نبود، بلکه هزينه ای بود که براثر قيمت باﻻی نفت بوجود آمده بود .
 
سياست افزايش تقاضا
 کارشناسان اقتصادی می‌گویند آنچه در دهه هشتاد در کشورهای صنعتی اتفاق افتاد، اکنون در ايران اتفاق افتاده ‌است. با اين تفاوت که کشورهای صنعتی آنزمان بسرعت بسوی افزايش عرضه و توليد رفتند وبر رکود تورمی خود غلبه کردند . درحالي که در ايران بویژه در سه سال اخیر سياست افزايش تقاضا بکار برده می شود. به باور منتقدان دولت سياست هايی که دولت بکار می برد فاقد برنامه ای برای مهار اين روند است. رکود تورمی‌ای که ايران سال هاست با آن روبروست، نتيجه سياست هايی است که درآمدها را صرف توليد نکرده و به نظر نمی آيد در آينده نيز برنامه ای برای اينکار داشته باشد. چنانچه به گفته مسئولان وزارت کار در سه سال گذشته ۱۸ هزار میلیارد تومان نقدینگی در قالب طرح‌های اشتغال‌زا هزینه شد، اما نتیجه‌ی کار بازهم افزودن بر نقدینگی غیرمولد بود. وزیر صنایع در این رابطه اذعان می‌کند بخش صنعت و معدن ایران معضل جدی گرفتن تسهیلات به نام تولید و هزینه کردن آن در امور سوداگرانه دارد.
کارخانه های بسياری ورشکسته شده اند . تعطيلی نيشکر هفت تپه فقط يک نمونه است. به تازگی ابراهیم جمیلی عضو هیات رئیسه اتاق ایران از وضعیت هشدار دهنده ۶۰۰ واحد تولیدی خبر داده است. او به وزیرصنایع که مهمان اتاق ایران بوده، گفته است که صنعت سرب و روی در بدترین شرایط قرار دارد و سخت‌ترین روزهایش را می‌گذراند.
 پس از انقلاب تعداد زیادی از واحدهای توليدی خصوصی به اختيار دولت درآمدند. دولت به گفته کارشناسان ناکارآمدتر از بخش خصوصی ايران است. اکثر واحدهايی که به دولت منتقل شدند، از بين رفتند. واردات بی رويه‌ای که بخاطر افزايش درآمد نفت به بازار سرازير شده است، به بسته شدن واحدهای توليدی بیشتری انجاميد. برای این واحدها سرمايه گذاری فراوانی شده بود.
 
منش بخش خصوصی
 
از این گذشته بخش خصوصی ايران، آنجا که هنوز رمقی برای ادامه کار دارد، به عقيده کارشناسان کوته بين است، يعنی سود امروز را به رشد آينده ترجيح می دهد . يکی از مهم ترين دﻻيل اين نگاه سودجویانه، عدم اطمينان به آينده و نبود امنيت است. پس بخش خصوصی هم سرمايه گذاری اساسی و دراز مدت نمی‌کند. آ ن کسان که در ايران به اصطلاح خوب کار می کنند، تجار هستند. ثروتی هم اندوخته می‌شود از آن آنها است.
 
اقدامات دولت مانند پایین آوردن بهره بانکی، که به گفته کارشناسان نشانه کمی آگاهی دولت از قوانین اقتصادی است، خود مزيد بر علت شده است. این اقدامات باعث شده‌اند، پول به جای آنکه برای توليد سرمايه گذاری شود، وارد حوزه‌هایی چون بازار مسکن، بساز وبفروشی و دﻻلی زمين شود. نتیجه افزایش سرسام‌آور قیمت مسکن در سه سال اخیر و فقر بیشتر مردم بوده است.
 
اگر یکی از دلایل افسردگی دائمی بیکاری است، پس نباید تعجب کرد  که جامعه ایران، بخصوص بخش جوان آن به گفته کارشناسان دچار سرخوردگی، افسردگی و سرگردانی است. از افزایش اعتیاد و خودکشی هم نباید حیرت‌زده شد.
 
طرح تحول اقتصادی
 
دکتر جمشید پژویان می‌گوید امیدوار است که طرح تحول اقتصادی دولت قدمی در راه حل مشکلات اقتصادی باشد. او تاکید می‌کند که این تنها در صورتی است که درست و حساب شده عمل شود. و اگر نه، به گفته او «آنگاه با مشکلات بسیار جدی‌تری روبرو خواهیم شد.»
 
طرح تحول اقتصادی به گفته کارشناسان فعلا به یک مورد محدود شده است: تغییر یارانه های غیر مستقیم و پرداخت آن بصورت مستقیم. به همین خاطر هم آنچه پیش بینی می‌شود چندان امیدوارکننده نیست: نخست به این دلیل که هنوز هیچ آمار صحیحی از دهک‌های پایین جامعه، که مستحق گرفتن یارانه مورد‌نظر باشند، دردست نیست. این امر می‌تواند بازار سوداگری و دزدی را بیشتر از امروز دامن بزند. دوم این که بر بستری نامناسب و به دلیل اقتصادی لنگ، این امکان که هزینه های تولید بشدت بالا رود، سطح عمومی قیمت‌ها بازهم افزایش یابد، تولید کاهش پیدا کند و بیکاری افزایش یابد، محتمل‌تر است تا عکس آن. باید دید آیا دولت این مسائل را در نظر گرفته است یا نه.
مقايسه جالب سطح تورم در ايران و كشورهاي منطقه و جهان
سطح نگران كننده تورم در ايران، در شرايطي بدتر از 175 كشور جهان و حتي بدتر از كشورهايي مثل ناميبيا، چاد، بنين، كنگو، توگو،‌ هندوراس و ... است كه درآمدهاي نفتي ايران به بي سابقه ترين سطح خود در تاريخ رسيده و به علاوه صادرات غيرنفتي نيز، بنا به اعلام مسوولان ركورد كل تاريخ صادرات كشور را شكسته است و دولتمردان نيز از شكوفايي رو به رشد اقتصاد كشور خبر مي دهند.
 آخرين آمار اعلام شده از سوي صندوق بين المللي پول نشان مي دهد هرچند تورم يك پديده جهاني به شمار مي رود و ايران نيز طبيعتاً از آثار تورم بين المللي متأثر است ، اما مقايسه تورم در بين كشورهاي جهان نشان مي دهد ميزان تورم در ايران بسيار فراتر از نرم جهاني است به گونه اي كه تنها چهار كشور فقير اريتره،گينه، ميانمار و زيمباوه، تورمي بيش از ايران دارند و 174 كشور تورمي كمتر از ايران و گاه در حد صفر و زير يك در صد دارند.
به گزارش عصرايران، از بين 180 كشور جهان كه صندوق بين المللي پول اطلاعات تورمي آنها را منتشر كرده است، دو كشور ژاپن و نيجر داراي تورم "صفر" هستند و 5 كشور ديگر از جمله بوركينافاسو تورم زير يك درصدي دارند.
در حالي كه طبق آمار اعلام شده، تورم در ايران 19 در صد است، 156 كشور جهان تورم يك رقمي دارند و اين، نشان مي دهد تورم دو رقمي، پديده چندان فراگير و متعارفي در جهان امروز به شمار نمي رود و تنها كشورهايي چون ماداگاسكار (10 درصد) ، مصر (10.9)، زامبيا (11.3)، (اوكراين 11.5)، (آنگولا 11.9)، يمن(12.6)، اتيوپي(17.8)، ونزوئلا(18) و البته ايران را شامل مي شود .
نكته قابل توجه اينكه سطح تورم در كشورهاي پيراموني ايران نيز بسيار پايين تر از كشورمان است و ايران در منطقه يك استثنا به شمار مي رود و لذا نمي توان تورم موجود در كشور را به مسائل اقتصادي منطقه نيز نسبت داد.
طبق اين آمار تورم در كشورهاي منطقه بدين شرح است:
كويت:‌2.6 عربستان:3 لبنان:3.5 ارمنستان:3.7 عمان:3.8 اردن:5 تركمنستان:6.5 سوريه:7 پاكستان:7.8 تركيه:8.2 افغانستان:8.3 تاجيكستان:9.9 تنها دو كشور همسايه ايران داراي تورم دو رقمي و البته پايين از ايران هستند: قطر(12 درصد)‌ و جمهوري آذربايجان(16.6) سطح نگران كننده تورم در ايران، در شرايطي بدتر از 175 كشور جهان و حتي بدتر از كشورهايي مثل ناميبيا، چاد، بنين،كنگو، توگو،‌ هندوراس و ... است كه درآمدهاي نفتي ايران به بي سابقه ترين سطح خود در تاريخ رسيده و به علاوه صادرات غيرنفتي نيز، بنا به اعلام مسوولان ركورد كل تاريخ صادرات كشور را شكسته است و دولتمردان نيز از شكوفايي رو به رشد اقتصاد كشور خبر مي دهند.با توجه به مستندات فوق، هرچند مي توان بخشي از تورم را ناشي از تأثيرات بين المللي بر اقتصاد ايران و نيز مسائل سياسي ناشي از تحريم ها دانست و توجیه کرد اما نمي توان سهم دولت را در تحميل اين تورم كمرشكن بر مردم ايران ناديده گرفت.
سال گذشته رئیس کل بانک مرکزی ایران به صراحت اعلام کرد که میزان نقدینگی دو سال اخیر معادل کل نقدینگی 45 سال گذشته بوده است!

4-G1/file-free (506)

براي نمايش يك متن قابل ويرايش مي‌توان از كنترل سرور TextBox استفاده كرد. خواص كليدي آن در جدول زير مرور شده‌اند:
جدول 1-3- خواص مهم كنترل TextBox
خاصيت نحوه استفاده
Text براي دريافت متن از آن و يا نوشتن متن در آن به كار برده مي‌شود.
TextMode حالت SingleLine و يا MultiLine كه مانند TextArea مي‌شودو يا حالت Password
ReadOnly در صورت True بودن، كاربر نمي‌تواند آن راتغيير دهد.
AutoPostBack تا زماني كه True نشود نمي‌توان از رخداد TextChanged آن كنترل استفاده كرد و به صورت پيش‌فرض False است.
چون نحوه استفاده از اين كنترل در طي فصول قبلي در عمل مطالعه گرديد، لزومي به تكرارآن در اينجا نمي‌باشد.
1-4- كار با جداول و ليست‌ها
براي آراستن متن در رديف‌ها و ستون‌ها بايد از يكي از كنترل‌هاي ليست كه در جدول 1-2 نامبرده شدند استفاده شود. از ListBox، DropDownList و جدول براي جداول و ليست‌هاي ديناميك استفاده مي‌گردد. از DataGrid، DataList و Repeater براي نمليش جدول و ليست‌هاي پيچيده مانند آن‌هايي كه حاوي كنترل‌ها هستند و يا متصل به پايگاه داده‌اند استفاده مي‌گردد. در جدول زير مرور شده‌اند.
جدول 1-4- كنترل‌هاي ليست و جدول ASP.NET
كنترل موارد كاربرد
ListBox نمايش متني فقط خواندني در يك ليست با قابليت Scoroll
DropDownList نمايش متن فقط خواندني در يك DropDownList ساده
Table نمايش متن و يا كنترل‌ها در ستون‌ها و رديف‌ها
DataGrid نمايش داده‌ها و كنترل‌هاي پيچيده در جداول
1-5- اضافه كردن آيتم‌ها به يك ليست يا جدول در زمان طراحي
كنترل‌هاي ListBox، DropDownList و Table اجازه اضافه كردن آيتم‌‌هاي استاتيك را در زمان طراحي مي‌دهند.
با استفاده از Collection Editor مي‌توان آيتم‌هاي استاتيك را به يك ListBox، DropDownList و يا جدول اضافه كرد. (شكل 1-2).
براي اضافه كردن آيتم‌هاي استاتيك به يك ListBox يا DropDownList، خاصيت Items را در پنجره خواص آن‌ها انتخاب كنيد تا پنجره مربوطه باز شود. (شكل 1-3).
براي اضافه كردن آيتم‌هاي استاتيك به يك جدول، خاصيت Rows آن را در پنجره خواص كنترل انتخاب نماييد.

شكل 1- 2- استفاده از گزينه Items و سپس Collection Editor براي اضافه کردن آیتم ها در زمان اجرا

شكل 1- 3- نمايي از Collection Editor يك ListBox كه براي اضافه كردن آيتم‌هاي استاتيك
1-6- اضافه كردن آيتم‌ها به ليست يا جداول در زمان اجراي برنامه
با استفاده از متد Add مي‌توان به كلكسيون Items آن‌ها عضو اضافه كرد.
ListBox, Items.Add (......);
بحث در مورد كنترل Table كمي مفصل‌تر مي‌باشد. اين كنترل تنها داده‌هايي را براي سلول‌هاي جدولي ذخيره مي‌كند كه در زمان طراحي ايجاد شده‌اند. براي ايجاد سلول‌ها و رديف‌هاي بيشتر در زمان اجرا، بايد دوباره جدول را با استفاده از داده‌هاي ذخيره شده در تغيير حالت، ساخت. در اين زمينه بايد به يك مثال كامل توجه كرد. (شكل 1-4).
مثال اولمطابق شكل 1-4 يك دكمه، DropDownList، TextBox و Table روي فرم قرار دهيد و نام آن‌ها را به ترتيب به btnClick، ddlItems، txtAdd و tblEx01 تغيير دهيد. براي طولاني نشدن فصل به راحتي مي‌توانيد به سورس همراه مراجعه كنيد. در اين مثال متني كه در TextBox نوشته مي‌شود پس از كليك شدن بر روي دكمه Add به DropDownList و Table اضافه مي‌شود (مفهوم دوباره بازسازي كردن جدول در كد پياده شده است).

شكل 1-4- تصوير مربوط به مثال اول
1-7- دريافت آيتم انتخاب شده از يك ليست
با استفاده از خاصيت SelectedItem مي‌توان اين كار را انجام داد. براي نمونه در مثال قبل از دستور زير مي‌توان استفاده كرد تا به اين خاصيت دسترسي پيدا كرده و درمحلي مناسب از آن استفاده نمود.
ddlItems.SelectedItem.Text
1-8- نحوه Data Binding ساده در كنترل ليست‌ها
كنترل‌ها مقاديرشان را مي‌توانند از هر منبع داده‌اي در برنامه شما دريافت كنند. براي مثال از يك بانك اطلاعاتي، آرايه، خاصيت يك شيء و ... . در ساده‌ترين مرحله آن به مثال زير توجه كنيدك
مثال 2- يك فرم وب را با يك DropDownList درست كنيد. كد مربوطه كه آرايه‌اي به نام arrData را براي بايند كردن ايجاد مي‌كند در سورس همراه برنامه ملاحظه نماييد.
2- DropDownList را انتخاب نموده و روي دكمه خاصيت DataBinding در پنجره خواص (شكل‌هاي 1-5 و 1-6) كليك كنيد.
3- خاصيت DataSource را در اين صفحه انتخاب كنيد و در قسمت Custom Binding Exp نام آرايه arrData را بنويسيد.
4- برنامه را اجرا كنيد.

شكل 1-5- انتخاب گزينه DataBinding كنترل DropDownList

شكل 1-6- نحوه تعريف آرايه arrData به صورت منبع داده‌اي براي Bind شدن به كنترل DropDownList
هنگامي كه از DataBinding در كنترل‌هاي سرور استفاده مي‌كنيد مي‌توان حفظ مديريت و حالت را خاموش كنيد. اين مورد كارايي را افزايش مي‌دهد، زيرا متد DataBind به صورت اتوماتيك اين مديريت خودكار را جايگزين مي‌كند. براي اين كار خاصيت Enable View State را False كنيد.
1-9-اضافه كردن آيتم‌ها به DataGrid، DataList و Repeater Controls
با استفاده از Data Binding مي‌توان به كنترل‌ها، آيتم‌ها را اضافه نمود. اين كنترل‌ها با استفاده از Templates ظاهر خودشان را در زمان اجرا تعريف مي‌كنند. يك Template مجموعه‌اي از المان‌هاي HTML است يا كنترل‌هاي سرور و يا هر دو كه براي هر آيتم داده در كنترل تكرار خواهد شد.
براي اضافه كردن آيتم‌ها به اين كنترل‌ها مراحل زير را طي نماييد:
1- تعريف Data Source.
2- قرار دادن آن‌ها روي فرم و Bind نمودن آن‌ها به منبع داده.
3- ويرايش Templates مربوط به كنترل براي اضافه كردن عناصر HTML يا كنترل‌هاي سرور كه در Grid يا ليست تكرار خواهد شد.
4- تنظيم خواص كنترل‌هاي سرور كه در Grid يا ليست قرار داده شده‌اند براي bind كردن آيتم‌ها به آن‌ها.
مثال 3:مثال زير نحوه اضافه كردن ستون‌هاي Template را به DaraGrid نشان مي‌دهد و چگونگي Bind كردن كنترل‌هاي موجود در آن به يك منبع داده:
1- ابتدا يك منبع داده عمومي در برنامه خود تعريف كنيد.
2- كنترل DataGrid را روي فرم قرار دهيد.
3- ستون‌هاي Template را به آن با استفاده از Property Builder مي‌توان اضافه كرد (روي كنترل كليك راست كنيد. (شكل 1-7).
4- در صفحه ظاهر شده گزينه Columns را انتخاب كرده سپس ستون Template را در ليست ستون‌ها انتخاب كنيد و بر روي دكمه (<)Add كليك كنيد. براي اين مثال 2 ستون Template را اضافه و سپس روي Ok كليك نماييد. (شكل 1-8).
5- در پنجره خواص، خاصيت DataSource را انتخاب كنيد و منبع داده را مشخص كنيد (مانند مثال قبل) يعني همان arrData. (شكل 1-9).
6- روي DaraGrid كليك كنيد و سپس Columns(0) را از منوي pop-up انتخاب نماييد. ظاهر كنترل به حالت Edit تغيير مي‌كند (شكل 1-10).

شكل7-1- انتخاب Property Builder مربوط به Data Grid

شكل 1-8- اضافه كردن دو ستون Template به ديتاگريد

شكل 1- 9- انتخاب منبع داده براي ديتاگريد

شكل 1-10- انتخاب Columns[0] ديتاگريد براي ويرايش در سمت چپ
7- ساير كنترل‌ها را روي فرم وب قرار دهيد و سپس به Template مربوط به كنترل، Dag كنيد تا به DataGrid اضافه شوند (شخصا از Cut/Past استفاده مي‌كنم). براي مثال يك TextBox روي فرم قرار دهيد و سپس آن را به Columns(0)، Drag كنيد. (شكل 1-11).
8- در پنجره خواص خاصيت DataBilding را انتخاب كنيد (مربوط به كنترل TextBox كه به Template اضافه كرده‌ايد) (شكل 1-12) و بر روي دكمه ظاهر شده كليك كنيد.
9- در ليست خواص Bindable، خاصيتي را انتخاب كنيد تا آيتم داده را دريافت كند. براي اين مثال Text را انتخاب كنيد، Simple Binding را انتخاب كنيد و سپس بر روي Container و DataItem كليك كنيد تا مشخص نماييد كه كدام آيتم داده در خاصيت انتخاب شده قرار گيرد. روي Ok كليك كنيد تا اين صفحه بسته شود.

شكل 1-11- قرار دادن يك Text Box بر روي Columns[0] در ديتاگريد

شكل 1-12- انتخاب نوع Binding براي كنترلي ديتاگريد
10- دومين ستون Template را ويرايش كنيد. براي اين كار بر روي كنترل DataGrid كليك راست كنيد و سپس Columns(1) رااز منوي pop-up انتخاب نماييد.
11- مراحل 4 تا 7 را براي اين ستون تكرار كنيد. براي اين مثال يك دكمه ترسيم كنيد و آن را Drag كنيد به Columns(1) در Template مربوط به Data Grid.

شكل 1-13- قرار دادن يك دكمه در Columns[1] ديتاگريد
12- Template را هنگامي كه كار شما پايان يافته است ببنديد. براي اين كار روي آن كليك راست كنيد و گزينه End Template editing را از منوي pop-up انتخاب كنيد. ويژوال استوديو كنترل‌هاي موجود در آن را مانند شكل 1-14 نمايش مي‌دهد. براي تغيير خواص هر كدام از كنترل‌ها بايد Template را همان گونه كه تا به حال ويرايش كرده‌ايم تغيير داد.

شكل 1-14- شكل نهايي گريد پس از اتمام كار ويرايش
1-10-انجام دستورات
كنترل‌هاي سرور Button، LinkButton و Image Button براي انجام دستورات به كار برده مي‌شوند. اين كنترل‌ها سبب وقوع رخدادهايي به نام Post-Back مي‌شوند. اين گونه رخدادها از طرف مرورگر درخواست شده و سبب مي‌شوند كه سرور به آن پاسخ دهد.
براي اين كه ترتيب رخدادهاي اتفاق افتاده در يك صفحه را ببينيم به مثال زير توجه كنيد.
مثال 4:يك TextBox، ListBox و يك كنترل Button را روي فرم قرار دهيد (شكل 1-15). AutoPostBack تكست باكس و ليست باكس را True كنيد. در رخداد Page_Load ليست باكس را با سه آيتم دلخواه پر كنيد. سپس كدهاي زير را به رخدادهاي مختلف صفحه اضافه كنيد.
private void Page_Load(object sender, System.EventArgs e)
{
Response.Write(’Page load.<br>”);
if ( Page.IsPostBack) //run 1 time
{
ListBoxl .Items.Add(”l”);
ListBoxl.Items.Add(’2”);
ListBoxl.Items.Add(’3’);
}
}
private void TextBoxl_TextChanged(object sender, System.EventArgs e)
{
Response.Write(’Text changed. <br>”);
}
private void ListBoxl_SelectedlndexChanged(object sender, System.EventArgs e)
{
Response.Write(Item selected. <br>’);
}
private void Buttonl_Click(object sender, System.EventArgs e)
{
Response.Write(”Page load. <br>’);
}

شكل 1-15- نمونه‌اي از اجراي برنامه 4
استفاده از Button و Link Button بسيار واضح و سرراست مي‌باشد. كنترل Image Button قابليت بيشتري را ارائه مي‌دهد. رخداد كليك آن حاوي آرگومان‌هاي x و y مكاني هستند كه با ماوس روي آن كليك كرده‌ايد و به آن Image Maps هم مي‌گويند.
1-11- دريافت مقادير از كاربر
با استفاده از كنترل‌هاي Radio Button، Radio ButtonList و CheckBox يا CheckBoxList مي‌توان داده‌هاي بولي و ... را از كاربر دريافت كرد. همانند كنترل‌هاي List Box و DropDownList مي‌توان از ويرايشگر Collection براي اضافه كردن ايتم به RadioButtonList يا CheckBoxList استفاده كرد. براي اين كار بايد بر روي خاصيت Items آن‌ها در پنجره‌ي خواص كليك كرد.
با استفاده از خاصيت Checked در آن‌ها مي‌توان متوجه شد كه آيا CheckBox يا RadioButton انتخاب شده‌اند يا خير.
هنگامي كه شما يك RadioButton را روي فرم قرار مي‌دهيد با ساير RadioButton ها بر خلاف كنترل‌هاي OptionButton برهم‌كنشي ندارد. براي اين منظور بايد خاصيت GroupName آن‌ها را براي هر RadioButton مشخص كرد.
براي دريافت و يا تنظيم مقادير CheckBoxList و يا RadioButtonList از حلقه foreach مي‌توان استفاده كرد. براي اين كنترل‌ها از خاصيت Selected آن‌ها براي فهميدن انتخاب شدن ياخير، مي‌توان استفاده كرد.
مثال 5:مي‌خواهيم يك مثال ساده براي آشنايي با نحوه استفاده از كنترل‌هاي RadioButtonList بنويسيم. يك RadioButtonList و يك دكمه را روي فرم قرار دهيد. سپس روي گزينه Items آن در صفحه خواص كنترل كليك كنيد. سه گزينه دلخواه به آن اضافه نماييد. (شكل‌هاي 1-16 و 1-17)

شكل 1- 16- اضافه كردن سه آيتم دلخواه به كنترل Radio Button List

شكل 1- 17- تصوير نهايي فرم مثال 5
سپس از كد زير استفاده نماييد:
private void Buttonl_Click(object sender, System.EventArgs e)
{
foreach ( Listltem Istltem in RadioButtonListl.Items)
{
if ( Istltem.Selected)
Response.Write(Istltem .Text + “is selected. <br>’);
}
}
1-12- نمايش گرافيك و تبليغات
روش‌هاي مختلفي براي نمايش گرافيك روي فرم وجود دارد.
1- به عنوان پس‌زمينه: با استفاده از خاصيت Back Ground فرم وب مي‌توان يك تصوير را روي كل صفحه قرار داد. با استفاده از BackImale URL يك كنترل Panel مي‌توان در قسمتي از صفحه به جاي كل صفحه تصوير را نمايش داد.
2- به عنوان foreground: با استفاده از كنترل Image در زمان اجرا فراهم مي‌توان خاصيت ImageURL آن را تنظيم كرد.
3- به عنوان يك دكمه: با استفاده از كنترل Image Button.
4- به عنوان تبليغات: با استفاده از كنترل AdRotator براي نمايش تصاوير از ليستي از موارد تبليغاتي.
استفاده معمول از تصاوير گرافيكي در صفحات ASP.NET براي تبليغات است. كنترل AdRotator كه براي اين منظور به كار برده مي‌شود از يك فايل XML براي به نوبت نمايش دادن تصاوير تبليغي استفاده مي‌كند. در اين فايل XML آدرس تصاوير تبليغي قرار مي‌گيرد به علاوه آدرس صفحه‌اي كه اگر كاربر روي تصوير كليك كرد باز شود و هم‌چنين حق تقدم تصوير و ساير خواص اين گونه. در زمان اجرا كنترل AdRotator يكي از موارد تبليغاتي موجودو ليست شده در فايل XML را انتخاب كرده و آن را روي صفحه نمايش مي‌دهد.
براي استفاده از كنترل AdRotator بايد مراحل زير طي شود:
1- يك كنترل AdRotator روي فرم قرار دهيد.
2- يك فايل XML را از منوي پروژه ايجاد كنيد.
3- در پنجره خواص خاصيت TargetSchema را انتخاب كرده و سپس از منوي پايين افتادني AdRotator Schedule file را انتخاب كنيد.
4- براي هر تصويري كه قرا راست نمايش داده شود تگ‌هاي <Ad> را به قسمت <Advertisement> فايل XML اضافه كنيد.
5- فايل XML را ذخيره كنيد و به فرم وب بازگرديد.
6- در پنجره خواص كنترل AdRotator خاصيت Advertisemenfile را به فايل XML اي كه درست كرده‌ايد ارجاع دهيد.
براي مثال فايل XML زير براي نمايش سه تبليغ به كار مي‌رود.
<Advertisements>
<Ad>
<ImageUrl > ./SampleBanner.gif</ImageUrl>
<NavigateUrl > http://www.google.com </NavigateUrl>
<AlternateText>Cick me now! </AlternateText>
<Keyword> ShowMe </Keyword>
<Impressions>71 </Impressions>
<lAd>
<Ad>
<ImageUrl > ./AnotherSample.gif</ImageUrl>
<NavigateUrl > http://www.microsoft.com </NavigateUrl>
<AlternateText > Go to Microsoft Site</AlternateText>
<Keyword> ShowMe</Keyword>
<Impressions>70</Irnpressions>
<lAd>
<Ad>
<ImageUrl > ./DoesNotExist.gif</ImageUrl>
<NavigateUrl > http://www.microsoft.com </NavigateUrl>
<AlternateText>Wont see me</AlternateText>
<Keyword> DoNotShowMe </Keyword>
<Impressions> 2000 </Impressions>
</Ad>
</Advertisements>
جدول 1- 5- تگ‌هاي تعريف شده براي AdRotator
Tag معناي
<Ad> يك Ad را شروع مي‌كند
<ImageURL> آدرس تصويري كه بايد نمايش داده شود.
<NavigateURL> با كليك كردن كاربر بر روي تصوير به اين آدرس هدايت مي‌شود.
<AlternativeText> به صورت ToolTip نمايش داده مي‌شود و اگر تصوير به هر دليلي نمايش داده نشود اين متن جايگزين آن مي‌شود.
<Keyword> براي فيلتر كردن Adها به گروه‌هاي مختلف.
<Imperssion> نمايانگر احتمال نمايش فايل تبليغي است. Ad هايي با اعداد بالاتر احتمال نمايش بيشتري دارند.
1-13- كنترل‌هاي گروهي
براي مثال يكي از كاربردهاي كنترل‌هاي گروهي اين است كه شما يك صفحه لاگين درست كنيد و در يك قسمت صفحه كنترل‌هاي مربوط به صورت يك گروه قرار گيرند و پس از لاگين كردن آن‌ها را مخفي كنيد و قسمت ديگر صفحه را نمايش دهيد.
از كنترل Panel براي اين كار استفاده مي‌شود. روي اين كنترل نمي‌توان كنترل‌ها را ترسيم كرد. بايد ابتدا كنترل روي فرم قرار گيرد و سپس به روي آن Drag شود. اين نوع كنترل‌ها از سيستم FlowLayout كه در مورد آن صحبت شد استفاده مي‌كنند و فقط از Space و يا Enter مي‌توان براي تنظيم مكان آن‌ها استفاده كرد.
1-14- كار با تاريخ
با استفاده از كنترل تقويم مي‌توان اطلاعات مربوط به روزهاي را نمايش داد. براي كار با اين كنترل از رخدادهاي SelectionChanged استفاده مي‌شود و هم‌چنين خواص SelectedDate و يا SelectedDates. رخداد SelectionChanged رخدادي post-back مي‌باشد بنابراين به محض تغير تاريخ، سرور را مطلع مي‌نمايد.

فصل دوم-بررسي و تعيين اعتبار داده‌هاي وارد شده از طرف كاربر
2-1-ارزيابي داده‌هاي ورودي كاربر
يكي از مهم‌ترين مراحل دريافت داده‌ها از كاربر اين است كه اطمينان حاصل كنيم آيا داده‌هاي وارد شده از طرف او معتبر هستند يا خير؟ اصول تعيين اعتبار بدين شرح مي‌باشند: آيا كاربر چيزي را وارد كرده است؟ آيا نوع صحيحي از داده را وارد كرده است (براي مثال آدرس ايميل) آيا داده ورودي در يك بازه خاص قرار دارد؟ و امثال اين‌ها.
ASP.NET يك سري از كنترل‌هاي ارزيابي داده‌هاي ورودي را قبل از اين كه داده‌ها به سرور فرستاده شوند، در سمت كلاينت مهيا كرده است و به اين صورت بدون ديگر شدن سرور و تحميل بار اضافي به آن اين كار صورت مي‌گيرد.
تعيين اعتبار داده‌هاي ورودي در سمت كلاينت توسط كتابخانه‌اي كه در فايل WebUIValidation.JS قرار دارد و به صورت مجزا بر روي كامپيوترهاي كلاينت دريافت خواهد شد صورت مي‌گيرد. نكته جالب اين‌جاست كه حتي اگر به دليل پشتيباني نكردن مرورگر وب كاربر از Jscript (نگارش‌هاي پايين‌تر از 4 اينترنت اكسپلورر) تعيين اعتبار سمت كلاينت مهيا نبود، به صورت خودكار تعيين اعتبار سمت سرور مهيا مي‌گردد و در هر حال تعيين اعتبار داده‌هاي ورودي صورت خواهد گرفت.
در جدول زير شش كنترل موجود براي تعيين اعتبارداده‌هاي ورودي كاربر توضيح داده شده‌اند. اين نوع كنتر‌ل‌ها مقدار كنترلي را كه در خاصيت Control to Validate آن‌ها مشخص شده است را بررسي مي‌نمايند.
جدول 2- 1- كنترل‌هاي تعيين اعتبار در ASP.NET
كنترل كاربرد
RequiredFiledValidator نمايش متني فقط خواندني در يك ليست با قابليت Scoroll
Compare Validator بررسي مي‌كند كه آيا داده‌ي وارد شده با داده‌ي موجود در كنترل ديگر تطابق دارد يا خير.
Range Validator بررسي مي‌كند كه آيا آيتم وارد شده بين دو مقدار تعريف شده قرار دارد يا خير.
RegularExpressionValidator بررسي مي‌كند كه آيا داده وارد شده با فرمت مشخص شده مطابقت دارد يا خير.
CustomValidator اعتبار داده‌ي ورودي را توسط اسكريپتي كلاينت سايد يا سمت سرور و يا هر دو انجام مي‌دهد.
ValidationSummary تمام موارد بررسي شده را در يك مكان نمايش مي‌دهد يا به صورت كلي فقط يك پيغام را نمايش مي‌دهد.
براي استفاده از كنترل‌هاي تعيين اعتبار بايد مراحل زير طي شود:
1- ترسيم و يا قرار دادن يك كنترل اعتبار ورودي روي فرم و تنظيم كردن خاصيت ControlToValidate آن به كنترلي كه مي‌خواهيد تعيين اعتبار شود. اگر شما از كنترل CompareValidator استفاده مي‌كنيد بايد خاصيت ControlToCompare را نيز تنظيم كنيد.
2- خاصيت ErrorMessage را به پيغامي كه مي‌خواهيد هنگامي كه داده ورودي معتبر نيست نمايش دهد تنظيم كنيد.
3- خاصيت Text آن را براي نمايش دادن پيغامي هنگامي كه خطا رخ مي‌دهد تنظيم كنيد. از اين مورد براي نمايش دادن توضيحات طولاني‌تر از خاصيت ErrorMessage استفاده مي‌شود.
4- در صورت نياز يك كنترل ValidationSummary را روي فرم وب براي نمايش تمام پيغام‌هاي خطاي حاصل از كنترل‌هاي تعيين اعتبار ترسيم كنيد.
5- تنها وجود كنترلي كه سبب فرستاده يك رخداد Post-Back مي‌شود سبب انجام بررسي تعيين اعتبار مي‌گردد پس وجود يك چنين كنترلي (مانند يك دكمه) روي فرم در اين حالت ضروري است.
براي نمايش خطاهاي تعيين اعتبار به صورت يك MessageBox خاصيت كنترل ValidationSummary به نام ShowMessage را True كنيد.
اگر يك كنترل RegularExprssionValidator را روي صفحه قرار دهد و خاصيت ValidationExpression آن را انتخاب نماييد ديالوگ باكس شماره 1 ظاهر مي‌شود كه در اغلب موارد كافي مي‌باشد.

شكل 2-1- صفحه اديتور مربوط به كنترل Regular Exprssion Validator
اين كنترل از زبان Pattern- matching براي تعيين اعتبار داده ورودي استفاده مي‌كند (اطلاعات وسيع‌تر را در اين زمينه مي‌توان در MSDN به دست آورد).
2-2- تركيب كنترل‌هاي تعيين اعتبار
يك كنترل روي صفحه مي‌تواند از چندين كنترل تعيين اعتبار استفاده كند. براي مثال TextBox ايي كه ايميل كاربر را دريافت مي‌كند مي‌تواند به كنترل RequiredFieldValidator و كنترل RegularExpressionValidator متصل باشد.
در مورد كنترل CompareValidator بايد به نكات زير توجه داشت:
- اگر كنترل مشخص شده در خاصيت Control To Validate نتواند به يك نوع داده مناسب تبديل شود نتيجه Invalid خواهد بود.
- اگر كنترل مشخص شده در خاصيت Control To Compare نتواند به يك نوع داده مناسب تبديل شود نتيجه Valid خواهد بود. در اين حالت بايد از يك كنترل ديگر براي تعيين اعتبار بهره جست.
هنگامي كه مي‌خواهيم از كنترل Compare Validator استفاده كنيم با تنظيم كردن خاصيت Operator آن مي‌توان نوع مقايسه را انجام داد براي مثال گاهي از اوقات ورودي يك فيلد بايد كمتر يا مساوي فيلد ديگري باشد و امثال اين‌ها. اين خاصيت در پنجره خواص كنترل ذكر شده به سادگي قابل تنظيم است.
مثال اول:مطابق شكل -22، دو TextBox، دو Lable و يك عدد Button روي صفحه قرار دهيد. مي‌خواهيم مقدار عددي TextBox دوم تقسيم كنيم و حاصل را در Lable نهايي نمايش دهيم.

شكل 2-2- نماي ابتدايي مثال اول
نام TextBox‌ها را (از سمت چپ) به txtVa11 و txtVa12 و دكمه را به btnCalc و Lable نهايي را به lblResult تغيير دهد.
مي‌خواهيم چك كنيم كه آيا كاربر در هر دو TextBox چيزي وارد كرده است يا خير و آيا محتويات TextBox دوم از صفر بزرگ‌تر و كوچك‌تر از 1000 مي‌باشد؟
براي اين منظور دو كنترل RequiredFiledValidator و يك كنترل RangeValidator را روي فرم قرار دهيد (شكل 2-3).

شكل 2-3- قرار دادن كنترل‌هاي تعيين اعتبار روي فرم وب
خاصيت Control To Validate كنترل RequiredFieldValidator مربوط به تكست باكس اول را به txtVal1 تنظيم كنيد (شكل2-4) و اين خاصيت را براي كنترل RequiredFieldValidator مربوط به TextBox دوم به txtVal2 تنظيم نماييد.

شكل 2-4- تنظيم كردن خاصيت Control To Validate كنترل Required Field Validator
و درمورد كنترل Range Validator ابتدا خاصيت Control To Validate را به txtVal2 تنظيم كنيد و سپس min و max آن را به 1 و 1000 تغيير دهيد (شكل 2-5).
اكنون نوبت به تنظيم كردن خاصيت ErrorMessage تك‌تك كنترل‌هاي تعيين اعتبار مي‌باشد. براي هر كدام يك عبارت معنادار بنويسيد (شكل 2-6).
روي دكمه دوبار كليك كنيد و كدي ساده براي تقسيم كردن دو عدد بر هم را بنويسيد.

شكل 2-5- تنظيم خواص كنترل Range Validator

شكل 2-6- نماي فرم پس از تنظيم خاصيت Error Message كنترل‌هاي تعيين اعتبار داده‌ها
حالا برنامه را اجرا كنيد. قبل از هر كاري روي دكمه انجام محاسبه كليك نماييد تا نتيجه مطلوب را ببينيد.
اگر در TextBox دوم عددي بزرگ‌تر از يك را وارد نماييم يك پيغام خطا از طرف كنترل Range Validator ظاهر مي‌شود. چرا؟! چون نوع داده‌ي ورودي را مشخص نكرده‌ايم! خاصيت Type اين كنترل را به int تغيير دهيد (شكل 2-7).

شكل 2-7- تعیین نوع داده‌ي ورودي كنترل Validator Range 
2-3- Cansel كردن تعيين اعتبار
چون تعيين اعتبار قبل از اين كه سرور صفحه‌اي را پردازش كند اتفاق مي‌افتد ممكن است كاربر در بين انبوهي از پيغام‌هاي خطا گير بيفتد و نه راه پس داشته باشد و نه پيش! براي كنسل كردن اين كنترل‌ها مي‌توان از يك كنترل كه خاصيت Post-Back نداشته باشد مانند Submit HTML Control استفاده كرد. در اين حالت مي‌توان كاربر را به يك صفحه ديگر هدايت كرد (با بررسي كردن خاصيت Is Valid شيء Page).
مثال دوم:

شكل 2-8- تصويري از مثال دوم در حالت طراحي
در اين مثال مي‌خواهيم اگر كاربر بر روي دكمه‌ي كنسل كليك كرد بدون انجام Validation به صفحه ديگري راهنمايي شود.
يك TextBox به نام txtID، يك Required Field Validator كه اين TextBox را كنترل مي‌كند روي فرم قرار دهيد. يك دكمه سرور وب به نام btnSend و يك دكمه HTML معمولي از نوع Submit به نام btnCancel را روي فرم قرار دهيد (شكل 2-8).
يك فرم وب جديد به برنامه از طريق منوي Project (آيتم Add web form) اضافه نماييد و نام پيش‌فرض آن را بپذيريد. روي اين فرم يك Label قرار دهيد و داخل آن بنويسيد Sorry!.
در سورس HTML صفحه، خواص كنترل Submit را به صورت زير بايد تغيير داد:
<INPUT style=’Z-INDEX: 101; LEFT: 274px; WIDTH: ll5px; POSmON: absolute; TOP: 142px; HEIGHT: 27px P,’pe=’submie’ value=’Cancel id=”btnCancel’ languagejavascript onclick=’Page_ValidationActive=false;’>
و در فرم وب كد زير را مي‌توان اضافه كرد:
private void Page_Load(object sender, System.EventArgs e)
{
if ( Page.IsPostBack)
{
Page.ValidateQ;
//user cancelled the validation
if (! Page.IsValid)
Response.Redirect(”WebForm2.aspx’);
}
}
در اين مثال اگر كاربر رويد كه كنسل كليك كند و در صورتي كه چيزي را وارد نكرده باشد به راحتي به صفحه‌ي Sorry! راهنمايي مي‌شود!
2-4- تعيين اعتبار سفارشي
اگر هيچ‌كدام از كنترل‌هاي تعيين اعتبار نياز شما را برآورده نمي‌كنند مي‌توانيد از كنترل Custom Validator استفاده نماييد. اگر لازم است پردازش سمت سرور انجام شود كد تعيين اعتبار را در رخداد Server Validate قرار دهيد. براي تعيين اعتبار سمت كلاينت خاصيت ClientValidationFunction اين كنترل را بايد تنظيم كرد.
مثال سوم:در اين مثال قصد داريم بررسي كنيم آيا ورودي كاربر يك عدد اول است يا خير.
براي اين منظور يك دكمه به نام btnTest و يك TextBox به نام txtPrime و يك كنترل CustomValidator به نام vldtxtPrime را روي فرم قرار دهيد. (شكل2-9)

شكل 2-9- فرم وب مثال سوم در حالت طراحي
خاصيت Control To Validate مربوط به vldtxtPrime را به btnTest تنظيم كنيد. سپس در برگه‌ي خواص، كنترل vldtxtPrime را انتخاب نموده و روي آيكوني به شكل رعد و برق كليك نماييد. صفحه رخدادهاي اين كنترل ظاهر مي‌شود (شكل 2-10) اكنون در قسمت ServerValidate دوبار كليك كنيد. رخداد زير به صورت اتوماتيك به برنامه اضافه مي‌شود:
Private void vldtxtprime_ServerValidate(object source, System.Web.UI.WebControls.ServerValidateEventArgs Args)

شكل 2-10- نحوه اضافه كردن يك رخداد به كنترل Custom Validator
در اين رخداد عمليات چك كردن ورودي كاربر صورت مي‌گيرد. براي تكميل كد لطفا به كد همراه مراجعه نماييد.
(بهتر است خاصيت ErrorMessage اين كنترل را به يك عبارت معنادار تبديل كنيد).
2-5- موارد تكميلي كنترل‌هاي وب
2-5-1- طريقه حركت بين صفحات مختلف در ASP.NET
براي حركت بين صفحات مختلف ASP.NET روش‌هاي مختلفي را ارائه داده است كه در ادامه بررسي خواهند شد.
جدول 2-2- حركت بين صفحات در ASP.NET
روش هدايت و حركت به صفحه‌اي ديگر كاربرد
كنترل HyperLink حركت به صفحه‌اي ديگر
تابع Response.Redirect(…) معادل كليك بر روي يك كنترل HyperLink مي‌باشد
تابع Server.Transfer(…) به فرم وب جاري خاتمه بخشيده و اجراي صفحه‌اي ديگر را آغاز مي‌كند. اين روش تنها براي حركت بين فرم‌هاي وب (.aspx) كاربرد دارد.
تابع Server.Execute(…); در حالي كه فرم وب جاري در حال نمايش است، اجراي يك فرم وب جديد را آغاز مي‌كند. محتويات هر دو فرم تركيب خواهند شد. اين روش نيز تنها براي فرم‌هاي وب كاربرد دارد.
تابع اسكريپتي window.open(…); يك صفحه را در يك پنجره جديد مرورگر نمايش مي‌دهد. اگر كاربر از برنامه‌هايي مانند pop-up stopper استفاده كند اين متد كارايي نخواهد داشت.
2-5-2- استفاده از HyperLink و Redirection
با تنظيم كردن خاصيت NavigateURL كنترل HyperLink با كليك كاربر بر روي اين كنترل به صفحه مشخص شده هدايت مي‌گردد. اين كنترل سبب انجام هيچ گونه رخدادي در سمت سرور نمي‌گردد. در صورت نياز به پردازش رخداد كليلك مي‌توان از كنترل‌هاي LinkButton و يا ImageButton استفاده كرد. در اين حالت مي‌توان از تابع Response.Redirect براي هدايت كاربر به صفحه‌اي ديگر استفاده كرد.
2-5-3- استفاده از متد Transfer
استفاده از اين تابع يا متد بسيار شبيه به استفاده از HyperLink و يا استفاده از تابع Redirect مي‌باشد با يك تفاوت Transfer مي‌تواند بعضي از اطلاعات مربوط به صفحه اصلي را در بين درخواست‌ها، حفظ و نگهداري كند. تنظيم كردن آرگومان تابع Transfer به True سبب مي‌شود كه QueryString و ViewState و پروسيجر رخداد در فرم مقصد نيز مهيا باشند. براي استفاده از اين حالت ابتدا بايد خاصيت Enable View StateMac فرم وب را false كنيد. به صورت پيش‌فرض ASP.NET اطلاعات ViewState را Hash مي‌كند. با False كردن آن اين اطلاعات در صفحه ديگر نيز قابل خواندن خواهند شد.
براي دريافت اين اطلاعات در صفحه‌اي ديگر مي‌توان از Request.Form استفاده كرد اگر با ASP قديمي آشنايي داشته باشيد اين نوع روش‌ها فقط براي حفظ سازگاري با آن در ASP.NET قرار داده شده است.
تذكر: متدهاي Transfer و Execute تنها با فرم‌هاي وب كار مي‌كنند. هرگونه سعي در استفاده از يك صفحه HTML معمولي با يك خطاي زمان اجرا پاسخ داده خواهدشد.
مثال 4:يك پروژه جديد باز كنيد. ازمنوي پروژه يك فرم وب ديگر به برنامه اضافه نماييد. در اين برنامه مي‌خواهيم اطلاعات موجود در فرم اول را در فرم دوم نمايش دهيم.
روي فرم اول يك TextBox و يك دكمه قرار دهيد و نام آن‌ها را به btnSend و txtSend تغيير دهيد. روي دكمه دوبار كليك كنيد و كد زير را در رخداد كليك آن بنويسيد.
Server.Transfer(“WebForm2.aspx”,true);
روي فرم دوم يك Lable به نام lblReceive قرار دهيد و بر روي صفحه دوبار كليك نموده و در رخداد Page_Load آن بنويسيد:
lblReceive.Text=”ReceivedfromWebForm1:”+Request.Form[“txtSend”]. ToString ( );
(فراموش نكنيد كه Enable View State Mac فرم اول را بايد False نماييد. به سورس HTML صفحه رجوع كنيد. اگر به صورت خودكار اين مورد به تگ بالاي صفحه اضافه نشده، يك بار اين خاصيت را در پنجره خواص، خواص True كنيد و سپس آن را False نماييد تا به صورت خودكار به سورس HTML صفحه اضافه گردد. در غير اين صورت برنامه اجرا نخواهد شد).
<%Page language= “c#” Codebehind=”WebForm1.aspx.cs” AutoEventWireup=”false”
Inherits=“ex04.Webfowm1”enableViewStat=”True”enableViewStateMac=”False”%>
2-5-4- استفاده از متد Execute
با استفاده از متد Execute مي‌توان فرم وب دوم را بدون ترك اولين فرم وب پردازش كرد. اين مورد اجازه مي‌دهد نتايج را از يك فرم وب به ناحيه‌اي در همين صفحه جاري هدايت كنيم، همانند متد Transfer، بايد EnableViewSatetMac صفحه False شود.
هنگامي كه فرم‌هاي وب را با استفاده از متد Execute تركيب مي‌كنيد هر گونه رخداد Post-Back استفاده شده در فرم دوم سبب پاك شدن فرم اول مي‌گردد. براي اين منظور استفاده از اين روش تنها هنگامي مفيد است كه فرم وب دوم حاوي كنترلي نباشد كه رخداد Post-Back ايي را سبب شود.
2-6- نمايش صفحه در يك صفحه مرورگر جديد
با استفاده از متد window.open كلاينت سايد مي‌توان يك صفحه جديد در مرورگر باز كرد. براي مثال:
Window.Open (“http://www.wrox.com/”,”myWindowOne”,
“toolbar=no,emnubar=no, location=no, directories=no’);
البته اگر خاصيت Target را در كنترل HyperLink عوض كنيد مي‌توان يك چنين كاري را با كنترل‌هاي وب هم انجام داد.
فصل سوم-توضیحات پروژه
3-1- معرفی معماری سه لایه
در هنگام كار با داده ها يك گزينه تعبيه ي داده به صورت مستقيم و بي واسطه در لايه ي نمايش ميباشد(در پروژه هاي وب صفحات ASP.NET لايه نمايش را تشكيل مي دهند) كه اين شيوه دستيابي به داده ها را به شدت با لايه نمايش پيوند ميدهد. روش ما جداسازي لايه نمايش از منطق دستيابي به داده مي باشد. لايه ي جداگانه دستيابي به داده ها Data access layer و به اختصارDAL ناميده ميشود.

شکل 3-1- چگونگی ارتباط لایه دستیابی به داده ها و پایگاه داده و رابط کاربر
تمام كدهايي كه باdatasource  كار ميكنند از قبيل ايجاد connection و دستورات SELECT، INSERT، UPDATE، DELETE بايد در DAL جايگذاري شوند و لايه نمايش نبايد هيچگونه ارجاعي به كدهاي دستيابي به داده داشته باشد بلكه ميتواند براي هر درخواست دستيابي به داده ها DAL را فراخواني نمايد. به طور كلي DAL شامل متدهايي براي دستيابي به داده هاي پايگاه داده ميباشد.
اين متدها هنگامي كه فراخواني ميشوند به پايگاه داده متصل شده وquery مربوط به خود را اجرا مي نمايند و نتيجه را باز مي گردانند. اين متدها  ميتوانند يك  dataset و يا datareader بازگردانند. اما به طور ايده ال اين نتايج بايد با استفاده از اشياي strongly_typed بازگردانده شوند. يك شي strongly_typed شي اي ميباشد كه شماي آن در زمان كامپايل مشخص ميشود و در مقابل آن ، شي loosly_typed است كه شماي آن تا زمان اجرا نا شناخته ميباشد.
براي بازگرداندن اشياي strongly_typed برنامه نويس ميتواند از custom business object و يا typed dataset استفاده نمايد. يك  business object  توسط برنامه نويس به صورت كلاسي كه خواصش (property) بيانگر ستونهاي جدول پايگاه داده ميباشد، پياده سازي ميشود. و يك typed dataset  كلاسي است كه توسط vs بر اساس شماي  پايگاه داده ايجاد ميشود و اعضاي آن بر اساس اين شماي قوي تعريف ميشوند.
يك typed dataset به صورت يك مجموعه ي strongly_typed از داده ميباشد و تركيبي از نمونه هاي strongly_typed datatable  ميباشد كه هر يك از آنها نيز تركيبي از نمونه هاي strongly_typed datarow ميباشند. ما براي هر جدول پايگاه داده كه ميخواهيم از آنها در پروژه استفاده نماييم  يك strongly_typed datatable ايجاد مينماييم . ابتدا با ايجاد يك datatable  براي جدول Teacherشروع مي نماييم.
پس از انتخاب پايگاه داده، در مورد ذخيره سازي connection string در فايل web.config پرسش ميشود. با ذخيره سازي connection string در اين فايل از كد كردن آن در كلاسهاي tableadapter بي نياز ميشويم و همچنين اين مورد اعمال تغييرات احتمالي connection string را در آينده، آسان مي نمايد. با پذيرش ذخيره سازي connection string در web.config  ، vs آن را در قسمت <connectionstring> ذخيره مينمايد كه ميتوانيد آن را به منظور ارتقاي امنيت رمزگذاري نماييد.

شکل 3-2-انتخاب پایگاه داده مورد نظر

شکل 3-3- پیکربندی TabelAdapter
ايجاد query كه نتيجه ي آن بازگرداندن ستونهاي مورد نظر از جدولي كه مي خواهيم در datatable منعكس شود، ميباشد اين دو مرحله همزمان انجام ميشوند. در انتهاي wizard يك نام متد، به اين query نسبت می دهيم. اين متد مي تواند از لايه نمايش فراخواني شود. اين متد query تعريف شده در خود را اجرا مي نمايد و نتيجه را در strongly_typed datatable بارگذاري مي نمايد.
3-2- ايجاد متدهاي insert، update، deleteبه صورت سفارشي
به منظور ايجاد يك متد سفارشي، به DataSet Designer  بازمي گرديم. بر روي tableadapter راست كليك نموده و گزينه ي Add query را انتخاب مي نماييم،  wizard مربوط به tableadapter آغاز مي شود.

شکل 3-4- ويزارد مربوط به table adapter
شکل 3-5- تنظیم متد Update
شکل 3-6-انتخاب نام برای متد
شکل 3-7-تایید صحت عملیات پیکربندی TableAdapter
براي مشاهده ي اين كدها كه به صورت خودكار ايجاد شده اند به class view رفته و كلاسهاي tableadapter ويا typed dataset را انتخاب نماييد. با استفاده از class view ميتوانيد خواص، متدها و يا رويدادهاي مربوط به كلاسهاي tableadapter ويا typed dataset را مشاهده نماييد.

4-G1/file-free (48)

سيستم هاي جبران كننده (خازن و سلف) ------------------------- 15
برقگير ------------------------------------------------- 15
ترانسفورماتور ولتاژ(CVT) ------------------------------------ 17
لاين تراپ ---------------------------------------------- 18
سكسيونر ----------------------------------------------- 19
سكسيونر ارت ------------------------------------------- 20
ترانس جريان ------------------------------------------- 21
بريكر ------------------------------------------------- 24
شينه بندي در پست -------------------------------------- 28
فصل دوم ترانسفورماتور
ترانسفورماتور ------------------------------------------ 30
تپ چنجر -------------------------------------------- 33
رله ديفرانسيل ----------------------------------------- 33
رله بوخهلتس ---------------------------------------- 34
فصل سوم رله ها و حفاظت
باتري خانه ------------------------------------------ 36
شارژر --------------------------------------------- 37
آلارم ---------------------------------------------- 37
رله ديستانس ----------------------------------------- 38
----------------------------------------- 41OVER VOLTAGE
--------------------------------------- 42 UNDER VOLTAGE
رله وصل مجدد -------------------------------------- 42
رله حفاظت اشكال كليد -------------------------------- 43
حفاظت عدم هماهنگي كنتاكت هاي كليد ------------------- 44
رله سنكرون چك ------------------------------------ 45
زمين كردن ---------------------------------------- 46
منابع --------------------------------------------- 48
پست ها و اجزاي تشكيل دهنده آنها
به منظور استفاده بهينه از انرژي توليدي ، انتقال انرژي از نقطه اي كه توان توليدي برق را دارد اما در ساعاتي از شبانه روز، مصرف كمتر از توليد است و در همان ساعات ، نقاط ديگري از كشور به نيروي برق نياز دارند. مي نيمم كردن كمبود انرژي و به حداقل رساندن هزينه هاي اوليه نظير زغال و گازوئيل و ... نياز به اتصال شبكه هاي توزيع و انتقال مي باشد و محل اتصال اين شبكه ها پست هاي فشار قوي هستند.
انواع پست ها
پست هاي برق از نظر وظيفه اي كه در شبكه بر عهده دارند به انواع زير تقسيم مي شوند:
1 ) پست هاي بالابرنده ولتاژ (پست نيروگاهي )
2 ) پست هاي توزيع ( كاهنده ولتاژ )
3 ) پست هاي كليدي
پست هاي بالا برنده ولتاژ
ولتاژ توليدي ژنراتور ها به علت محدوديت هايي كه در ساخت آن ها وجود دارد، محدود بوده و براي انتقال اقتصادي قدرت هاي زياد به فواصل طولاني لازم است كه ولتاژ آن ها افزايش يابد. بنابراين معمولا در نيروگاه هاي بزرگ كه از مراكز مصرف دور مي باشند، لازم است پست هايي به منظور تبديل ولتاژ به ولتاژ بالاتر ( كه مقدار آن بستگي به فاصله و قدرت انتقالي دراد ) احداث گردند كه به اين پست ها كه وظيفه افزايش ولتاژ توليدي را دارند، پست هاي بالا برنده ولتاژ مي گويند.
پست هاي توزيع
ولتاژ انرژي الكتريكي مورد نياز مصرف كنندگان بايستي در حد مطلوب كاهش داده شود تا بتوانند قابل مصرف باشد. اين كاهش ولتاژ از طريق پست هاي كاهنده و يا پست هاي توزيع صورت مي گيرد ولي بايد توجه داشت كه كاهش ولتاژ به مقدار خيلي زياد از طريق ايستگاه هاي توزيع با قدرت كم، اقتصادي نمي باشد و بنابراين لازم است كه ولتاژ در چند مرحله كاهش داده شود.
پست هاي كليدي
اين پست ها هيچ گونه تبديل ولتاژي انجام نمي دهند بلكه فقط وظيفه اش ارتباط خطوط شبكه به يكديگر است. لازم به ذكر كه ممكن است پست هايي در شبكه وجود داشته باشند كه تركيبي از هر يك از پست هاي فوق باشند. به عنوان مثال قسمتي از پست نيروگاهي مي تواند با كاهش ولتاژ وظيفه توزيع كلي را نيز انجام دهد و يا در پستي علاوه بر انجام عمل انتقال خطوط مختلف، عمل تبديل يا كاهش ولتاژ نيز صورت گيرد.
پست ها از نظر كلي و نوع تجهيزات به دو نوع تقسيم مي شوند:
1 ) پست هاي باز ( بيروني )
2 ) پست هاي بسته ( داخلي )
پست هاي باز پست هايي هستند كه تجهيزات فشار قوي آن ها در محوطه باز قرار دارد و پست هاي بسته پست هايي هستند كه تجهيزات فشار قوي آن ها در محوطه پوشيده قرار مي گيرند.
انواع پست هاي باز:
پست هاي معمولي
پست هاي معمولي پست هايي هستند كه هواي آزاد عايق بين فازها و قسمت هاي برق دار با زمين مي باشد و بنابراين لازم است فواصل معيني بين قسمت هاي برق دار گردد و علاوه بر آن براي ايمني افرادي كه در محوطه پست عبور و مرور مي كنند بايستي فواصل مشخص و معيني بين تجهيزات و زمين گرفته شود. در اين پست ها تجهيزات مستقيما در معرض عوامل جوي از قبيل آلودگي و غيره مي باشند .
پست هاي هوايي
پست هاي هوايي، پست هاي توزيع در ولتاژ هاي 20 كيلو ولت به پايين هستند كه روي تير هاي سيماني و يا چوبي نصب مي گردند .
انواع پست هاي بسته:
پست هاي گازي: در بعضي از مناطق كه به عللي از قبيل كمبود جا يا آلودگي بيش از حد ( مناطق ساحلي ) امكان احداث پست هاي معمولي باز نمي باشد. پست هاي گازي كه به لحاظ وجود لوله هاي گاز كه فاز هاي مختلف و قسمت هاي برق دار را از زمين ايزوله مي نمايد و نيازي به رعايت فواصل مشخص تجهيزات از يكديگر نبوده، نصب مي گردند .
پست هاي معمولي: پست هاي با ولتاژ پايين ( تا حدود 63 كيلو ولت ) را براي افزايش ايمني و همچنين جلوگيري از اثرات آلودگي محيط مي توان به صورت بسته احداث نمود گرچه امروزه اين پست ها در ولتاژ 132 كيلو ولت نيز وجود دارد .
پست هاي سيار
پست هاي سيار، پست هايي هستند كه در سطوح ولتاژ بالا مثلا 20/132 كيلو ولت و يا 63/230 كيلو ولت به صورت موقت به خط فشار قوي اتصال يافته و از طريق يك دستگاه ترانسفورماتور، قدرت مورد نياز منطقه را به ولتاژ توزيع تبديل مي نمايد. معمولا تجهيزات و ترانسفورماتور اين نوع پست ها روي يك دستگاه و يا چند دستگاه تريلي قرار دارند.در حال حاضر تعدادي از اين پست ها در شبكه ايران در حال بهره برداري مي باشند. مورد استعمال اين نوع پست ها در حالت هاي ضروري و تا مواقعي خواهد بود كه پست اصلي در منطقه مزبور راه اندازي شود.
بي
بي: مجموعه اي از تجهيزات داخل پست كه يك مدار را كامل مي كنند بي مي گويند.
بي ها شامل دو نوع يك و نيم كليدي ناقص و يك و نيم كليدي كامل مي باشند.
يك مدار يك و نيم كليدي ناقص تمام توانايي هاي يك و نيم كليدي كامل را دارد و فقط در مصرف كليدها در آن صرفه جويي شده است.اين طرح اخيرا در پست هاي تازه تاسيس اعمال شده است .
در صفحه بعد يك نمونه از نقشه تك خطي استاندارد پست 20/63 آورده شده است . نقشه تك خطي اطلاعات كاملي از نحوه آرايش تجهيزات پست ارائه مي دهد .در زير با حركت از ابتداي پست به تجهيزات مختلف آن اشاره مي كنيم .
اولين تجهيزي كه سر راه قرار مي گيرد برقگير است . برقگير به صورت موازي در مدار قرار مي گيرد واجزاي پست را در برابر اضافه ولتاژ ها مخصوصا صاعقه محافظت و آن را به زمين منتقل مي كند .

بعد از برقگير CVT يا ترانس ولتاژ قرار دارد . CVT يك نوع ترانس ولتاژ مي باشد كه به صورت موازي در مدار قرار مي گيرد و با استفاده از خازن ، ولتاژ خط را به يك مقدار استاندارد براي دستگاه هاي انداره گيري پايين مي آورد .
بعد از CVT تجهيزي به نام لاين تراپ قرار دارد . لاين تراپ يا تله موج اساسا يك صافي ميان نگذر است كه براي جلوگيري نشت ناخواسته امواج حامل اطلاعات در شبكه قدرت نصب مي گردد و در حالي كه امپدانس ورودي تله خط براي موج فركانس پايين قدرت قابل اغماض است ، اين وسيله امپدانس قابل ملاحظه اي در امواج فركانس بالاي مخابراتي از خود نشان مي دهد .
پس از لاين تراپ سكسيونر ارت قرار دارد كه در حالت عادي در مدار نمي باشد ولي در حالتي كه نياز به ارت خط باشد، خط را زمين مي كند . سكسيونر قطع يا DS ( (Disconnecting switch تجهيزي بعدي است.
خط بعد از سكسيونر وارد شينه مي شود. و از شينه ها وارد كليد ها مي شود.در يك نيم كليد بين شينه هاي خط تا شينه هاي ترانس سه گروه كليد قرار دارند كه شامل دو سكسيونر در طرفين يك بريكر ويك CT مي باشند كه مابين بريكر و يكي از سكسيونرها قرار دارد.
بعد از شينه هاي ترانس يك سكسيونر ترانس ويك سكسيونر ارت قرار دارد. يك CVT ديگر هم براي هر خط در بعد از ES قرار مي گيرد. چون ترانس مهمترين تجهيز پست مي باشد براي محافظت در برابر اضافه ولتاژ ، در دو سر آن برقگير نصب مي شود . بعد از برقگير خط به بوشينگ هاي ترانس مي رود و از آنجا وارد ترانس مي شود . ترانس هاي موجود در پست ها اغلب از نوع ستاره مثلث مي باشد . به دليل صرفه جويي در عايق بندي ، سمت فشار قوي را به صورت ستاره انتخاب مي كنند و يك ترانس جريان نيز جهت حفاظت روي سيم نول قرار مي دهند . ترانس زمين در سمت مثلث براي به دست آوردن زمين مصنوعي و ترانس مصرف داخلي هم به منظور تامين برق مصرفي داخل پست نصب مي شوند . ترانس هاي جريان و ولتاژ در نقاط مختلف پست براي كاهش جريان و ولتاژ به سطح استاندارد جهت استفاده دستگاه هاي اندازه گيري و حفاظتي به كار مي روند . هر فيدر 20 كيلو ولت داراي يك بريكر مي باشند و يك بريكر نيز براي شين 20 كيلو ولت درنظر گرفته مي شود تا در صورت ايجاد خطا ، مدار را قطع كند . معمولا پست هايي كه بيش از يك ترانس دارند ، مجهز به كليد رابط مي باشند تا در صورت از مدار خارج شدن يك ترانس ، بار ها را با نصب كليد رابط به ترانس ديگر منتقل كرد .
نحوه كد گذاري تجهيزات در پست ها
اسامي ايستگاه ها كه در طرح ها و دياگرام هاي عملياتي به كار برده مي شوند ، شامل اصطلاح ، نوع و يا مخفف نام هايي است كه توسط واحد مركزي وزارت نيرو مطابق با استاندارد تعيين و تصويب شده است. مركز ديسپاچينگ ملي در نقشه هايي كه از شبكه برق ارائه مي دهد مقررات تصويب شده وزارت نيرو را به كار مي برد . مقررات مذكور شامل علائمي است كه براي مشخص نمودن واحد هاي توليدي ، ترانسفورماتور ها ، كليد ها و ساير تجهيزات ايستگاه ها استفاده مي شود . همچنين طبق قرارداد هاي فوق ، علائم مشخصه ، جهت شناسايي ولتاژ تجهيزات ، شماره تجهيزات
و سطح مقطع هادي به كار رفته در آن ها و خط به كار مي روند .
مقررات و قرارداد هاي نقشه خواني جهت نقشه هاي شبكه برق كشور در زير آورده شده اند :
كدگذاري ايستگاه ها
هر ايستگاه ها توسط يك علامت مخصوص به خود مشخص مي شود و اين علامت معمولا اولين حرف نام ايستگاه مي باشد . علامت شناسايي ايستگاه هميشه مقابل كد تمام تجهيزات و دستگاه هايي كه در نقشه نشان داده شده ، نوشته مي شود .
كد گذاري خطوط ، كابل ها و اتصالات خطوط
كد مربوط به سطوح مختلف ولتاژ
براي شناسايي و نام گذاري هر خط ، علامت شناسايي هر دو ايستگاه را نوشته وبه دنبال آن سه رقم اضافه مي شود . رقم اول از سمت چپ بعد از حروف ، نشان دهنده ولتاژ خط و دو رقم بعدي شماره خط را مشخص مي كند .
كد سطح ولتاژ
0 3.3 كيلو ولت به پايين و نقاط صفر تجهيزات
1 3.3
2 6.6
3 11
4 20
5 33
6 66
7 132
8 230
9 400
كد گذاري شين ها
شين ها به وسيله يك حرف و يك عدد دو رقمي مشخص مي شوند كه حرف ، نام ايستگاه را مشخص مي كند . رقم اول از سمت چپ بيانگر ولتاژ و رقم دوم بيانگر شماره شين است . باس بار هاي اصلي را با اعداد فرد و باس بار هاي فرعي را با اعداد زوج نشان مي دهند . در ايستگاه هايي كه فقط دو باس بار وجود دارد ، جهت سهولت كدگذاري يكي از باس بار ها را باس بار فرعي محسوب مي كنيم .
كد گذاري كليد هاي فشار قوي
كليد هاي قدرت را با يك حرف و يك عدد 4 رقمي نشان مي دهند كه از سمت چپ بعد از حرف اختصاري ايستگاه ، رقم اول ولتاژ كليد و رقم دوم و سوم به طور مشترك نوع تجهيزات و رقم چهارم نوع قطع كننده را مشخص مي كند . بدين ترتيب براي كد گذاري كليد هاي فشار قوي از يك حرف و 4 عدد استفاده مي شود . . رقم اول بيانگر ولتاژ و دو رقم دوم نشان دهنده نوع شماره خط مي باشند . ضمنا تمام بريكر ها به عدد 2 ختم مي شوند .
يگ روش براي نمايش ولتاژ خطوط بر حسب كيلو ولت ، رنگ خطوط براي شناسايي و نام گذاري است كه در جدول زير نشان داده شده است .
رنگ مشخص كننده سطوح ولتاژ جريان متناوب AC
رنگ ولتاژ KV
قهوه اي بالاي 400
بنفش 400
قرمز 230
سبز 132
آبي 66 و 63
نارنجي 33
زرد 20-11
مشكي 11 كيلو ولت
دو رقمي كه نوع تجهيزات را مشخص مي كند ، در جدول زير آمده است :
كد شناسايي تجهيزات
كد 00 الي 39 خطوط
40 الي 59 ترانس و كليه دستگاه هاي توليد كننده بار سلفي و خازني
60 الي 79 ژنراتور
80 الي 99 متفرقه ( تجهيزات غير از رديف هاي فوق الذكر مانند كليد كوپلاژ )
رقم چهارم طبق جدول زير ، نوع كليد و محل آن را مشخص مي كند :
كد كليدها و بريكرها
كد تجهيزات قطع كننده
1 سكسيونر متصل به شين اول
2 كليد
3 سكسيونر متصل به خط
4 سكسيونر متصل به شين دوم
5 سكسيونر شانتاژ ( باي پس )
6 سكسيونر ترانس
7 سكسيونر ژنراتور
8 سكسيونر متفرقه
9 سكسيونر زمين
0 سكسيونر مجزا كننده دو شينه يا اتصال به شينه در ايستگاه هاي شانتاژ دار يا اتصال به شينه سوم
كد گذاري ترانسفورماتور هاي قدرت
ترانسفورماتورهاي قدرت را با حرف T مشخص مي نمايند . با توجه به تعداد ترانسفورماتور ها ، در كنار حرف T شماره يك تا 19 به طور متوالي قرار مي گيرد .
كد گذاري ترانسفورماتور هاي مصرف داخلي
ترانسفورماتور هاي مصرف داخلي را با حروف S.S كد گذاري مي كنند و به دنبال آن همانند ترانسفورماتور قدرت ترتيب عدد يك تا 19 نوشته مي شود به طور مثال S.S1-S.S2
كد گذاري ترانس ولتاژ وجريان
ترانسفورماتور هاي ولتاژ با حروف C.V.T‌ ، P.T مشخص مي شوند . به دنبال آن شماره شينه ، خط و يا دستگاهي كه ترانس ولتاژ به آن وصل شده مي آيد .
ترانسفورماتور هاي جريان را با حروف C.T و شماره خط ، ترانس و يا ساير تجهيزات كه C.T متعلق به آن است ، آورده مي شود .
كد گذاري برق گير ها
برقگير ها با كد L.A تعيين مي شوند و پس از آن شماره دستگاهي كه برق گير به آن تعلق دارد ، اضافه مي گردد و چون هر سه فاز دستگاه هاي اساسي مجهز به برق گير مي باشند ، جهت تشخيص فاز ها از حروف A-B-C و يا R-S-T‌ استفاده مي گردد .
كد گذاري خطوط ولتاژ پايين
خطوط منشعب از ترانسفورماتور هاي ولتاژ و مصرف داخلي را با حرف F مشخص مي كنند و پس از آن نام دستگاهي كه از آن منشعب شده نوشته مي شود .
اجزاي تشكيل دهنده پست ها
به طور كلي پست ها از اجزاي كلي:
سوئيچگير، ترانسفورماتورهاي قدرت، ترانسفورماتورهاي زمين يا تغذيه داخلي، سيستم هاي جبران كننده از قبيل رآكتور و خازن، تاسيسات جنبي الكتريكي مانند سيستم روشنايي محوطه، سيستم حفاظت از رعد و برق و سيستم زمين تشكيل مي گردند.
سيستم هاي جبران كننده از قبيل رآكتور يا خازن
معمولا براي توليد و يا مصرف توان رآكتيو در شبكه، در مواقع لزوم و ايجاد پايداراي سيستم از نظر ولتاژ لازم است در بعضي از مواقع تجهيزاتي مانند رآكتورهاي موازي در انتهاي خطوط فشار قوي و يا خازن هاي تصحيح كننده ضريب توان روي شينه در داخل پست ها نصب شوند.
انرژي اكتيو مورد نياز، توسط نيروگاه ها كه معمولا از مراكز مصرف نيز داراي فاصله مي باشند، توليد و توسط خطوط انتقال انرژي و ترانسفورماتور هاي قدرت منتقل و ولتاژ توليد شده كاهش و يا افزايش داده مي شود و سپس مورد استفاده مصرف كننده واقع مي شود.
انرژي رآكتيو در شبكه ها ، توسط اندوكتانس خطوط انتقال و ترانسفورماتور ها ، موتور ها و بالاخره توسط بعضي مصرف كننده ها مصرف مي گردد كه اين موضوع به طور كلي باعث كاهش ضريب توان شده و در نتيجه باعث كاهش انتقال توان اكتيو مي شود . با توجه به اين مطلب بايستي سعي نمود كه بار رآكتيو به حداقل برسدكه به اين منظور بايستي از جبران كننده هاي بار رآكتيو استفاده نمود. محل نصب خازن بايد تا حد امكان به مصرف كننده نزديك باشد تا ظرفيت بيشتري از سيستم آزاد شود به همين دليل در پست هاي 20/63 خازن در سمت 20 كيلو ولت نصب مي شود. ضمنا توان رآكتيو توليدي خازن پست نوشهر 10 مگا وار مي باشد.
سوئيچگير
به مجموعه اي از تجهيزات فشار قوي كه عمل ارتباط فيدر هاي مختلف را به باس بار و يا قسمت هاي مختلف باس بار را به يكديگر در يك سطح ولتاژ معين انجام مي دهد، سوئيچگير مي گويند.
سوئيچگير معمولا از اجزا و تجهيزات زير تشكيل مي گردند:
1 ) برق گير 2 ) ترانسفورماتورهاي ولتاژ و جريان 3 ) تله موج و متعلقات مربوطه ( 4 سكسيونر 5 ) كليد فشار قوي 6 ) باس بار-مقره-اسكلت فلزي-لوله كلمپ و اتصالات
برقگير
برقگيرها مقاومت اكسيد فلزي به شدت غير خطي هستند كه در حالت ولتاژ عادي مقاومت چند صد مگا اهمي را از خود نشان مي دهند و جريان نشتي بسيار كمي دارند ولي در حالت اضافه ولتاژ سوئيچينگ و يا اضافه ولتاژ رعد و برق به يك رساناي خوب تبديل مي شوند كه در حالات ولتاژ سوئيچينگ تا حدود 1KA و در هنگام آذرخش تا 10KA يا 20KA از خود جريان عبور مي دهند و راهي زمين مي كنند. برقگير به وسيله ي 4 واشر عايقي ضخيم نسبت به استراكچر خود عايق مي باشند و با توجه به كاتالوگ راهنما مونتاژ مي شوند .
righttopبراي حفاظت بيشتر در بالاي سيم ها وبين دكل ها، سيم هاي نازكتري به نام سيم گارد قرار مي دهند تا رعد و برق ها بر آن بنشينند و به وسيله دكل ها زمين شوند.
اضافه ولتاژ سوئيچينگ و رعد و برق در حد فاصله زماني ميكروثانيه رد مي شوند و در زماني كوتاه زمين مي شوند و بلافاصله برقگيرها از مدار خارج مي شوند ولي در اين زمان رله ها خطا را نمي بينند چون حداقل زماني كه طول مي كشد رله يك تغيير حالت و يا خطا را ببيند، چند ميلي ثانيه است كه در اين زمان برقگير ولتاژ اضافي را تخليه كرده وبه حالت عادي برمي گردد.
ترانسقورماتورهاي اندازه گيري
همان طوري كه مي دانيم در يك مدار با ولتاژ وجريان زياد ، نمي توان وسايل اندازه گيري و رله ها را مستقيما به آن وصل كرد. تراسفورماتورهاي اندازه گيري دو نوع مي باشند :
ترانسفورماتور ولتاژ CVT ,PT
ترانسفورماتور جريان CT
CVT يا ترانس ولتاژ
ترانسفورماتور ولتاژ، دستگاه هاي اندازه گيري و رله ها از شبكه فشار قوي جدا مي كند و ثانيا ولتاژ را به مقدار قابل سنجش در فشار ضعيف پايين مي آورد. معمولا ماكزميم ولتاژ ثانويه ترانسفورماتور هاي ولتاژ 100 يا 110 ولت مي باشد .
ترانسفورماتور ولتاژ به طور كلي ترانسفورماتوري است كه بدون بار كار مي كند . توان نامي ترانسفورماتور ولتاژ ( بردن ) عبارت است از توان ماكزيممي كه مي توان از ترانسفورماتور گرفت ، بدون اينكه دقت آن از كلاس خود خارج شود و ماكزيمم تواني كه مي توان از آن كشيد بدون اينكه درجه حررات آن از حد مجاز خود تجاوز كند .
righttopترانسفورماتور ولتاژ مي توان در قسمت ثانويه باز نگه داشت ولي نمي توان آن را اتصال كوتاه كرد.ترانسفورماتورهاي ولتاژ غالبا داراي سيم پيچ ثانويه به صورت ستاره ، همراه با يك سيم پيچ سوم به صورت اتصال مثلث باز مي باشند. اندازه ترانسفورماتورهاي ولتاژ الكترو مغناطيسي متناسب با ولتاژ نامي تغيير مي يابد و در نتيجه قيمت آن افزايش مي يابد . اقتصادي ترين راه حل اين مساله استفاده از ترانسفورماتورهاي ولتاژ خازني ((CVT به جاي الكترو مغناطيسي است . اين ترانسفورماتورها اساسا به صورت يك مقسم ولتاژ خازني مي باشند.
PT كه نوع ديگري از ترانس ولتاژ است، فقط از سلف براي كاهش ولتاژ استفاده مي كند كه معمولا در پست هاي ولتاژ پايين و قديمي استفاده مي شود. به طور كلي هر CVT از سه قسمت تشكيل شده است : 1- مقسم ولتاژ خازني يا CVD
2- واحد الكترو مغناطيسي يا EMU
3- L و ترمينال اتصال كرير (CARRIER CONNECTION TERMINAL)
righttopلاين تراپ يا تله موج
لاين تراپ بعد از CVT به صورت سري در مدار قرار مي گيرد و با استفاده از مقاومت R)) و سلف (L)و خازن (C) فيلتري را تشكيل مي دهد كه فركانسهاي بالا (چند كيلو هرتز) مربوط به PLC را فيلتر مي كند و اجازه عبور به آنها را نمي دهد چون فركانسهاي بالا به تجهيزات آسيب مي رسانند.

لاين تراپ به دو منظور در شبكه ها به كار گرفته مي شوند :
1 ) حفظ يك امپدانس تعريف شده در گستره فركانس مورد نظر صرف نظر از شرايط شبكه فشار قوي پشت تله خط
2 ) محدود كردن امواج مخابراتي به بخشي از شبكه انتقال انرژي كه تله خط در انتهاي آن قرار دارد
( شبكه مخابراتي ) و جلو گيري از نفوذ اين امواج به شبكه هاي مجاور
سكسيونر
سكسيونر، وسيله قطع و وصل سيستم هايي است كه تقريبا بدون بار هستند به عبارت ديگر قطعات و وسايلي را كه فقط زير ولتاژ هستند ، از شبكه جدا مي سازد. ( تقريبا بدون بار بودن ) به اين معناست كه مي توان به كمك سكسيونر، جريان هاي خازني مقره ها ، ماشين ها و تاسيسات برقي و كابل هاي كوتاه و همين طور جريان ترانسفورماتور ولتاژ را نيز قطع نمود و يا حتي ترانسفورماتور هاي كم قدرت را با سكسيونر قطع كرد .
سكسيونر ارت
سكسيونر ارت در حالت عادي خارج از مدار قرار دارد . در حالتي كه خط باز باشد و ولتاژ نداشته باشد يعني بريكرها وسكسيونرها باز باشند ، براي زمين كردن ولتاژهاي القايي موجود در خط و يا پسماند هاي موجود از سكسيونر ارت استفاده مي شود . سكسيونرهاي ارت موجود به دو طريقه ي Remote و Local كنترل مي شوند. قدرت محرك سكسيونر ارت شامل دو حالت موتوري و دستي مي باشد . در حالت دستي يك دسته ي عايق شده وجود دارد كه پس از غير فعال كردن حالت كنترل الكتريكي دسته را در جاي خود قرار داده و آن را سريع مي چرخانيم با كمك فنر اين كار سريع تر انجام مي شود .
كنترل و فرمان دادن ارت
righttopاگر كليد موجود در تابلو در حالت Remote و همچنين كليد موجود در جعبه فرمان سكسيونر در حالت Remote باشد و كليد موجود در اتاق فرمان بر روي تابلوها در حالت Sub باشد از اتاق فرمان كنترل مي شود اگر در حالت Scada باشد از طريق مركز ديسپاچينگ ملي (تهران) كنترل مي شود .
سكسيونر ارت داراي اينتر لاك Inter Lock مي باشد يعني تا موقعي كه بريكر و سكسيونر مربوط به سكسيونر ارت باز نباشد خط ارت نمي شود. اگر اين اينترلاك وجود نداشته باشد اگر احتمالا يك مانور اشتباه انجام شود، سكسيونر ارت قبل از قطع بريكر ارت شود، خط ، ارت واتصال كوتاه مي شود وجريان زيادي مي كشد . علاوه بر عمل كردن رله هاي ديستانس و ارت ، به تجهيزات نيز آسيب مي رساند و باعث ذوب شدن سكسيونر نيز مي شود. علاوه بر اينترلاك الكتريكي كه در حالت عادي فرمان نمي گيرد ، سكسيونر ارت يك قفل مكانيكي هم دارد كه تا قبل از باز شدن سكسيونر، به سكسيونر ارت اجازه بستن مدار را نمي دهد . براي هر خط يك سكسيونر ارت و براي اتوترانس موجود در پست هم يك سكسيونر ارت وجود دارد . به خاطر وجود دو سيم پيچ و پسماند هاي موجود در هر سيم پيچ، براي ترانس معمولي دو سكسيونر ارت قرار مي دهيم. سكسيونر داراي دو بازو است كه به صورت نري ومادگي هستند. سكسيونر نسبت به بريكر سرعت مانور بسيار كمتري دارد و تيغه هاي آن به كندي حركت مي كنند و سكسيونر هم مانند سكسيونر ارت داراي قفل الكتريكي ومكانيكي مي باشد و در هنگام تحت بار بودن ، نمي شود آن را قطع يا وصل كرد. سكسيونر ها داراي كنترل Remote و Local مي باشند. در دو طرف هر بريكر يك سكسيونر وجود دارد، قطع شدن بريكر را از ظاهر آن نمي توان تشخيص داد، جز با ديدن ولتاژ ولتمترها در صورت امكان يا كليدهاي نشانگر، ولي براي اطمينان از قطع بريكر، در دو طرف آن سكسيونر قرار مي دهند كه از ظاهر آن مي توان قطع يا وصل بودن آن را به خوبي تشخيص داد . در سيستم يك و نيم كليدي ناقص از اول بي تا سر ترانس 6 سكسيونر قرار دارد.
سكسيونرها بعد از باز كردن بريكر باز مي شوند و قبل از بسته شدن بريكرها بسته مي شوند. به سكسيونرها، DS يا Disconnecting switch هم مي گويند.
ترانس جريان
ترانسفورماتور جريان به منظور تبديل جريان با دامنه هاي زياد به جريان هاي كم دامنه و قابل سنجش با دستگاه هاي اندازه گيري فشار ضعيف به كار مي روند. در حالتي كه از اوليه ترانسفورماتور جريان عادي عبور مي كند، جريان ثانويه از نظر اندازه دامنه، درصدي از جريان اوليه و هم فاز با آن مي باشد. البته با در نظر گرفتن پديده هيسترزيس، در حالت غير ايده آل، خطاي ترانسفورماتور سبب مي گردد كه در عمل چنين نبوده و درصدي خطا نيز در جريان خروجي وجود داشته باشد.
ترانسفورماتورهاي جريان همواره و در كليه شرايط عادي و غير عادي به شبكه متصل هستند، بنابراين اثرات تمامي موارد ناشي از شرايط شبكه نبايد سبب خرابي يا عدم دقت آن ها شود . ترانسفورماتورهاي جريان بايد قابليت تحمل جريان اتصالي را داشته و به استثنا ترانسفورماتورهاي جريان اندازه گيري ، در حالت گذرا داراي دقت مناسب و مطلوب باشند . با توجه به توضيحات فوق ، ترانسفورماتور جريان در شبكه قدرت به دو منظور به كار مي روند :
1 ) اندازه گيري جريان به منظور اندازه گيري توان عبوري از يك نقطه و اطلاع از وضعيت شبكه به لحاظ عبور جريان در آن نقطه، در اين حالت به ترانسفورماتور جريان، ترانسفورماتور اندازه گيري گفته مي شود و خروجي CT به دستگاه هاي اندازه گيري وصل مي شود. آن چه در اين حالت اهميت بيشتري دارد ، شرايط عادي شبكه بوده و CT نيازي به دقت بالا در شرايط غير عادي مانند اتصال كوتاه ندارد . به همين دليل در زمان اتصال كوتاه، هسته ترانس بايد به اشباع رفته تا سطح جريان خروجي در آن ها محدود شده و به تجهيزات اندازه گيري آسيبي نرسد .
2 ) استفاده از ترانسفورماتور جريان براي تبديل جريان در شرايط غير عادي شبكه به منظور حفاظت شبكه. به اين دسته از CT ها، ترانسفورماتور جريان حفاظتي مي گويند كه خروجي آن ها به رله هاي حفاظتي متصل مي گردد. چون در اين حالت هدف حفاظت از شبكه مي باشد ، ترانس جريان بايد بتواند به خوبي جريان خطاي سمت اوليه را به منظور عملكرد رله به سمت ثانويه منتقل كند.
CT ها به دو گروه عمده ي Core بالا و Core پايين تقسيم مي شوند. همان طور كه از نامشان پيداست Core بالا داراي هسته اي هستند كه در بالاي ايزولاتور قرار دارند كه به خاطر وزن زيادشان نياز به يك استراچكر و يك ايزولاتور محكم وقوي دارند . در پست هايي كه ولتاژ آنها بالاست ، به دليل نزديكي سيم به زمين ، از Core بالا استفاده مي كنند. پايين آمدن سيم به علت مسائل عايقي خطرناك مي باشد . در Core بالا ، Coreبه سيم نزديكتر است ، اما در Core پايين از خط دور است . اما تحت شرايط خاصي ممكن است در پست هاي ولتاژ بالا هم از Core پايين استفاده شود. ) مثلا در نقاط زلزله خيز)
در CT ها ، چند Core بودن ، نسبت تبديل و Core بالا يا پايين بودن مهم است .
هم چنين ترانسفورماتورهاي جريان ير حسب نوع عايق اصلي در انواع زير ساخته مي شوند:
1 ) نوع خشك با عايق رزين 2 ) نوع روغني با كاغذ آغشته به روغن 3 ) نوع SF6
righttop
ساخت ترانسفورماتورهاي جريان نوع خشك يا عايق رزين، براي سطوح ولتاژ پايين ( 20 تا 63 ) عملي بوده و با توجه به عدم احتمال انفجار اين نوع ترانسفورماتورها و داشتن ايمني بيشتر آن ها در مقايسه با ترانس هاي جريان نوع روغني مورد استفاده بيشتري در محل هاي سرپوشيده دارند .
ساخت ترانسفورماتورهاي جريان نوع روغني با كاغذ آغشته به روغن ، براي كليه سطوح فشار قوي معمول بوده و در حال حاضر عمده ترانسفورماتورهاي جريان از اين نوع ساخته مي شوند.
همانند كليد هاي قدرت، در ترانسفورماتورهاي جريان نوع SF6 از گاز SF6 به عنوان ماده عايقي استفاده مي گردد . اگرچه ، اين نوع ترانسفورماتور هنوز در مراحل اوليه استفاده بوده و تنها تعداد محدودي از سازندگان در حال توليد آن ها مي باشند .
طرف ثانويه CT ها نبايد هيچ گاه باز شود چون به ساختار عايقي آن آسيب مي زند .
بريكر
مسلما در خط انتقال انرژي كه وظيفه اش رسانيدن انرژي الكتريكي به يك مصرف كننده برق است ، لا اقل بايد داراي يك قطع كننده باشد . قطع و وصل كردن يك كليد روي خطي كه از آن جريان عبور كند حتي اگر ولتاژ وجود داشته باشد تقريبا بدون مشكل مي تواند صورت گيرد . ولي از آنجا كه اغلب قطع كردن مدار و گاهي وصل مدار در حالات اضطرار پيش مي آيد، يعني لازم است كليد مربوطه در حالتي كه جريان زياد از خط عبور مي كند، قطع شود كه وجود جريان زياد در خط، قطع كردن را با مشكلاتي روبرو مي سازد.
وقوع اتصال كوتاه در يك سيستم، مهمترين حالت اضطراري است كه در بالا بدان اشاره شد . وقتي كه بر حسب لزوم كليدي تحت جريان شروع به باز شدن مي كند ، يك اختلاف فشار الكتريكي در دو طرف كليد ، يعني روي دو كنتاكت آن به وجود مي آيد .
اين اختلاف ولتاژ در دو سر كليدي كه در حال باز شدن است و هنوز نتوانسته است فاصله كافي را ايجاد كند ، گازهاي موجود در اين فاصله كم را يونيزه كرده و سعي مي كند كه متناسب با اختلاف ولتاژ موجود و متناسب با عكس فاصله ايجاد شده، جريان در خواستي خط را تامين كند.اين جريان كه از طريق يونيزاسيون يك گاز برقرار مي شود،به صورت جرقه يا قوس الكتريكي در فاصله بين دو كنتاكت ظاهر مي گردد .
خسارات ديگر و انفجار كليد و احتمال آتش سوزي از اتفاقاتي است كه در اثر جرقه مي تواند به وقوع بپيوندد .
در شبكه هاي جريان متناوب به علت اينكه جريان در يك خط ممكن است بر حسب نوع مصرف كننده عقب تر از ولتاژ يا هم فاز يا جلوتر از آن باشد ، به وجود آمدن جرقه به هنگام باز شدن كليد در حالت هاي مذكور تفاوت دارد . فرض مي كنيم كه از خطي جريان 100% اهمي عبور مي كند و كليدي مي خواهد اين مدار را باز كند . چون در اين خط ولتاژ با جريان هم فاز است هنگام باز شدن كليد ، لحظه اي كه ولتاژ هر دو صفر مي شود ، جرقه خاموش شده و بارها تركيب شده و از بين مي رود . در اين لحظه اگر كنتاكت هاي كليد فاصله كافي از هم گرفته باشند برگشت مجدد جرقه امكان
پذير نيست.
حال مصرف كننده را اهمي و سلفي فرض مي كنيم، در اين حالت جريان قدري از ولتاژ عقب تر است.براي اين نوع مصرف كننده وقتي كه قطبين كليد در حال باز شدن است و جريان به صفر مي رسد، جريان قطع و جرقه خاموش مي شود . ولي چون در اين لحظه ولتاژ عكس العمل سلف ناگهان از بين مي رود و ولتاژ نامي سيستم در دو سر كليد ظاهر مي گردد، اين اختلاف فشار الكتريكي از ترميم مجدد يون هاي موجود در اين فاصله جلوگيري كرده تا اين كه مجددا جريان از مرز صفر عبور مي كند و چون محيط به صورت يونيزه باقي مانده است ، جرقه مجددا ادامه پيدا مي كند لذا در اين حالت كنتاكت هاي كليد نسبت به حالت پيش بايد فاصله بيشتري بگيرد تا برگشت جرقه امكان پذير نباشد يعني زمان خاموش شدن جرقه بيش تر از حالت قبل است . اين اشكال در حالتي كه از خط جريان خالص سلفي عبور مي كند ، حاد ترين وضعيت را پيدا مي كند زيرا در اين حالت جريان از ولتاژ 90 درجه عقب تر است . يعني وقتي كه جريان مدار به صفر مي رسد ولتاژ نامي سيستم مقدار حداكثر خود را دارد.
بريكر يا دژنكتور كليد قطع و وصل مدار در زير بار مي باشد. از مهمترين مشخصه هاي آن مي توان به 1) سرعت عمل آن 2) ميزان خفه كنندگي جرقه اشاره كرد .
سرعت عمل آن به نيروي عمل كننده بستگي دارد. نيروي عمل كننده 1) هيدروليك 2) فنري
3609975351790نيروي عمل كننده تمام بريكرها در پست نوشهر فنري است. در پست هاي قديمي تر سيستم هيدروليكي وجود دارد. چون بريكر كليدي است كه تحت بار قطع مي كند در لحظه قطع و وصل قوس بزرگي ايجاد مي شود. براي كاهش ضربه اي اين جرقه، دو راهكار در نظر گرفته مي شود .
سرعت عمل قطع و وصل را تا حد ممكن افزايش داده اند تا از ايجاد گرماي زياد در كنتاكت ها وذوب شدن آنها جلوگيري شود. راهكار بعدي نيز استفاده از مواد عايقي مانند روغن و گاز SF6 براي خفه كردن قوس مي باشد .
كليد هاي قدرت به هفت دسته تقسيم مي شوند كه عبارتند از 1) كليد روغني 2) كيد گاز جامد 3) كليد كم روغن 4) كليد خلا 5) كليد SF6

باس كوپلر
از يك بريكر و دو سكسيونر كه دو باس را اتصال الكتريكي مي دهند، تشكيل شده است. همچنين يك CVT براي هر كوپلر و يك CT براي هر فاز موجود است .
مقره
مقره ها با ايزولاتورها در پست ها عايق بين كابل ها واستراكچرها مي باشند. بر حسب ولتاژ ، ميزان
آلودگي ورطوبت محيط، تعداد مقره هاي به كار رفته متغير است . ايزولاتور به دو صورت ثابت و كششي مورد استفاده قرار مي گيرند.
right320040 باس بار يا شينه
ميله اي است از جنس هادي مرغوب و تو خالي كه داراي مقاومت حرارتي خوبي مي باشند كه در پست ها فيدر ها به آن وصل مي شوند . يعني به جاي اينكه خط مستقيما بر روي ترانس رود ، بر روي شينه سوار مي شود و از شينه به ترانس مي رود . خروجي و فيدرها هم به شينه وصل هستند .
شينه بندي در پست
نظر به اين كه در يك پست فشار قوي كه شامل ورودي و خروجي مي باشد ، بايستي انرژي هر كدام از ورودي ها به تنهايي به به اوليه ترانسفورماتور ها منتقل گردد تا در صورت خرابي يك ورودي ، از ورودي هاي ديگر بتوان استفاده كرد . لذا خطوط ورودي و خروجي به طريقي به يكديگر مرتبط مي شوند . عاملي كه اين ارتباط را برقرار مي سازد، شينه يا باس بار نام دارد.
انواع شينه بندي هاي رايج و مهم در پست هاي فشار قوي عبارتند از:
1 ) سيستم تك شينه 2 ) سيستم هاي شين دوبل 3 ) سيستم غربالي 4 ) سيستم يك و نيم كليده
در اين جا جدول مقايسه ( مزايا و معايب ) انواع شينه بندي آورده مي شود.
نوع شينه بندي مزايا معايب
تك شينه اي هزينه كم
با استفاده از تكنيك هاي جدا سازي شينه مي توان بعضي از معايب آن را تا حدي بر طرف كرد. كليد منجر به قطع تمام پست مي شود.
سرويس و تعمير بسيار مشكل است.
فقط در مواردي كه بار از اهميت كمي برخوردار بوده و يا راه هاي ديگري جهت تغذيه آن وجود دارد ، مناسب است.
دوبل باس بار
( اصلي و انتقالي ) هزينه كم
امكان تعمير يا سرويس هر كليد وجود دارد.
از وسيله اندازه گيري ولتاژ بر روي باس مي توان براي تمام فيدر ها استفاده نمود. كليد اضافي براي ارتباط باس انتقالي به باس اصلي نياز هست.
در موقع سرويس هر كليد، عمليات سوئيچينگ مشكل است.
خطاي باس بار و يا خرابي كليد باعث قطع كامل پست مي شود.
دوبل باس بار
( هر دو شين اصلي) انعطاف بيشتري نسبت به سيستم تك شينه با داشتن دو باس بار وجود دارد.
هر يك از دو باس بار مي توانند تحت سرويس قرار گيرند. ( به طور جداگانه ) كليد اضافي براي كوپلاژ باس بار نياز است.
براي هر مدار 4 سكسيونر نياز است.
خطاي هر كليد باعث قطع تمام مدار هاي متصل مي شود.
حلقوي هزينه نسبتا كم
تعداد كم كليد
در واقع به باس بار اصلي احتياج نيست. وصل مجدد اتوماتيك و سيستم حفاظتي پيچيده اي دارد.
وسايل اندازه گيري ولتاژ روي تمام مدار ها نياز است.

ترانسفورماتور
تمام تجهيزات و امكانات پست هاي قدرت براي بهبره برداري مناسب و درست از ترانس هاي قدرت آن مي باشد. ترانس مهمترين و از نظر اقتصادي گرانترين تجهيز پست مي باشد.

ترانس هاي قدرت پست ها از نوع كاهنده مي باشند و معمولا ترانس هاي افزاينده در همان واحد نيروگاه نصب مي شوند . كار ترانس كاهش ولتاژ و چون با جريان و ولتاژ بالا سر و كار دارد وتقريبا هميشه در مدار است (جز در موارد تعميراتي ) . پس يكي از معيارهاي ترانس خوب، كم بودن تلفات آن است . منظور از تلفات ، تلفات اهمي ، هيسترزيس و فوكو مي باشد و همچنين هر چه فاصله هوايي هسته كمتر باشد ، صداي كمتري توليد مي كند . ترانس موجود 30MVA ساخت كارخانه ايران ترانسفو مي باشد. وزن ترانس با تجهيزات كامل آن و روغن موجود 51 تن مي باشد و12 تن روغن را در خود جاي مي دهد.
با اتصال سري سيم پيچ هاي يك ترانس، مي توان آن را به اتو ترانس تبديل كرد.
اتصال ترانس معمولي به صورت اتو ترانس به شرطي ميسر است كه سيم پيچ فشار ضعيف استقامت عايقي فشار قوي را نيز داشته باشد . اتصال ترانس هايي با نسبت تبديل نزديك 1 به صورت اتوترانس از جهت عايقي با مشكلي مواجه نخواهد بود . ترانس داراي يك تپ چنجر پله اي است كه به صورت on load است يعني تحت بار عمل مي كند .
مزاياي اتو ترانس
رآكتانس پراكندگي كوچكتر، تلفات كمتر، جريان تحريك كمتر، KVA بالاتر، ولتاژ متغير ثانويه و قيمت كمتر

4-G1/file-free (403)

مقدمه ..................................................................................................................... 3
مراحل انجام پروژه‌های فتوگرامتری .............................................................................. 5
نرم‌افزار فتومد ........................................................................................................ 10
ماژول Montage desktop ......................................................................................... 11
پنجره Block Forming ............................................................................................. 12
مثلث‌بندی هوايی ..................................................................................................... 14
Tab 0 .................................................................................................................. 15
ساختن فايل كاليبراسيون دوربين ................................................................................. 17
توجيه داخلی .......................................................................................................... 18
توجيه خارجی ........................................................................................................ 19
Tab 2 .................................................................................................................. 19
انجام توجيه خارجی به روش غير اتوماتيك .................................................................... 21
توجيه داخلی اتوماتيك ............................................................................................... 23
طراحی نقاط كنترل .................................................................................................. 27
انواع نقاط كنترل ..................................................................................................... 27
اندازه‌گيری نقاط كنترل زمينی در نرم‌افزار .................................................................... 28
نام‌گذاری نقاط كنترل ................................................................................................ 30
اندازه‌گيری نقاط اتصال ............................................................................................. 31
اندازه‌گيری نقاط گره‌ای به روش اتوماتيك ...................................................................... 33
انتقال نقاط كنترل به تصوير مجاور .............................................................................. 36
اندازه‌گيری نقاط مشترك بين دو نوار ............................................................................ 42
پيوست 1 .............................................................................................................. 44
مقدمه
1-9 تعريف فتوگرامتری
بنابه تعريف عبارت است از هنر ، علم و تكنولوژی تهييه اطلاعات قابل اعتماد درباره عوارض فيزيكی و محيط از طريق ثبت ، اندازه‌گيری و تفسير بروی عكس يا ساير مدارك كه در برگيرنده نقشی از انرژی الكترومنيتيك تابشی ثبت شده باشد.
هدف از فتوگرامتری تهييه نقشه از عكس‌های هوايی است. در فتوگرامتری بايد نقاط را از سيستم مختصات عكسی به سيستم مختصات زمينی انتقال دهيم.
2-9 انواع سيستم‌های مختصات در فتوگرامتری
سيستم مختصات دستگاهی
سيستم مختصات عكسی
سيستم مختصات مركز تصوير
سيستم مختصات مدل
21907503752850سيستم مختصات زمينی
سيستم مختصات عكسی

سيستم مختصات مركز تصوير

سيستم مختصات زمينی

1-2-9 سيستم مختصات دستگاهی
يك سيستم دو بعدی كاملا اختياری است كه جهت و راستای محورها ، مبداء و واحد سيستم كاملا اختياری است. در حقيقت از سيستم مختصات دستگاهی برای اندازه‌گيری‌های بسيار دقيق (خطا در حدود چند ميكرون) بروی عكس‌های هوايی استفاده می‌شود.
2-2-9 سيستم مختصات عكسی
يك سيستم مختصات دو بعدی است كه مركز آن محل تقاطع فيدوشال‌مارك‌ها است و جهت محور X در جهت پرواز و محور Y راستگرد و عمود بر محور X است. ما از سيستم مختصات عكسی برای مشاهد عوارض موجود در عكس استفاده می‌كنيم.
3-2-9 سيستم مختصات مركز تصوير
همان ‌طور كه گفته شد در فتوگرامتری بايد نقاط را ازسيستم مختصات عكسی به سيستم مختصات زمينی انتقال دهيم. سيستم مختصات‌های دستگاه‍ی و عكسی كه برای اندازه‌گيری و مشاهده عوارض مورد استفاده قرار مي‌گيرد سيستم‌های دو بعدی هستند اما سيستم مختصات زمينی كه هدف نهايی ما است ، يك سيستم سه بعدی است. برای تبديل يك سيستم دو بعدی به سه بعدی نيازمند يك سيستم واسطه هستيم ، كه اين سيستم واسطه سيستم مختصلات مركز تصوير است.
مبداء اين سيستم بروی مركز تصوير قرار دارد ، محور X در جهت پرواز ، محور Z در امتداد راستای محور نوری و محور Y به گونه‌ای است كه سيستم دست راستی است.
4-2-9 سيستم مختصات مدل
بعد از تهييه مدل سه بعدی منطقه مشترك دو عكس هوايی اين مدل دارای يك سيستم مختصات سه بعدی است كه جهت و راستای آن از نظر تئوری كاملا اختياری است.
5-2-9 سيستم مختصات زمينی
سيستمی است كه مختصات همه عوارض موجود در عكس در اين سيستم محاسبه خواهد شد.
در تهييه نقشه با استفاده از عكس‌های هوايی بايد اين پروسه‌ طی شود و تبديلات لازم انجام شود تا بتوان نقشه منطقه عكسبرداری شده را تهييه كرد.
نرم‌افزار فتومد اين امكان را در اختيار ما قرار می‌دهد تا با استفاده از عكس‌هايی هوايی با طی مراحل بالا مدل سه بعدی منطقه را بدست آوريم.
3-9 مراحل انجام پروژه‌های فتوگرامتری
مشخص كردن محدوده پروژه
اطلاعات كاليبراسيون دوربين
اپراتور
سه نقطه زمينی
ظهور فيلم
( دياپوزيتيو-كاغذ )چاپ فيلم
طراحی پرواز
سازمان نقشه‌برداری
كارفرما
خروجی
دستگاه تبديل
عكاسی و چاپ
عكسبرداری
سفارش عكسبرداری

مقياس عكسبرداری
محدوده پروژه بروی نقشه كوچك مقياس مشخص می‌شود

1-3-9 مشخص كردن محدوده پروژه
در ابتدا كارفرما منطقه‌ای را كه در نظر دارد از آن نقشه تهييه كند مشخص می‌كند و در اختيار پيمان‌كار قرار می‌دهد.
2-3-9 سفارش عكس‌برداری
با مشخص كردن نوع نقشه و مقياس مورد نظر به همراه محدوده پروژه به سازمان نقشه‌برداری سفارش عكسبرداری داده می‌شود.
بيشتر بدانيم
در تهييه عكس‌ها حداكثر می‌توان مقياس عكس را پنج برابر بزرگ‌تر از مقياس نقشه سفارش داد. هر چه مقياس عكس‌ها بزرگ‌تر باشد تعداد عكس‌ها كمتر می‌شود درنتيجه هزينه‌ها كاهش می‌يابد. به عنوان مثال ما می‌توانيم با عكس‌هاي‍ی با مقياس 200/1 نقشه‌هايی با مقياس 200/1 يا 500/1 يا 800/1 يا 1000/1 تهيه كرد.

3-3-9 عكسبرداری
سازمان نقشه‌برداری با مطاله محدوده پروژه ، اقدام به طراحی پرواز می‌كند تا مسير پرواز هواپيما و ساير اطلاعات لازم جهت عكسبرداری برای هواپيما را مشخص كند.
4-3-9 عكاسي و چاپ
شامل دو مرحله ظهور و چاپ فيلم می‌باشد. در ظهور فيلم نگاتيو حساس به نور را در داروهای ظهور و ثبوت قرار می‌دهند و سپس آنها را شست‌وشو می‌دهند و خشك می‌كنند تا ديگر به نور حساس نباشد. اما در مرحله چاپ كه مرحله توزيع عكس است نگاتيوها را بروی صفحه‌های دياپوزيتيو يا كاغذ يا شيشه چاپ می‌كنند ودر اختيار مصرف كننده قرار می‌دهند.
5-3-9 دستگاه تبديل
دستگاه تبديل به دستگاهی گفته می‌شود كه امكان تشكيل مدل سه بعدی ، مشاهده و ترسيم عوارض سطح زمين را فراهم می‌كند.
انواع دستگاه‌های تبديل
دستگاه‌های نوری
دستگاه‌های تحليلی
دستگاه‌های مكانيكی
دستگاه‌های رقومی (Photomod & Paradyes)
4-9 انواع خروجی‌های نقشه
نقشه‌های خطی
كه در آنها ارتفاع نقاط مختلف سطح زمين را با استفاده از منحنی ميزان نمايش می‌دهند.
center946785

DTM(Digital Terrain Model )
با كمك اين نوع نقشه‌ها می‌توانيم شكل سطح زمين را شبيه سازی كنيم.
20002505734050
TIN (Triangulated Irregular Network)
center990600اين نوع نقشه‌ها شكل زمين را با استفاده از شبكه‌های نامنظم مثلثی نمايش می‌دهند.
DSM (Digital Surface Model)
اين نقشه‌ها مدل رقومی سطح زمين را به همراه عوارض روی آن نمايش می‌دهد.
center5353050
نقشه‌های DSM از نظر ظاهری شباهت زيادی با نقشه‌های DTM دارند با اين تفاوت كه در DSM برخلاف DTM عوارض روی زمين مانند ساختمان‌ها و ... نيز نمايش داده می‌شود اما در DTM فقط سطح زمين نمايش داده می‌شود.
5-9 اطلاعات كاليبراسيون دوربين
بعد از ساختن دوربين‌های هوايی و قبل از استفاده از آن ، دوربين معمولا جهت تعيين دقيق تعدادی پارامتر ثابت ، كاليبره و تنظيم می‌شود. اين اطلاعات به صورت گزارش كاغذی يا يك فايل كامپيوتری توسط شركت سازنده دوربين به خريدار تحويل داده می‌شود.
اطلاعات كاليبراسيون دوربين شامل موارد زير می‌باشد.
فاصله كانونی دوربين
جابه‌جايی نقطه اصلی
اعوجاج عدسی
مختصات فيدوشال‌مارك‌ها در سيستم عكسی (فاصله و زاويه بين خطوط روبرو علائم حاشيه عكس)
قدرت تفكيك دوربين
از اطلاعات كاليبراسيون دوربين برای كاهش خطاهای موجود در هنگام تهييه نقشه استفاده می‌شود.
از فاصله كانونی دوربين در هنگام انجام مراحل توجيه داخلی استفاده مي‌شود.
جابه‌جايی نقطه اصلی فاصله مركز عكس (محل تقاطع فيدوشال‌مارك‌ها) با نقطه اصلی (پای عمود مركز تصوير بروی عكس) می‌باشد و جزء خطاهای سيستماتيك به حساب می‌آيد.
اعوجاج عدسي نيز جزء خطاهای سيستماتيك می‌باشد كه بر اثر برش نادرست عدسی دوربين هوايی بوجود می‌آيد و باعث می‌شود كه نقاط بروی عكس در جای مناسب خود قرار نگيرند.
از مختصات فيدوشال‌مارك‌ها نيز در انجام مراحل توجيه داخلی استفاده می‌شود.

Photomod
فتومد نرم‌افزاری است رقومی كه توليدات فتوگرامتری را از مرحله مثلث‌بندی هوايی تا توليد محصولات از قبيل مدل رقومی زمين ، نقشه‌های رقومی و اتوموزائيك فراهم می‌سازد.
فتومد قابليت پردازش عكس‌های هوايی و همچنين عكس‌های ماهواره‌ای نظيرSPOT&IRS&ASTER را دارد.
ماژول‌های نرم‌افزار Photomod
Photomod montage desktop
Photomod AT
Photomod Solver
Photomod Stereo draw
Photomod Stereo vector
Photomod DTM
Photomod Fast ortho
Photomod Mosaic
Photomod Vector
Photomod Scan Correct
وظايف ماژول‌ها
هسته اصلی نرم‌افزار است كه ايجاد مديريت پروژه‌ها در فتومد برعهده اين ماژول است.
جمع‌آوری اطلاعات و اندازه‌گيری رقومی روی بلوك تصاوير.
سرشكنی بلوك يا مثلث‌بندی عكسی.
تبديل سه بعدی عوارض در وضعيت برجسته بينی روی يك مدل.
كار موازی روی يك نقشه در محيط Stereo draw و Vector به صورت هم ‌زمان.
ايجاد و ويرايش TIN و منحنی ميزان بروی يك مدل.
ترميم و ارتو روی يك تك عكس.
تهييه ارتوموزائيك .
ايجاد و چاپ نقشه‌های رقومی.
10. تصحيح اعوجاج هندسی عكس‌ها ، ناشی از كاربرد اسكنرهای روميزی.

Module Montage desktop
با اجرای نرم افزار پنجره Photomod Project باز می‌شود.
center752475
با انتخاب گزينه Open / manage می‌توان پروژه‌هايی را كه در داخل نرم‌افزار است باز كرد و ادامه داد.
برای ايجاد يك فايل جديد بايد گزينه Create را انتخاب كرد.
center4819650بعد از ايجاد پروژه وارد ماژول montage desktop می‌شويم و اقدام به ايجاد بلوك و خواندن تصاوير می‌كنيم.
Block Forming
برای ايجاد نوارها ، خواندن تصاوير ، پاك كردن تصاوير ، تعيين ترتيب قرار گيری تصاويرو غيره از نوار ابزار Block Forming استفاده می‌كنيم.
center962025
اين نوار ابزار شامل كليدهايی به شرح زير می‌باشد.
Add Strip: از اين كليد برای اضافه كردن يك نوار (Ran) استفاده می‌شود. با فشردن اين كليد پنجره زير باز می‌شود.
center2714625
با وارد كردن نام نوار و همچنين تعيين مستقيم بودن (Forward) يا معكوس بودن (Revert) جهت عكسبرداری كليد OK را می‌فشاريم تا نوار جديد ايجاد شود.
Delete Strip: از اين كليد برای پاك كردن يك نوار استفاده می‌شود.
Move Strip up/down: از اين كليدها برای بالا و پايين بردن يك نوار استفاده می‌شود. كافی است تا نوار مورد نظر را انتخاب و با فشردن هر يك از اين كليدها آنها را به بالا يا پايين جابه‌جا كنيم.
center6867525Rotate/flip all image Strip: برای دوران دادن و چرخاندن كليه عكس‌های موجود در يك نوار از اين كليد استفاده می‌شود. اين چرخش‌ها در خلاف جهت عقربه‌های ساعت است. با فشردن اين كليد ليست زير باز می‌شود.

گزينه Horizontal دوران عكس حول محور Y و گزينه Vertical دوران عكس‌ها حول محور X است.
Reverse Strip Image Order: از اين كليد برای جابه‌جا كردن ترتيب عكس‌ها استفاده می‌شود. مثلا اگر عكس‌ها با ترتيب (1و2و3و4) چيده شده باشند ، با فشردن اين كليد ترتيب عكس‌ها به (4و3و2و1) عوض می‌شود.
Strip Properties: با فشردن اين كليد پنجره Strip Properties باز می‌شود و اطلاعاتی در مورد نام نوار و همچنين مستقيم بودن (Forward) يا معكوس بودن (Revert) جهت عكسبرداری را در اختيار ما قرار می‌دهد.
Add/Delete image: برای اضافه يا پاك كردن عكس به نوار استفاده می‌شود.
Move image Right/Left: برای جابه‌جا كردن يك عكس تكی در داخل نوار به سمت چپ يا راست مورد استفاده قرار می‌گيرد.
center3457575Image Properties: با فشردن اين كليد پنجره Image Properties باز می‌شود كه اطلاعاتی در مورد عكس انتخاب شده در اختيار ما قرار می‌دهد.
R09_S86__
center650557532385006848475Apply Block Changes: اين كليد برای دوباره اجرا كردن تغييراتی است كه به نرم‌افزار اعمال كرديم اما به دلايلی اجرا نشده است. در حقيقت همان كليد Refresh در كامپيوتر است. البته بعد از Add كردن عكس‌ها به داخل نوار ممكن است فقط نام عكس‌ها ظاهر شود ، برای رويت كامل عكس‌ها در ماژول montage desktop از اين كليد استفاده می‌شود.
بعد از اطمينان از ترتيب تصاويراز طريق پنجره مديريت پروژه (Project Manager) با استفاده از فلش سبز رنگ رو به پايين وارد مرحله Aerial Triangulation می‌شويم.
پنجره Project Manager مانند پلی ارتباطی بين ماژول‌های مختلف نرم‌افزار فتومد عمل می‌كند. رنگ نوارهای مربوط به ماژول‌های مختلف در اين پنجره بيان‌گر مفاهيم زير می‌باشد.
14573251466850فلش سبز :
ورود به مرحله بعد
فلش قرمز :
بازگشت به مرحله قبل
سبز تيره : عمليات در اين ماژول به پايان رسيده است.
قرمز : هيچ عملياتی در اين ماژول انجام نشده است.
سبز روشن : عمليات در اين ماژول ادامه دارد.

Aerial Triangulation (AT) Module
علامت‌گذاری نقاط کنترل بروی دیاپوزیتیو‌ها و انتقال این نقاط در قسمت‌های مشترک دو عکس را مثلث‌بندی هوایی گویند. در پنجره Project manager در قسمت Aerial triangulation دو گزینه وجود دارد.
Import Measurements: اگر اپراتور بخشی از پروژه را در نرم‌افزار دیگری اجرا کرده باشد با کمک این کلید می‌تواند اطلاعات خود را وارد نرم‌افزار خود کند. با فشردن این کلید پنجره Measurements & adjusted results import (PATB_format) باز می‌شود که محل ذخیره اطلاعات مورد نظر و ... را از ما سوال می‌کند.
center6810375
Start AT: با فشردن این کلید یا استفاده از کلید‌های میانبر Ctrl+A وارد محیط مثلث‌بندی هوایی می‌شویم ، و پنجره Photomod AT باز می‌شود. رد اين ماژول پنج زير صفحه وجود دارد كه در زير به شرح آنها پرداخته‌ايم.
Tab 0: برای پاك كردن تمام اندازه‌گيری‌های يك پروژه ازاين زير صفحه استفاده می‌كنيم.
Tab 1: برای انجام توجيه داخلی از اين زير صفحه استفاده می‌كنيم.
Tab 2: برای اندازه گيری مختصات عكسی نقاط كنترل از طريق اين صفحه اقدام می‌كنيم.
Tab 3: اندازه‌گيری نقاط گره‌ای بين نوارها از طريق اين صفحه انجام می‌شود.
Tab 4: توجيه نسبی از طريق اين صفحه انجام می‌شود.
(Project Information) Tab 0:
شامل پنجره Project Information است که اطلاعات موجود در مورد پروژه را نمایش می‌دهد. در داخل این پنجره دو کادر وجود دارد.

در کادر سمت چپ ، نام پروژه (Name) ، نوع پروژه (Type) ، نوع عکس‌برداری (Central Project) و توضیحات (Description) ، مربوط به پروژه ذکر شده است. به عنوان مثال در Description پروژه Demo نوشته شده :
" پروژه شامل دو نوار و هر نوار دارای سه عکس می‌باشد. مقیاس عکس‌ها 5000‌:‌1 و قدرت تفکیک اسکن 40 ‌‌میکرومترمی‌باشد."
در کادر سمت راست ، زمان شروع پروژه (Project Start) ، تعداد نوار‌ها (Strips in project) ، تعداد عکس‌ها (Image in project) و تعدا نقاط کنترل پروژه (GC point in project) ، نوشته شده است.
در Project Information ، پنج آیکن وجود دارد که برای حذف اندازه‌گیری‌ها‌یی که در مراحل بعدی ذکر خواهیم کرد استفاده می‌شود .
Delete fiducials measurements :
از این کلید برای پاک کردن فیدوشال مارک‌های اندازه‌گيری شده در مرحله توجيه داخلی استفاده می‌شود.
Delete GCP points measurements & catalog :
از این کلید برای پاک کردن نقاط کنترل زمینی داخل نرم‌افزار كه در Tab 2 اندازه‌گيری می‌شود استفاده می‌كنيم.
Delete tie measurements :
از اين كليد برای پاك كردن نقاط كنترل گره‌ای كه در Tab 3&4 اندازه‌گيری می‌شود ، استفاده می‌كنيم.
Delete all points measurements :
تمام نقاط اندازه‌گیری شده در نرم‌افزار را پاک می‌کند.
Delete unused points from catalogue :
با استفاده از این کلید می‌توان نقاط استفاده نشده موجود در نرم‌افزار را پاک کرد .
ساختن فايل كاليبراسيون دوربين عكسبرداری
center6134100قبل از انجام توجيه داخلی بايستی پارامترهای كاليبراسيون دوربين به نرم‌افزار معرفی شده باشد. اين كار از طريق ساختن فايل كاليبراسيون دوربين در ماژول Montage Desktop (MD) انجام می‌شود. برای اين كار با كليك بروی آيكن Start Camera Editor در ماژول Montage Desktop پنجره Camera Editor باز خواهد شد. از اين پنجره برای ساختن فايل كاليبراسيون دوربين استفاده می‌كنيم.
center390525با استفاده از مسير زير و كليك بروی آيكن پنجره New Camera باز می‌شود.

در اين پنجره به ترتيب نام دوربين (Camera) ، تاريخ كاليبراسيون دوربين (‍Calibration date) ، فاصله كانونی (Focal length) ، واحد مورد استفاده در اندازه‌ها (Unite) ، مختصات مركز تصوير (Proncipal point coordinate) و نوع اطلاعات مربوط به فيدوشال‌مارك‌ها (Fiducial data) را تعيين می‌كنيم. در اكثر مواقع Fiducial data را روی حالت آخر يعنی Fiducial Coordinate تنظيم می‌كنيم. حال نوبت به وارد كردن مختصات فيدوشال‌مارك‌ها می‌رسد. برای اين كار ابتدا در قسمت Fiducial mark data گزينه Fiducial Coordinate را انتخاب كرده و آيكن را كليك می‌كنيم. سپس در پنجره باز شده مختصات مربوط به فيدوشال‌مارك‌ها را وارد می‌كنيم.
center3657600
center7286625بعد از وارد كردن Y, X هر فيدوشال‌مارك برای ثبت آن كليد را كليك می‌كنيم و پس از اتمام اين مرحله كليد OK را كليك می‌كنيم تا به صفحه Camera باز گرديد. در صفحه Camera نيز كليد OK را كليك می‌كنيم و از صفحه Camera Editor نيز با استفاده از آيكن خارج می‌شويم. حال فايل كاليبراسيون دوربين ساخته شده است و ما می‌توانيم اين فايل را در توجيه داخلی بكار ببريم.
توجيه
بعد از مرحله ، عكس‌برداری برای ساختن مدل سه بعدی از منطقه مشترك بين عكس‌ها بايد عكس‌ها را به نحوی در دستگاه تبديل قرار داد كه عكس‌ها شرايطی مشابه لحظه عكس‌برداری داشته باشند. اين شرايط هم وضعيت داخلی دوربين را شامل می‌شود و هم وضعيت دوربين نسبت به سيستم مختصات زمينی. بنابراين توجيه شامل دو قسمت توجيه داخلی و توجيه خارجی می‌شود.
توجيه داخلی
در لحظه عكسبرداری اگر پرتو نوری تابيده شده از شئ بروی زمين با زاويه Ө وارد دوربين شود ، در لحظه خارج شدن اين پرتو در هنگام بازسازی مدل ، پرتو بايد با همان زاويه Ө از دستگاه تبديل خارج شود.
هدف از انجام توجيه داخلی بازسازی هرم نوری مشابه هرم نوری عكسبرداری است. در حقيقت ما با توجيه داخلی وضعيت هندسی داخلی دوربين عكسبرداری را بازساری می‌كنيم. با مشخص شدن پارامترهای توجيه داخلی امكان بازساری دسته اشعه‌های مشابه با حالت داخلی دوربين در لحظه عكسبرداری فراهم می‌شود.
پارامترهای توجيه داخی
اندازه قاعده هرم
اندازه قاعده هرم نوری با اندازه‌گيری دقيق مختصات فيدوشال‌مارك‌ها در سيستم مختصات عكسی بدست می‌آيد.
ارتفاع هرم
ارتفاع هرم در حقيقت همان فاصله كانونی دوربين است.
موقعيت پای عمود از راس هرم به قاعده آن نسبت به مركز قاعده
center5829300كه همان جابه‌جايی نقطه اصلی است كه با (, X0 Y0) نمايش داده می‌شود.
توجيه خارجی
با استفاده از توجيه خارجی موقعيت مكانی و دورانی هر عكس نسبت به سيستم مختصات زمينی مشخص می‌شود. پارامترهای توجيه خارجی با استفاده از نقاط كنترل زمينی يا با نسب سنجنده‌های اضافی مانند GPS و INS بروی هواپيما بدست می‌آيد. اين پارامترها مختصات مركز تصويرهای عكس چپ و راست و دوران هر عكس نسبت به محورهای مختصات است.
توجيه داخلی شامل دو مرحله توجيه نسبی و توجيه مطلق می‌باشد.
در توجيه نسبی پارالاكس Y نقاط را حذف می‌كنيم و وضعيت هندسی نسبی دو دوربين در لحظه عكسبرداری را بازسازی می‌كنيم. در حقيقت با انجام توجيه نسبی صفحه اپی‌پولار را برای تمام نقاط بازسازی می‌كنيم.
هدف از انجام توجيه مطلق اتصال مدل سه بعدی بدست آمده از توجيه نسبی‌ به زمين واقعی است. به عبارت ديگر برقراری ارتباط بين سيستم مختصات زمينی و مدلی است.
(Interior Orientation) Tab 1
همان طور كه در بالا اشاره كرديم Tab 1 مربوط به توجيه داخلی می‌شود. با رفتن بروی Tab 1 صفحه Interior Orientation كه محيط توجيه داخلی است باز می‌شود.

کادر چپ ، کادر image است که نام عکس ، شماره نوار و وضعیت انجام شدن توجیه داخلی را نشان می‌دهد.
ستون اول نام عکس ، ستون دوم شماره نوار مربوط به هر عکس و ستون سوم وضعیت انجام شدن توجیه داخلی " به نحوی که اگر علامت – باشد توجیه داخلی انجام نگرفته و اگر علامت + باشد توجیه داخلی انجام شده است " را نمایش می‌دهد.
center638175کادر سمت راست camera مربوط به دوربین ، نوع آن و فاصله کانونی آن می‌باشد. با دو بار کلیک بروی نام دوربین پنجره Camera information باز می‌شود.
در داخل این پنجره داده‌هایی مانند نوع دوربین Camera ، تاریخ کالیبراسیون Calibration date ، واحد اندازه‌گیری Measurement units ، فاصله کانونی Focal length و جا‌به‌جا‌یی نقطه اصلی Principal point ذکر شده و در کادر Description توضیحاتی توسط اپراتور نوشته می‌شود.
با فشردن کلید Viewدر پایین و وسط پنجره ، پنجره جدیدی باز می‌شود به نام Fiducial marks که در داخل آن مختصات فیدوشال مار‌ها‌ی عکس منتخب در سیستم مختصات عکسی ثبت شده توسط شرکت را نمایش می‌دهد.
center5495925
center600075در قسمت پایین سمت راست کلید View دیگری وجود دارد که با فشردن آن پنجره Distortion table باز می‌شود که از آن برای تعيين خطاهای اعوجاج عدسی استفاده می‌شود.
اگر مايل باشيم فايل‌ كاليبراسيون دوربين عكسبرداری را كه در ماژول Montage Desktop ساخته‌ايم فراخانی كنيم از آيكن استفاده می‌كنيم. با فشردن اين آيكن ليستی از تمام دوربين‌های موجود در فايل Storage نمايش داده می‌شود كه می‌توانيم دوربين مورد نظر خود را انتخاب كنيم. با اين انتخاب نام دوربين جديدی در جدول Camera در صفحه Interior Orientation نمايان می‌شود.
انجام توجيه داخلی به روش غير اتوماتيك
برای وارد شدن به محيط توجيه داخلی ، عكس مورد نظر را در صفحه Interior Orientation انتخاب كرده ، سپس بروی آيكن Perform Orientation كليك می‌كنيم تا صفحه توجيه داخلی مربوط به عكس مورد نظر باز شود. اين محيط ، محيط اندازه‌گيری فيدوشال‌مارك‌ها به حساب می‌آيد. در واقع اين پنجره محيط شبيه‌سازی شده يك منوی كمپراتور می‌باشد كه مختصات فيدوشال‌مارك‌ها را نسبت به مركز عكس در سيستم مختصات كمپراتور قرائت می‌كند.
"Comparator ، كمپراتور نام دستگاهی است كه برای قرائت مختصات دقيق عوارض بروی عكس مورد استفاده قرار می‌گيرد."
همان طور كه در شكل صفحه بعد ملاحظه می‌كنيد محيط توجيه داخلی شامل چندين بخش می‌باشد.
1. صفحه بزرگ نمایش که یکی از عکس‌های پروژه را نمایش می‌دهد.
2. در بالا سمت راست دو ردیف زوج عدد وجود دارد ، ردیف بالا مختصات Y, X دستگاهی نقاط موردنظر و ردیف پایین مختصات Y, X عکسی آن نقاط را نشان می‌دهد.
3. Automatic orientation: بخشی است که از‌ آن برای توجیه داخلی به صورت خودکار استفاده می‌شود‌.
-5-
-4-
-3-
-2-
1--

4. جدول مختصات کالیبره: پایین سمت چپ قرار دارد و مختصات عکسی فیدوشال مارک‌ها و خطای اجنمنت را نمایش می‌دهد.
center4762500
با كليك بروی هر يك از اين نقاط ، كرسر به طور تقريبی روی فيدوشال‌مارك مربوطه قرار می‌گيرد.
صفحه كوچك نمايش برای اندازه‌گيری دقيق فيدوشال‌مارك‌ها استفاده می‌شود.
برای بالا بردن زوم از كليد زير استفاده می‌كنيم.

برای قرار دادن كرسر در وسط صفحه نيز از كليد زير استفاده می‌كنيم.

5. صفحه کوچک نمایش که برای زوم کردن روی قسمت‌های مختلف عکس با دقت بالا است.
85725714375040671757162800

برای اندازه‌گيری دقيق ابتدا كرسر را روی نقطه قرار داده سپس با استفاده از مقدار زوم را بالا می‌بريم و با كليك بر روی كليد كرسر را به همراه نقطه در وسط پنجره مربوطه قرار می‌دهيم. بعد از اطمينان از اينكه كرسر بر روی نقطه وسط فيدوشال‌مارك قرار گرفته است كليد واقع در كنار ليست فيدوشال‌مارك‌ها را كليك كرده تا مختصات نقطه ثابت شود. بهمين ترتيب نقاط ديگر را اندازه‌گيری می‌كنيم. بعد از اتمام اندازه‌گيری نقاط كليد را جهت محاسبه توجيه داخلی زده و در صورت قابل قبول بودن نتايج برای ذخيره كردن اندازه‌گيری‌ها كليد Save را می‌فشاريم. (معمولا خطاهای كمتر از 7 ميكرون برای ما قابل قبول است.) اگر اندازه‌گيری ما دارای خطای زيادی بود می‌توانيم به نقطه خطادار برويم و آن را دوباره اندازه‌گيری كنيم. برای ثبت اندازه جديد بروی اندازه قبلی بايد كليد Move را بفشاريم. برای پاك كردن اندازه‌گيری‌های قبلی نيز می‌توانيم از كليد Delete استفاده كنيم.
با فشردن كليد Perform interior Orientation پنجره Transformation type باز شود. این پنجره از ما سوال می‌کند که از کدام روش و فرمول محاسباتی برای انجام محاسبات استفاده کنیم.
center3390900
فرمول‌های Helmet یا conformal ، Affine ، Projective فرمول‌های کاربردی در این نرم‌افزار هستند. اما معمولا فرمول Affine بکار گرفته می‌شود. بعد از اجرای مراحل فوق محاسبات مورد نظر انجام می‌شود و مقادیر EX و EY بدست می‌آیند. تنها باید دقت داشت که این مقادیر از 007/0 بیشتر نباشند زیرا این مقادیر قابل قبول نیستند.
با انجام توجيه داخلی برای اولين تصوير ، برای تصاوير ديگر می‌توان از توجيه داخلی اتوماتيك استفاده كرد يا اينكه با زدن كليد توجيه داخلی تصوير بعدی را شروع كرد.
توجيه داخلی اتوماتيك
برای انجام توجيه داخلی اتوماتيك بعد از توجيه داخلی برای اولين تصوير كليد Automatic ON را كليك می‌كنيم. با استفاده از كليدهای Mark Region Size و Search Region Size محدوده فيدوشال‌ماك و وحدوده جست‌وجو را تعيين می‌كنيم. سپس كليد Perform Automatic Orientation را كليك می‌كنيم.
توجه شود كه هرچه كيفيت تصوير بالاتر باشد انجام توجيه داخلی اتوماتيك بهتر انجام می‌شود. ولی به دليل پايين بودن كيفيت تصاوير در بيشتر مواقع لازم است دوباره برخی از نقاط اندازه‌گيری شود. در واقع توجيه داخلي اتوماتيك بر اساس تشابه رنگی بين قسمت تعيين شده (تارگت) در محدوده جست‌وجو می‌باشد. هرچه كيفيت عكس بالاتر باشد دقت اين جست‌وجو بيشتر می‌شود.
كادر قرمز محدوده پروژه
كادر آبی محدوده مربوط به فيدوشال‌مارك

center4800600با كليك بروی كليد Perform Automatic Orientation وارد صفحه مربوط به توجيه اتوماتيك می‌شويم.
همانطور كه در شكل بالا ملاحظه می‌شود ، در ليست مربوط به تصاوير (image in the project) بوبروی تصويرها عبارت 4/4 نوشته شده است. اين عبارت بيانگر اين است كه هر چهار فيدوشال‌مارك در اين تصوير اندازه‌گيری شده است. اگر اين عبارت به صورت 0/4‌ نوشته می‌شد به اين معنی بود كه هيچ يك از چهار فيدوشال‌مارك اندازه‌گيری نشده است.
قبل از انجام مراحل توجيه داخلی اتوماتيك بايد پارامترهای مربوطه را تنظيم كنيم. در قسمت Correlation coefficient كمترين مقدار برای ضريب كروليشن قابل قبول را تعيين كرده (معمولا عددی بالاتر از 97/0 قابل قبول است.)
center1438275
برای محاسبه انحراف معيار توجيه داخلی گزينه Calculate Interior Orientation را تيك می‌زنيم.
center2524125
روش محاسبه توجيه داخلی نيز قابل تعيين می‌باشد. (Affine-Conformal-Projective)
center3286125
با کمک کادر Max interior orientation error ، حداکثر خطای مجاز برای انجام توجیه داخلی را وارد می‌کنیم ، که این مقدار نیز در حدود 0.007 متر یا 7 میکرون مورد قبول است. این خطا به این صورت به دست می‌آید که نرم افزار با کلیک بروی هر نقطه مختصات‌ دستگاهی نقطه را اندازه‌گیری و مختصات عکسی را محاسبه می‌کند سپس با مقدار کالیبره شده که توسط کارخانه وارد نرم‌افزار شده است مقایسه می‌کند و اختلاف را به عنوان خطا گزارش می‌دهد.
center6162675
center7553325با انتخاب گزینه Search previously found marks تمام نقاطی را که قبلا توجیه شده بودند نیز دوباره توجیه می‌شوند.
پس از تنظيم پارامترهای مذكور در ليست مربوط به (image in the project) تصاوير مورد نظر را انتخاب و كليد OK را كليك میكنيم. بعد از گذشت زمانی متناسب با تعداد تصاوير ، گزارشی از نتايج توجيه داخلی اتوماتيك در اختيار كاربر قرار داده می‌شود.

صفحه مربوط به نتايج توجيه داخلی حاوی ليست تصاوير (سمت چپ) و ليست نقاط فيدوشال‌مارك (سمت راست) می‌باشد. اگر چنانچه نقطه‌ با موفقيت اندازه‌گيری شده باشد رنگ آن در ليست نقاط قرمز و در كنار آن نيز عدد كروليشن نيز نمايش داده می‌شود. برای اندازه‌گيری مجدد نقاطی كه با رنگ قرمز مشخص شده‌اند ، روی آنها كليك می‌كنيم و كليد را می‌فشاريم تا به تصويری كه نقطه در آن قرار دارد برود. با اندازه‌گيری مجدد نقطه مانند حالت غير اتوماتيك برای انجام محاسبه نقطه كليد را كليك می‌كنيم و در صورت قابل قبول بودن نتيجه برای ذخيره كردن اطلاعات كليد را می‌فشاريم.
در ستون +/- علامت M به این معنی است که Mark را اشتباه معرفی کرده‌ایم و حرف E به معنی این است که خطای ما از مقدار استاندارد بیشتر است.
در پنجره‌image ، X max وY max بیشترین خطا را در جهت محورها نمایش می‌دهد و X rms و Y rms مقدار خطا كروليشن را نمایش می‌دهد.
در پنجره‌ی Mark ستون Corr ضریب شباهت هر تارگت و در ستون‌های X و Y مقدار خطا در هر تارگت را گزارش می‌دهد.
بعد از اطمينان از اندازه‌گيری تمامی فيدوشال‌مارك‌ها در تمامی تصاوير پنجره اصلی را با كليك بروی آيكن Done می‌بنديم و به مرحله دوم از صفحه اصلي ماژول AT می‌رويم.
(Measure GC Points) Tab 2
نقاط کنترل زمینی يا (GCP) Geodetic Control Points، به نقاطی گفته می‌شود که موقعیت مختصاتی آنها بروی عکس معلوم است و مختصات آنها بروی زمین نیز اندازه‌گیری شده است.
نقاط کنترل گره‌ای يا Tie Points ، به نقاطی گفته می‌شود که مختصات آنها بروی عکس محاسبه شده است ولی مختصات زمینی آنها مجهول است. در مثلث‌بندی هوایی با استفاده از مختصات نقاط کنترل زمینی ، مختصات زمینی نقاط گره‌ای محاسبه می‌شود.
مثلث‌بندی هوایی
علامت‌گذاری نقاط کنترل بروی دیاپوزیتیو‌ها و انتقال این نقاط در قسمت‌های مشترک دو عکس را مثلث‌بندی هوایی گویند.
برای تهییه نقشه با استفاده از عکس هوایی ، احتیاج به زوج عکس‌های منطقه داریم . به منظور ایجاد ارتباط بین سیستم مختصات زمینی با سیستم مختصات عکسی ، احتیاج به نقاط کنترل زمینی داریم. تعداد نقاط کنترل زمینی در قسمت مشترک هر زوج عکس حداقل شش نقطه می‌باشد ، یعنی در هر عکس سه نقطه. به دلیل هزینه بالای تهییه نقاط کنترل زمینی و از طرفی برای بالا بردن کیفیت نقشه منطقه ، با استفاده از روش مثلث‌بندی هوایی ، مختصات نقاط کنترل گره‌ای را بروی عکس بدست می‌آوریم. در حقیقت هدف از مثلث‌بندی هوایی تکثیر نقاط کنترل زمینی ، با نام نقاط کنترل گره‌ای می‌باشد.
برای انجام مثلث بندی هوایی باید سه قسمت زیر را داشته باشیم
1- مشخصات زمینی نقاط کنترلGCP و محل نقاط کنترل بر روی عکس.
2- مشخص کردن محل نقاط مشترک در منطقه مشترک دو عکس.
3- مشخص کردن محل تعدادی نقطه مشترک در منطقه پوشش عرضی(منطقه مشترک دو نوار)
طراحی نقاط کنترل زمینی
مشخص کردن تعداد ، پراکنده‌گی و محل نقاط کنترل زمینی که توسط نقشه بردار زمینی برداشت شود را طراحی نقاط کنترل گویند.
انواع نقاط کنترل زمینی
نقاط کنترل مسطحاتی: نقاط کنترلی هستند که دارای Y,X زمینی معلومی هستند و فقط در اطراف بلوک‌ها و بروی شکستگی‌ها و لبه‌ها قرار می‌گیرند. برای انتخاب محل نقاط کنترل از عوارض لبه‌دار و شارپ مانند تقاطع پیاده‌رو یا درپوش فاضلاب و ... که دارای Y,Xمعلومی هستند استفاده می‌کنند. در حقیقت نقاطی را انتخاب می‌کنیم که اپراتورهای مختلف به جواب‌های نزدیک به هم برسند. این نقاط کنترل را با علامت مثلث نمایش می‌دهند.
نقاط کنترل ارتفاعی: نقاطی هستند که دارای Z زمینی معلوم هستند و به دلیل این که عوارض به هر طریقی می‌تواند وجود داشته باشد ، در همه سطح بلوک به طور پراکنده در نظر گرفته می‌شود. این نقاط را معمولا در زمین‌های صاف و با شیب کم ، که تغییر ناگهانی ارتفاع نداشته باشد در نظر می‌گیرند. این نقاط با علامت دایره نشان داده می‌شود.
نقاط کنترل کامل: این نقاط دارای Z,Y,X زمینی معلوم هستند و در محل‌های قرار می‌گیرد که نقاط کنترل مسطحاتی و ارتفاعی نزدیک به هم و یا منطبق به هم باشند.
به دلیل این که برداشت‌ها بوسیله GPS انجام می‌شود مختصات کامل نقاط (X,Y,Z) در اختیار ما قرار می‌گیرد و در عمل همه نقاط کنترل ، نقاط کنترل کامل هستند.
فاصله بین نقاط کنترل زمینی بر اساس مقیاس نقشه مورد نظر ، فاصله بین خطوط منحنی میزان‌ها ، دقت اپراتور و نوع دستگاه تبدیل مورد استفاده تعیین می‌شود.
این نکته در مورد فاصله بین منحنی میزان‌ها قابل ذکر است که هر چه فاصله بین منحنی میزان‌ها فاصله بیشتر باشد تعداد نقاط کنترل کم می‌شود.
بعد از این که نقاط کنترل زمینی توسط نقشه‌بردار برداشت شد ، نقشه‌بردار محل این نقاط را با استفاده از استرسکوپ جیبی به وسیله سوزن و قلم بروی عکس مشخص می‌کند تا این نقاط در دستگاه تبدیل قابل شناسایی باشند.
اندازه‌گیری نقاط کنترل زمینی در نرم‌افزار
بعد از مرحله توجيه داخلی (مرحله اول) در مرحله دوم فايل مختصات نقاط كنترل را خوانده و مختصات عكسی آنها را در محيطی شبيه منو كمپراتور اندازه‌گيری می‌كنيم. اندازه‌گیری نقاط کنترل زمینی در نرم‌افزار در بخش Measuring GC Points یا Tab 2 انجام می‌شود.
بخش Measuring GC Points یا Tab 2 شامل قسمت‌های زير می‌باشد.

این پنجره شامل دو جدول می‌باشد. Imageکه اسم و شماره نوار عکس‌ها را نمایش می‌دهد و GC Points که اسم و شماره مربوط به نقاط کنترل زمینی را نمایش می‌دهد. این جدول از نرم‌افزار با استفاده از اطلاعات ذخیره شده توسط نقشه بردار کامل می‌شود.
اطلاعاتی مانند ، اسم نقاط کنترل زمینی ، نوع نقاط کنترل زمینی ، مختصات زمینی نقاط کنترل و ارزش وزنی این نقاط توسط نقشه‌بردار در یک فایل notepad ذخیره و وارد نرم‌افزار می‌شود.
در بخش Measuring GC Points یا Tab 2 با كليك بروی آيكن پنجره GC points Catalog باز می‌شود. ما با استفاده از آيكن Import می‌توانيم مختصات نقاط كنترل را وارد نرم‌افزار كنيم.

با فشردن آيكن Create Report می‌توان گزارش كاملی از نقاط كنترل زمينی توسط نرم‌افزار تهييه كرد. نمونه از اين گزارش در پيوست 1 آمده است.
در بخش Measuring GC Points (Tab 2) با انتخاب عكس و فشردن آيكن Measure Point وارد صفحه اندازه‌گيری مختصات نقاط كنترل می‌شويم.

این محیط شباهت زیادی با محیط توجیه داخلی (Interior Orientation) دارد به نحوی که کلیدهای موجود در این دو محیط کارایی یکسانی دارند ، به همین دلیل از شرح مجدد آنها خودداری می‌کنم.
در صفحه فوق ، نقاط را از ليست واقع در قسمت پايين سمت چپ انتخاب كرده و با كروكی كه نقشه‌بردار آن را تهييه كرده و با همان تكنيكی كه فيدوشال‌مارك‌ها را اندازه‌گيری كرده‌ايم نقاط كنترل را نيز اندازه‌گيری كرده و آنها را ثبت می‌كنيم.
در كنار اين جدول مختصات زمينی نقاط كنترل آمده است كه بعد از انجام مراحل توجيه می‌توانيم مختصات زمينی تمام نقاط را داشته باشيم.
توجه شود كه نام‌گذاری نقاط كنترل با توجه به شماره نوار و شماره عكس انجام می‌شود. با توجه به اين كه در هر عكس سه نقطه كنترل وجود دارد در صورتی كه بخواهيم نقاط كنترل عكس ششم از نوار چهارم را شماره‌گذاری كنيم ، به صورت زير عمل می‌كنيم.
نقطه 04061 : شماره 04 نمايانگر شماره نوار ، شماره 06 نمايانگر شماره عكس و شماره 1 نشان‌دهنده اين است كه نقطه بالای مركز عكس قرار دارد.

نقطه 04060 : شماره 04 نمايانگر شماره نوار ، شماره 06 نمايانگر شماره عكس و شماره 0 نشان‌دهنده اين است كه نقطه در مركز عكس قرار دارد.

نقطه 04062 : شماره 04 نمايانگر شماره نوار ، شماره 06 نمايانگر شماره عكس و شماره 2 نشان‌دهنده اين است كه نقطه پايين مركز عكس قرار دارد.

بعد از اندازه‌گيری سه نقطه برای هر عكس با كليك بروی آيكن Next image به تصوير بعدی جهت اندازه‌گيری نقاط كنترل در آن عكس رفته و پس از اطمينان از اين كه تمام نقاط كنترل در تمامی عكس‌ها اندازه‌گيری شده‌اند با كليك بروی آيكن Done از اين قسمت خازج می‌شويم.
باكليك بروی آيكن به صفحه اصلی AT بازگشته و مرحله اندازه‌گيری نقاط كنترل به پايان می‌رسد.
(Tie point measurement) Tab 4
نقاط اتصال یا گره‌ای
این نقاط از نوع نقاط کنترل مسطحاتی درجه دو می‌باشند و در عملیات‌های فتوگرامتری مانند تهییه نقشه‌های مسطحاتی مورد استفاده قرار می‌گیرند. این نقاط جهت ادامه مثلث‌بندی تا انتهای یک نوار باید وجود داشته باشند. به این نقاط ، نقاط اتصال گفته می‌شوند زیرا باعث اتصال یک عکس به عکس مجاور می‌شوند. این نقاط باید در عکس کاملا واضح باشند و در منطقه پوششی سه عکس متوالی وجود داشته باشند. برای بالا بردن دقت عمل ، بهتر است که این نقاط در جهت مخالف خط واصل نقطه اصلی به نقطه اصلی نظیر عکس مجاور ، انتخاب شود. در مثلث‌بندی شعاعی چند نوار ، نقاط اتصال در وسط پوشش عرضی انتخاب می‌شوند. برای انجام توجیه نسبی در هر زوج عکس حداقل پنج نقطه (معمولا شش نقطه) مشترک مورد نیاز است تا با پیدا کردن مختصات نقاط گره‌ای با استفاده از مختصات عکسی نقاط کنترل به روش مثلث‌بندی ، به آنها مختصات زمینی دهیم . این نقاط باید در سطح منطقه پراکندگی مناسب داشته باشند و پوشش کل منطقه مشترک دو عکس را شامل شوند.
صفحه Tie Points Measurements در Tab4 شرح کاملی از تعداد نوارها و زوج عکس‌ها را در اختیار ما قرار می‌دهد.

جدول Strips نوارها را نمایش می‌دهد و در جدول Stereo points زوج عکس‌ها و وضعیت هر عکس در هر زوج عکس (عکس در سمت چپ قرار دارد یا سمت راست) نشان داده شده است. همچنین مقدار خطای هر عکس بعد از انتخاب نقاط در ستون +/- آمده‌است.
بعد از انتخاب جفت عکس مورد نظر با کلیک بروی کلید Perform orientation وارد محیط اندازه‌گیری نقاط اتصال می‌شویم .
همانطور كه در تصوير صفحه بعد مشاهده می‌كنيد تصوير سمت راست و چپ در دو طرف صفحه نمايش داده شده‌اند. در زير هر كدام از تصاوير محدوده‌ای كه كرسر در آن قرار دارد با بزرگنمايی بيشتر نشان داده می‌شود. اعداد نشان داده شده در زير هر عكس مختصات دستگاهی نقطه در آن عكس (عدد بالا) و مختصات عكسی نقطه در عكس مربوطه است (عدد پايين).
برای وضوح بيشتر دو تصوير و تشخيص بهتر عوارض مشترك می‌توان از طريق آيكن Option و گزينه‌های Brightness / contrast (Left) و Brightness / contrast (Right) صفحه مربوط به درجات روشنايی و كنتراست را باز كرده و با استفاده از كليدهای Brightness و Contrast و Camera Correction درجات روشنايی و كنتراست را براي دو تصوير سمت راست وچپ تغيير دهيم. برای اين كه در دفعات بعدي تصاوير با اين تنظيمات نمايش داده شوند لازم است گزينه را به حالت فعال در آوريم.
2686050top371475266700

برای اندازه‌گيری نقاط گره‌ای در دو تصوير سمت راست و چپ ابتدا با استفاده از ماوس كرسر را روی نقطه‌ای در يكي از مناطق استاندارد مدل در تصوير سمت چپ (مناطق استاندارد شش گانه بعد از انتخاب اولين نقطه به طور خودكار نمايان می‌شوند.) قرار داده و سپس در تصوير سمت راست كرسر را بطور تقريبی روی متناظر همان نقطه قرار می‌دهيم. حال با كليك بروی كليد Add with correlation ، نرم‌افزار مقدار كروليشن را محاسبه كرده و نمايش می‌دهد. در صورتی كه اين مقدار بيشتر از 0.97 باشد كليد Yes را زده و به نقطه بعد می‌رويم.
center600075
کلید دیگری که به رنگ قرمز است به نام Add without correlation ، همان نقطه‌ای که اپراتور انتخاب کرده است را بدون هیچ تصحیحی ثبت می‌کند. کاربرد این نقطه در جایی است که ترکیب رنگ‌بندی منطقه یکسان است و نرم‌افزار قابلیت مقایسه و تشخیص را ندارد. این نقاط در جدول بالا با ضریب تشابه صفر وجود دارد.
براي پاك كردن اندازه‌گيری‌های خود می‌توانيم از كليد Delete استفاده كنيم. همچنين برای تغيير اندازه‌گيری خود می‌توانيم از كليد Move to marker position استفاده كنيم. به نحوی كه اندازه‌گيری را انجام می‌دهيم سپس كليد فوق را می‌فشاريم ، آنگاه اندازه‌گيری جديد جايگزين می‌شود.
توجه : برای اندازه‌گيری نقاط گره‌ای بهتر است از مرز بين نقاط تاريك و روشن در دو تصوير استفاده كرد. البته نبايد هرگز سايه اجسام را به عنوان نقطه‌گره‌ای در نظر گرفت.
در پایین صفحه جدولی وجود دارد که در آن اسم نقاط ، نوع نقاط (کنترل زمینی یا اتصال) ، وضعیت توجیه در هر دو عکس ، مقدار درصد شباهت و مقدار خطا در اندازه‌گیری نوشته شده است.
center5257800
بعد از اندازه‌گيری شش نقطه در شش منطقه استاندارد مدل می‌تواند نقاط كنترل تصاوير مجاور را به يكديگر انتقال دهد. ولي براي بالا بردن دقت و درجه آزادی توجيه نسبی بهتر است تعدادی نقطه‌گره‌ای بروش اتوماتيك نيز اندازه‌گيری كرد.
اندازه‌گيری نقاط گره‌ای به روش اتوماتيك
برای اندازه‌گيری نقاط گره‌ای به روش اتوماتيك از مسير ((Point _ Add _ Automatically پنجره Automatic point search را باز می‌كنيم.
در پنجره Automatic point search در قسمت Search Area ناحيه‌ای را كه می‌خواهيم در آن به صورت اتوماتيك نقطه اندازه‌گيری شود را تعيين می‌كنيم.
centertop

-22860036099759048752971800

4-G1/file-free (400)

مادرم، دریای بی کران فداکاری و عشق که وجودم برایش همه رنج بود و وجودش برایم همه مهر.
و به :
همسرم، اسطوره زندگی، پناه خستگی و امید بودنم.

دانشگاه آزاد اسلامی
واحد تهران جنوب
دانشکده تحصیلات تکمیلی
پایاننامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد "M.Sc."
(مکاترونیک)
عنوان:
هوشمند سازی خودرو
استاد راهنما:
دکتر مهرداد جوادی
استاد مشاور:
دکتر ساسان محمدی
نام و نام خانوادگی دانشجو:
علی هورفر
شماره دانشجویی:
8849210260
شهریور 1392
دانشگاه آزاد اسلامی
واحد تهران جنوب
دانشکده تحصیلات تکمیلی
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد “M.Sc.”
(مکاترونیک)
عنوان :
هوشمند سازی خودرو
نگارش:
علی هورفر
امضاء هیأت داوران پروژه:
استاد راهنما: دکتر مهرداد جوادی
استاد مشاور: دکتر ساسان محمدی
هیأت ژوری: دکتر رضا اسلامی فارسانی
مدیر گروه: دکتر مهرداد جوادی
تاریخ دفاعیه: 26/ 05/ 1392
فهرست مطالب
عنوان مطالب شماره صفحه
TOC \o "1-3" \h \z \u چکیده PAGEREF _Toc347739795 \h 1فصل اول:کلیـات PAGEREF _Toc347739796 \h 2مقدمه PAGEREF _Toc347739797 \h 2(1-2) تعریف خودروی هوشمند PAGEREF _Toc347739798 \h 3(1-3) اهداف وضرورت های ساخت خودرو هوشمند PAGEREF _Toc347739799 \h 3(1-4) مشکلات ومحدودیتهای موجود PAGEREF _Toc347739800 \h 4فصل دوم: مروری بر مطالعات و تحقیقات انجام شده توسط محققان PAGEREF _Toc347739801 \h 5(2-1)مقدمه PAGEREF _Toc347739802 \h 5(2-2-2) فعالیت شرکت مرسدس PAGEREF _Toc347739803 \h 6(2-2-3) فعالیت های شرکت گوگل PAGEREF _Toc347739804 \h 7کمک رانند‌ه هوشمند‌ PAGEREF _Toc347739805 \h 9فصل سوم :مدل ها و روش تحقیق آشنایی با avr ومعادلات و محاسبات مداری PAGEREF _Toc347739806 \h 12(3-1) توضیح بخش PAGEREF _Toc347739807 \h 12فصل چهارم:بیان مسأله PAGEREF _Toc347739808 \h 13(4-1)مقدمه PAGEREF _Toc347739809 \h 13(4-2) بخش های اصلی سیستم کنترل هوشمند خودرو : PAGEREF _Toc347739810 \h 13(4-2-1) نقشه خوان و مسیر یاب PAGEREF _Toc347739811 \h 14(4-2-1-1) سيستم مكان يابي جهاني GPS PAGEREF _Toc347739812 \h 14(4-2-1-1-1)نحوه عملکرد گیرنده ماهواره ای GPS سریF GT-720 PAGEREF _Toc347739813 \h 16(4-2-1-1-2) حافظه ها PAGEREF _Toc347739814 \h 26(4-2-1-1-3)پروتکل SPI PAGEREF _Toc347739815 \h 28(4-2-1-1-4)سیستم فایل FAT PAGEREF _Toc347739816 \h 31(4-2-1-2) نقشه های دیجیتال(DM) PAGEREF _Toc347739817 \h 33(4-2-1-3) سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) PAGEREF _Toc347739818 \h 37(4-2-2) : ورودی های سیستم PAGEREF _Toc347739819 \h 38(4-2-2-1)ماژول فاصله سنج خودرو PAGEREF _Toc347739820 \h 39(4-2-2-2) ماژول سرعت سنج خودرو PAGEREF _Toc347739821 \h 45(4-2-2-3) ماژول شتاب سنج خودرو PAGEREF _Toc347739822 \h 46(4-2-2-3-1)سنسور ADXL330 PAGEREF _Toc347739823 \h 46(4-2-2-4) ماژول زاویه سنج مغناطیسی PAGEREF _Toc347739824 \h 52(4-2-2-5) ماژول جایروسکوپ PAGEREF _Toc347739825 \h 52(4-2-2-5-1)سنسور جایرو MPU-6050 PAGEREF _Toc347739826 \h 52ابعاد: 0.9 x 4 x 4 میلیمتر در قالب QFN PAGEREF _Toc347739827 \h 53(4-2-2-6) ماژول دور سنج PAGEREF _Toc347739828 \h 55(4-2-3) واحد پردازشگر PAGEREF _Toc347739829 \h 59(4-2-3-1) میکروکنترلر PAGEREF _Toc347739830 \h 59(4-2-3-2) میکروکنترلر سری AVR PAGEREF _Toc347739831 \h 62(4-2-3-2-1) TinyAVR سری ATtiny PAGEREF _Toc347739832 \h 62AT90S سری کلاسیک PAGEREF _Toc347739833 \h 63(4-2-3-2-3) MegaAVR سری ATmega PAGEREF _Toc347739834 \h 63(4-2-3-2-4) XMEGA سری ATxmega PAGEREF _Toc347739835 \h 63(4-2-4) سیستم تعیین زاویه چرخ ها PAGEREF _Toc347739836 \h 68(4-2-4-1) مقاومت الکتریکی PAGEREF _Toc347739837 \h 69(4-2-4-1-1)پتانسیومتر PAGEREF _Toc347739838 \h 72(4-2-5) گیربکس هوشمند PAGEREF _Toc347739839 \h 76(4-3-2) چهار چرخ PAGEREF _Toc347739840 \h 79(4-3-3)دارای رادار صوتی متحرک جهت تشخیص اشیا نسبت به خود می باشد: PAGEREF _Toc347739841 \h 81(4-3-4) مجهز به GPS PAGEREF _Toc347739842 \h 82(4-3-5) پردازشگر PAGEREF _Toc347739843 \h 83(4-4) عملکرد روبات PAGEREF _Toc347739844 \h 84(4-4-1)نحوه شناسایی موقعیت جغرافیایی (نسبت به مسیر ، مبداء و مقصد) و جهت حرکت PAGEREF _Toc347739845 \h 85(4-4-1-1) دریافت اطلاعات از GPS PAGEREF _Toc347739846 \h 85(4-4-1-2)استخراج داده های موردنیاز ازاطلاعات دریافتی. PAGEREF _Toc347739847 \h 86(4-4-1-3)جستجو در نقشه دیجیتال و مقایسه داده های استخراج شده با داده های مسیر موجود در نقشه. PAGEREF _Toc347739848 \h 86(4-4-1-4)یافتن نقطه بعدی موجود در نقشه. PAGEREF _Toc347739849 \h 86(4-4-1-5)یافتن جهت حرکت بعدی با استفاده از بردار فرضی تشکیل شده بین دو نقطه. PAGEREF _Toc347739850 \h 87(4-4-2)نحوه شناسایی شرایط محیطی روبات (تشخیص موانع و عوارض در صورت وجود) PAGEREF _Toc347739851 \h 88(4-4-3)نحوه صدور فرآمین حرکتی روبات از مبداء تا مقصد PAGEREF _Toc347739852 \h 88فصل پنجــــم: PAGEREF _Toc347739853 \h 91(5-1) توضیح مدار الکترونیکی تشخیص زاویه فرمان : PAGEREF _Toc347739854 \h 92پیوست ها PAGEREF _Toc347739855 \h 95
فهرست جدول ،کد ،فرمول
عنوان شماره صفحه
جدول4-1: تعیین مقدار خازن های خروجی بر حسب مقدار پهنای باند.......................................... 48
قطعه کد4-1 :نرم افزار تهیه شده به منظور خواندن اطلاعات دریافتی از GPS............................. 17
قطعه کد4-2: دستورات بکارگیری کارت حافظه........................................................................ 33
قطعه کد4-3 :دستور معرفی رادار به پردازنده.............................................................................. 42
قطعه کد4-4 : دستور معرفی ADXL330 به پردازنده........................................................... 49
قطعه کد4-5 :قطعه کد عملیات محاسبه دور در پردازنده......................................................... 57
قطعه کد4-6 :محاسبه زاویه چرخ های خودرو بر حسب درجه 79 فرمول4-1 :محاسبه فاصله شی تا دروازه............................................................................................................................. 74
فرمول4-1 :محاسبه فاصله شی تا دروازه.........................................................................................40
فرمول4-2 :عملیات محاسبه دور...................................................................................................... 56
فرمول4-3 :محاسبه جریان الکتذیکی............................................................................................. 69
فهرست نمودارها و فلوچارت
عنوان شماره صفحه
نمودار4-1 :معماری FAT................................................................................................................ 32
نمودار4-2 : نمودار تغییرات ولتاژ به جریان.................................................................................. 70
نمودار4-3 : نمودار مقاومت متغیر خطی و مقاومت متغیر لگاریتمی...................................... 71
نمودار4-4 :چهارچوب عملکرد روبات............................................................................................. 84
فلو چارت4-1 :فلوچارت کنترل سیستم......................................................................................... 67
فلوچارت 5-1 :نمایش نتیجه............................................................................................................ 91
فهرست اشکال
عنوان شماره صفحه
شکل2-1 : EN-V خودروی هوشمند جنرال موتورز..................................................................... 7
شکل4-1 :نحوه عمل کرد GPS...................................................................................................... 14
شکل4-2 :سخت افزار GPS سریF GT-720…...................................................................... 16
شکل4-3 :GPSنمونه سخت افزار ساخته شده جهت آشکار سازی داده های گیرنده................................................................................................................................................... 24
شکل4-4 :شماتیک سخت افزار ساخته شده............................................................................... 25
شکل4-5 :نمایش سخت افزار حافظه.............................................................................................. 26
شکل4-6 :نمایش پایه های سخت افزار حافظه............................................................................ 27
شکل4-7 :نحوه انتقال داده توسط SPI......................................................................................... 29
شکل4-8 :فایلی حاوی اطلاعات جغرافیایی (طول و عرض) مراکز مهم................................ 35
شکل4-9 :فایل حاوی مختصات نقاط موجود در مسیر.............................................................. 36
شکل4-10 :نمایش نحوه عملکرد GIS.......................................................................................... 37
شکل4-11 :رادار صوتی..................................................................................................................... 39
شکل4-12 :نمایش عملکرد رادار صوتی......................................................................................... 40
شکل4-13 :نمایش شماتیک اتصال رادار به مجموعه................................................................. 41
شکل4-14 :سنسور ADXL330..................................................................................................... 46
شکل4-15 :نمایش شماتیک ADXL330.................................................................................... 49
شکل4-16 :سنسور جایرو MPU-6050........................................................................................ 53
شکل4-17 :دورسنج........................................................................................................................... 55
شکل4-18 :فرستنده – گیرنده IR................................................................................................. 56
شکل4-19 :میکروکنترلر سری AVR........................................................................................... 62
شکل4-20 :سخت افزار ویژه متصل به کامپیوتر (پروگرمر) که میکرو کنترلر در آن جای گرفته............. 68
شکل4-21 :مقاومت متغیر................................................................................................................ 70
شکل4-22 :پتانسیومتر...................................................................................................................... 72
شکل4-23 :شماتیک پتانسیومتر..................................................................................................... 73
شکل4-24 :موتور dc......................................................................................................................... 78
شکل4-25 :چرخهای فلکسی گلاس.............................................................................................. 80
شکل4-26 :باطری لیتیومی.............................................................................................................. 81
شکل4-27 :مثال................................................................................................................................. 82
شکل4-28 :مثال................................................................................................................................. 87
شکل4-29 :شماتیک عملکرد روبات............................................................................................... 89
فهرست نقشه ها
عنوان شماره صفحه
نقشه4-1 :مدار فرمان سخت افزار ساخته شده............................................................................ 25
نقشه4-2 :مدار فرمان اتصال حافطه به پردازشگر توسط مدار واسطه..................................... 30
نقشه4-3 :مدار فرمان اتصال رادار به پردازنده.............................................................................. 41
نقشه4-4 :مدار فرمان اتصالADXL330 به پردازنده............................................................... 47
نقشه4-5 :مدار فرمان پایه های ADXL330............................................................................... 48
نقشه4-6 :مدارفرمان دور سنج..........................................................................................................57
چکیدهموضوع پژوهش طراحی نمونه آزمایشی از (خودرو هوشمند) با مطالعه زیر ساخت های موجود در حوزه مکانیک خودرو، ناوبری، ماهواره،مخابرات،الکترونیک و کامپیوتر می باشد. این سیستم با بهره گیری از اطلاعات متنوع(داده های محیطی، داده های ماهواره ای،نقشه های دیجیتالی،خروجی های مبدل های الکترو مکانیکی ، رادارهای متنوع و در نهایت پردازش آنها) قادر خواهد بود کنترل خودروای ایده ال را به صورت کاملا هوشمند و بدون دخالت نیروی انسانی فراهم آورد.اهداف این پژوهش شامل : الف ) ایجاد امکان رانندگی ایمن برای بخشش بخصوصی از افراد جامعه که با مشکلاتی همچون کم بینایی ، کم شنوایی و یا نقص عضو در اندام های حرکتی مواجه هستند ب) تلاش در راستای بهبود مشکلات ترافیکی و کاهش هزینه های جانبی و مالی و... می باشد . که این امر جز با بهره گیری از تکنولوژی و دانش روز محقق نخواهد شد.
ابعاد طرح شامل ساخت ، توضیح چگونگی عملکرد و نحوه ی تلفیق بخش های کلی (نقشه خوان و مسیر یاب ، ورودی های سیستم ، پردازش گر مرکزی،سیستم تعیین زاویه چرخ ها و گیربکس هوشمند) می باشد.

کلید واژه : خودروی هوشمند ، نقشه ، سیستم ، مکانیک
فصل اول:کلیـاتمقدمه
با توجه به رشد روز افزون جمعیت و افزایش ساخت و سازهای اداری و مسکونی گسترده که منجر به افزایش مسافت های بین شهری و درون شهری شده است امروزه شاهد تغییرات وسیع در زندگی فردی و اجتماعی افراد هستیم . این تغییرات در دو بعد روانی و جسمانی مشهود بوده و آمار و نتایج تحقیق و پژوهش های پزشکی موءید این مهم می باشد. از جمله این موارد، مشکلات ناشی از زندگی در شهر های بزرگ می باشد که خود شامل ترافیک شهری – افزایش مسافت ها – آلودگی هوا - مشکلات ناشی از عدم رعایت قوانین ترافیکی – مسیر یابی غیر اصولی – خطا های فردی در حوزه رانندگی – فشارهای روحی و روانی افراد و .... می باشد . در چنین جامعه ای احتمال بروز سوانح و حوادث رانندگی بسیار زیاد است. به عنوان نمونه آمار تلفات جاده ای ارائه شده در دهه گذشته بیش از بیست و پنج هزار کشته در سال می باشد . با توجه به موارد ذکر شده و تحقیقات صورت گرفته می توان نتیجه گرفت که خطا های انسانی مهمترین عامل در بروز این حوادث می باشند. برای حل چنین مشکلی در این سطح که جزء دغدغه های کلان هر کشوری است. باید افراد عاری از هر نوع خطا در رانندگی باشند که این امر محالی است، زیرا افرادی که در چنین جوامعی زندگی می کنند ناخواسته مشکلات مربوطه گریبان گیر آنها خواهد بود. پس برای برون رفت از این معضل باید رو به ماشین های کرد که عاری از احساس و خستگی های ناشی از مشکلات روز مره باشند. گسترش علوم مختلف نظیر الکترونیک – کامپیوتر (نرم افزار)- مکانیک و هوش مصنوعی ما را قادر می سازد که با طراحی و ساخت سیستم های جامع کنترلی بر این مشکلات فائق آمده و موجب حذف کامل حوادث ناشی از خطاها ی فردی شویم.
(1-2) تعریف خودروی هوشمند
این پژوهش به امکان سنجی طراحی یک نمونه آزمایشی از (خودرو هوشمند) با مطالعه زیر ساخت های موجود در حوزه مکانیک خودرو – ناوبری – ماهواره – مخابرات – الکترونیک و کامپیوتر می پردازد. این سیستم با بهره گیری از دریافت انواع اطلاعات ، از جمله – داده های محیطی – ماهواره ای – نقشه های دیجیتالی – سنسور ها وتجهیزات مکانیکال- رادارهای متنوع و غیره و در نهایت پردازش آنها قادر خواهد بود کنترل یک خودرو ایده ال را به صورت کاملا هوشمند و بدون دخالت نیروی انسانی به عهده گیرد. سیستم فوق الذکر میتواند تمامی نیاز های حمل و نقل خواسته شده از سوی کاربر را به نحو مطلوبی مدیریت نماید و در واقع ماشینی است که در عین هوشمندی قانون مدار نیز می باشد.
(1-3) اهداف وضرورت های ساخت خودرو هوشمند
(1-3-1)از مهم ترین اهداف این پژوهش ایجاد امکان رانندگی ایمن برای بخشش بخصوصی از افراد جامعه که با مشکلاتی همچون کم بینایی ، کم شنوایی و یا نقص عضو در اندام های حرکتی مواجه هستند ، می باشد.
(1-3-2)تلاش در راستای بهبود مشکلات ترافیکی و کاهش هزینه های جانی و مالی . با توجه به مشکلاتی همچون تولید روز افزون خودرو ، رشد جمعیت ، وجود سطوح مختلف به لحاظ کیفیت رانندگی در سطح جامعه، ناکافی و نامناسب بودن گذرگاههای(درون و برون) شهری به نسبت حجم کاربران ، همچنین کم اثر شدن اکثریت طرحهای ترافیکی و نهایتا بالا رفتن هزینه ها چه برای کاربران وچه برای مسئولین تحقق چنین هدفی میتواند بهترین پاسخ باشد.
(1-4) مشکلات ومحدودیتهای موجودکم سابقه بودن اجرای چنین طرحی در کشور و دشواری دسترسی به نمونه های مشابه در دنیا ، نیاز به شناخت در زمینه علوم مختلف نظیر کامپیوتر ، مکانیک و الکترونیک ، بالا بودن هزینه ها، گستردگی ابعاد پروژه و محدودیت زمانی .
فصل دوم: مروری بر مطالعات و تحقیقات انجام شده توسط محققان(2-1)مقدمههدف از مطرح نمودن این بخش دسته بندی وبیان فعالیت های انجام گرفته در زمینه هوشمند سازی (اتوپایلوت ) کلیه وسایل حمل ونقل عمومی و بخصوص خودروهای سبک می باشد که توسط محققان و سازمانهای از چندین دهه پیش تا به حال صورت پذیرفته است. بیشتر این فعالیت ها در زمینه هوا فضا وساخت خلبان خودکار و یا در زمینه ناوبری خودکار وسایل حمل ونقل دریایی بوده که علت آن نیز وجود موانع ومشکلات کمتر نسبت به خودرو و نیز اهمیت بیشتر آنها نسبت به خودرو بوده است. در بخش هایی از این پایان نامه هم از مستندات این تحقیقات یاری جسته ایم که همه ی تلاشمان را نموده ایم تا خدشه ای به اصالت آنها وارد نیاید.
(2-2-1) تاریخچه اتوپایلوت و خلبان خودکار
در روزهاي ابتدايي صنعت پرواز ، هواپيما ها به توجه پيوسته خلبان براي يك پرواز ايمن احتياج داشتند . با افزايش ميزان زمان پروازها به ساعت هاي طولاني.نیاز به توجه مستمر خلبان به خستگي هاي جدي در آنها منجر مي شود. اتوپايلوت ها براي انجام دادن بعضي از وظايف خلبان طراحي شد اولين اتوپایلوت هواپيما بوسيله شركت اسپري در سال 1912 ساخته شد. لورنس اسپري (Lawrence Sperry) كه پسر مخترع مشهور المراسپري (Elmer Sperry) بود آن را دو سال بعد در سال 1914 به نمايش گذاشت و اعتبار اين اختراع را با پرواز هواپيما با دستاني كه به دور از وسايل كنترل بودند و براي تماشاگران قابل مشاهده بودند اثبات نمود .و یلي پست (Wiley Post) سيتسم اتوپايلوت اسپري را براي پرواز تك نفره به دور دنيا در مدت 8 روز در سال 1933 استفاده نمود .
بعدها توسعه اتوپايلوت با بهبود الگوريتم كنترل و سرومكانيكهاي هيدروليك ادامه پيدا كرد همچنين با به كار بردن رادارهاي راديويي امكان پرواز در شب و در آب و هواي بد هم فراهم شد .
در سال 1997 نيروي هوايي C-53 ايالات متحده يك پرواز طولاني شامل بلند شدن (Take up) و فرود(Landing) را به طور كامل تحت كنترل اتوپايلوت انجام داد . اتوپايلوت در صنعت كشتيراني اولين بار در سال 1920 مورد استفاده قرار گرفت
(2-2-2) فعالیت شرکت مرسدسممکن است این پدیده در صنعت خودروسازی پدیده ای عادی به حساب بیاید، اما برای آنها که از بیرون به این صنعت نگاه می کنند، دانستن اینکه خودروها در آینده به صورت خودمختار عمل کرده و نیازی به راننده ندارند، کمی شگفت انگیز خواهد بود.
به گزارش خبرگزاری مهر، با این حال برخی از خودروهای امروزی نیز به گونه ای به سوی هوشمند شدن تکامل پیدا کرده اند. از جمله آنها خودروی جدید و 100 هزار دلاری مرسدس بنز است که قصد دارد در گره های ترافیکی به پای راننده ها استراحت دهد. این خودرو می تواند مسافت خود را تا خودروهای جلویی احساس کرده و متناسب با این مسافت سرعت خود را کاسته یا افزایش دهد.
به این شکل راننده نیازی ندارد تا در میان دیگر خودروها مانور داده و به صورت مداوم پایش را بر روی پدالهای گاز و ترمز بفشارد. تنها فرمان دادن به خودرو برای هدایت آن کافی خواهد بود. با این همه شرکتهای فناوری در تلاشند این سطح از تکنولوژی خودروسازی را باز هم گسترش دهند.
(2-2-3) فعالیت های شرکت گوگلاز این رو شرکت گوگل در ماه اکتبر سال گذشته اعلام کرد ناوگانی از خودروها را گرد هم آورده است که با استفاده از حسگرهای مختلف و نقشه های آنلاین مسیر را درک کرده و در میان جاده ها به صورت خودکار حرکت می کنند. این خودروها توانستند به صورت خودکار و کاملا هوشمندانه طول خیابان "لومبارد" را طی کرده و از پل "گلدن گیت" عبور کنند. شرکت گوگل از این ماموریت آزمایشی به عنوان اولین تحقیقات روباتیک در صنعت خودروسازی نام می برد.جدید ترین نسخه پیشرفت در این بخش از تکنولوژی توسط شرکت جنرال موتورز صورت گرفته است، که آخرین دستاورد خود، یعنی خودروی هوشمند جدیدش را در نمایشگاه الکترونیکهای مصرفی به نمایش گذاشت. در ساخت خودروی EN-V دو ایده درباره نحوه یاد دادن رانندگی به خودروها با یکدیگر ترکیب شده اند، استفاده از حسگرهایی مانند دوربین ها و گیرنده های صوتی برای جلوگیری برخورد خودروها با عابران پیاده و فناوری شبکه که به خودروها امکان می دهد با یکدیگر صحبت کنند.

شکل(2-1): EN-V خودروی هوشمند جنرال موتورز
شبکه اینترنت خودرو امکان اتصال بی سیم آنها را با یکدیگر فراهم آورده و آنها را مانند یک ترن که واگنهای آن از طریق اتصالات نامرئی به هم وصل شده اند، به صورت وایرلس به دنبال یکدیگر حرکت می دهد. با این حال اگر یکی از این خودروها بخواهد از گروه یا شبکه جدا شود، امکانش وجود دارد.
در حال حاضر این خودروها که بیشتر به یک کلاه غواصی شباهت دارد در مرحله آزمایشی به سر می برند و جنرال موتورز امیدوار است تا سال 2030 بتواند این خودروها را با قیمت 10 هزار دلار وارد بازار کند. EN-V ها بر روی دو چرخ حرکت می کنند و جنرال موتورز با همکاری با شرکت Segway توانسته است فناوری را برای حفظ تعادل خودرو بر روی دو چرخ ارائه کند.
EN-V انرژی مورد نیاز خود را از باطری های قابل شارژ تامین می کند، سرعت این خودرو در بالاترین حالت 48 کیلومتر بر ساعت است و می تواند با یک بار شارژ 48 کیلومتر مسافت را طی کند شاید سرعت و مسافت طی شده توسط خودرو چندان جذاب نباشد، اما می تواند راه حلی برای برطرف کردن گره های ترافیکی در شهرهای شلوغ به شمار رود.
طول و عرض این خودروها 1.5 متر بوده و گنجایش حمل دو سرنشین را دارند اما در این صورت این دو نفر باید بدون هیچ وسیله ای در خودرو بنشینند، زیرا دیگر جایی برای حمل وسایل باقی نخواهد ماند.
در عین حال که EN-V ها می توانند با یکدیگر صحبت کرده و به صورت هوشمندانه و خودکار حرکت کنند، راننده ها در صورت نیاز می توانند کنترل خودرو را به دست بگیرند و این از بُعد ایمنی و جذابیت خودرو برای راننده بسیار مهم است در این خودرو به جای فرمان از دسته ای سکان مانند مشابه کنترل بازی های ویدیویی استفاده شده است که این فناوری امکان دور در جا زدن و به سرعت شتاب گرفتن را برای خودرو فراهم می آورد.
بر اساس گزارش سی ان ان، با این همه به دلیل هوشمند بودن این خودروها، موانع زیادی برای تکمیل نهایی آنها وجود دارد که یکی از مهم ترین این موانع سیگنالهای ارسالی و دریافتی است که خودروها برای مکالمه با یکدیگر دریافت و یا ارسال می کنند و این سیگنالها از نظر تئوری برای هکرها کاملا قابل نفوذ و دسترسی هستند.
 
کمک رانند‌ه هوشمند‌
اين روزها شرکت گوگل اد‌عاي زياد‌ي د‌ر مورد‌ اتومبيل هاي بد‌ون رانند‌ه اش د‌ارد‌ اما به د‌ليل اين که همه شرکت ها د‌ر حال پيشرفت هستند‌، نبايد‌ رقبايش را د‌ر اين زمينه د‌ست کم بگيرد‌ و برعکس بايد‌ هميشه آماد‌گي يک رقابت جد‌ي د‌ر اين زمينه را د‌اشته باشد‌. د‌ر سال هاي گذشته شرکت هاي زياد‌ي به بازار اتومبيل هاي هوشمند‌ علاقه نشان د‌اد‌ه اند‌ و د‌ر حال حاضر تعد‌اد‌ شرکت هايي که د‌ر اين زمينه فعاليت د‌ارند‌ رو به افزايش است. يکي از اين کمپاني ها لکسوس است که که به تازگي با رونمايي از LIDAR beaming LS600 hL، وارد‌ اين عرصه شد‌ه و حرف هايي براي گفتن د‌ارد‌. شرکت لکسوس اعلام کرد‌ه است که با اين محصول جد‌يد‌ خود‌ قاد‌ر است که تا حد‌ بسيار زياد‌ي ترافيک را کنترل کرد‌ه و گره هاي کور ترافيکي را باز کند‌. اتومبيل جد‌يد‌ لکسوس به يک سيستم مد‌يريت ايمني ترکيبي تجهيز شد‌ه است. اين سيستم قاد‌ر است که ترکيبي ميان امواج ميليمتري و د‌وربين استريو برقرار کرد‌ه و به اين ترتيب مکمل خوبي براي توانايي و مهارت رانند‌گان د‌ر اين زمينه باشد‌. اين سيستم که A PCS نام د‌ارد‌ مي‌تواند‌ به خوبي تصاد‌ف و برخورد‌هاي احتمالي خود‌روها به يکد‌يگر را قبل از اين که وقوع پيد‌ا کنند‌، تشخيص د‌اد‌ه و محل آن ها را هم شناسايي کند‌. بعد‌ از شناسايي هم امکانات ويژه اي را د‌ر اختيار سرنشينان قرار مي د‌هد‌، به عنوان مثال مي تواند‌ کشش اوليه د‌ر کمربند‌ها را بيشتر کند‌ و د‌ر صورت امکان به صورت خود‌کار ترمز را هم فعال کند‌. به اين ترتيب تا حد‌ بسيار زياد‌ي از شد‌ت تصاد‌ف و برخورد‌ ماشين ها با يکد‌يگر يا برخورد‌ ماشين با عابر پياد‌ه کاسته خواهد‌ شد‌. علاوه بر اين موارد‌ اين سيستم به GPS هم مجهز شد‌ه است و د‌ر ساختار آن د‌وربين هاي رنگي با کيفيت بالا هم وجود‌ د‌ارند‌، علاوه بر اين موارد‌ يک سيستم راد‌ار 360 د‌رجه LIDAR هم د‌ر اين سيستم تعبيه شد‌ه است که مي تواند‌ يک تصوير کلي از اتفاقات اطراف را براي سيستم هوشمند‌ موجود‌ تهيه کند‌. اين سيستم هوشمند‌ قاد‌ر است که موانع را به آساني از فاصله 20 متري تشخيص د‌هد‌. البته بايد‌ گفت که د‌ر حال حاضر اين ماشين هنوز آماد‌ه نشد‌ه است و بيشتر د‌ر قالب يک پروژه تحقيقاتي ظاهر شد‌ه و تا به بازار آمد‌ن آن راه زياد‌ي د‌ر پيش رو است. به هر حال تمامي کمپاني هاي بزرگ خود‌رو سازي د‌وست د‌ارند‌ که به هر طريقي که شد‌ه به صنعت خود‌روسازي هوشمند‌ وارد‌ شوند‌ و سعي بر اين د‌ارند‌ که با استفاد‌ه از سيستم ها و اپليکشن هاي هوشمند‌ يا با استفاد‌ه از سخت افزارهاي متفاوت به اين راه ورود‌ پيد‌ا کنند‌. شرکت گوگل هم همچنان د‌ر حال تست اتومبيل هاي بد‌ون رانند‌ه اش است. شايد‌ براي شما هم جالب باشد‌ که بد‌انيد‌ تا به اين جاي کار خود‌روهاي گوگل چيزي د‌ر حد‌ود‌ 300 هزار مايل يعني 482 هزار کيلومتر را د‌ر حالي د‌ر جاد‌ه ها و خيابان ها بد‌و‌ن رانند‌ه، حرکت کرد‌ه اند‌ و هيچ تصاد‌في را د‌ر اين مسيرها ند‌اشته اند‌. گوگل اعلام کرد‌ه است که اين رکورد‌ جد‌يد‌ي است که به اين شرکت تعلق د‌ارد‌ و مسلما به اين زود‌ي ها کسي نمي تواند‌ اين رکورد‌ را بشکند‌. البته همچنان گوگل د‌ر حال تست و ايجاد‌ تغييرات د‌ر جهت بهبود‌ اين سيستم است. مد‌يران اين پروژه د‌ر گوگل اعتقاد‌ د‌ارند‌ که رانند‌گي خود‌کار سيستم آن ها د‌ر شرايط ترافيکي مختلف مورد‌ تست قرار گرفته است و سيستم رايانه اي رانند‌ه تا به اين جاي کار بسيار خوب عمل کرد‌ه و همين موضوع باعث شد‌ه که تصاد‌في د‌ر اين ميان وجود‌ ند‌اشته باشد‌ اما هنوز هم نمي توان گفت که اين سيستم به صورت 100 د‌رصد‌ ايمن است و نياز به تست هاي بيشتري د‌ارد‌. خود‌روهاي بد‌ون رانند‌ه گوگل با ترکيب اطلاعات Google Street View ، هوش مصنوعي و تعد‌اد‌ي د‌وربين اتومبيل را کنترل مي کنند‌ و د‌ر تمامي اين تست ها يک رانند‌ه پشت فرمان اتومبيل بود‌ه است تا د‌ر صورتي که نياز بود‌ کنترل خود‌رو را د‌ر د‌ست بگيرد‌. فعلا گوگل تصميم د‌ارد‌ که اين سيستم را د‌ر جاد‌ه هاي برفي و ناهموار هم تست کند‌ تا د‌ر اين زمينه به اطمينان بيشتري برسد‌.
فصل سوم :مدل ها و روش تحقیق آشنایی با avr ومعادلات و محاسبات مداری (3-1) توضیح بخشاین طرح بصورت یک مکاشفه یا در واقع پدید آوردن ساختاریست که دغدغه امروز دانشمندان و شرکت های معتبر دنیا در زمینه ی حمل ونقل عمومی می باشد ، که تا کنون موفقیت های کمی در این زمینه حاصل شده است. در پدید آمدن این طرح از روش سعی وخطا ومقایسه دیتا های خروجی با خواسته های ما ، نیاز عمومی وداشته هایمان استفاده شده. ابعاد طرح بسیار وسیع بوده و نیاز به پیمودن مسیر های متعدد در زمینه علوم مختلف را دارد که ما با به کار بستن علوم مکانیک ،الکترونیک و کامپیوتر به صورت مجزا ودر نهایت پیدا کردن نقاط اتصال و اشتراک آنها موفق به محقق نمودن این مهم شدیم.
آشنایی با قطعات مکانیکال خودرو وعملکرد آنها ، تنوع تجهیزات الکترونیک و کارایی آنها و استفاده از نرم افزار های کار آمد (avr)کلید حل این معما میباشد.
فصل چهارم:بیان مسأله(4-1)مقدمه این پژوهش به امکان سنجی طراحی یک نمونه آزمایشی از ( خودرو هوشمند ) با مطالعه زیر ساخت های موجود در حوزه مکانیک خودرو – ناوبری – ماهواره – مخابرات – الکترونیک و کامپیوتر می پردازد. این سیستم با بهره گیری از دریافت انواع اطلاعات ، از جمله – داده های محیطی – ماهواره ای – نقشه های دیجیتالی – خروجی های مبدل های الکترومکانیکی و رادارهای متنوع و غیره و در نهایت پردازش آنها قادر خواهد بود کنترل یک خودرو ایده ال را به صورت کاملا هوشمند و بدون دخالت نیروی انسانی فراهم آورد. سیستم فوق الذکر میتواند تمامی نیاز های حمل و نقل خواسته شده از سوی کاربر را به نحو مطلوبی مدیریت نماید و در واقع ماشینی است که در عین هوشمندی قانون مدار نیز می باشد.
(4-2) بخش های اصلی سیستم کنترل هوشمند خودرو :(4-2-1)نقشه خوان و مسیر یاب
(4-2-2)ورودی های سیستم
(4-2-3)پردازش گر مرکزی
(4-2-4)سیستم تعیین زاویه چرخ ها
(4-2-5)گیربکس هوشمند
شرح بخش های اصلی سیستم :
هر کدام از بخش های اصلی سیستم خود شامل چندین زیر سیستم است که به شرح آن می پردازیم .
(4-2-1) نقشه خوان و مسیر یاب
این واحد وظیفه دریافت اطلاعات ماهواره ها ی موقعیت یاب (GPS)، حافظه ها ،جستجوی نقشه های دیجیتالی (DM)، کنترل داده های دریافتی و داده های ذخیره شده در حافظه (GIS)و در نهایت پردازش آنها را بر عهده دارد و خود شامل قسمت های زیر است.
(4-2-1-1) سيستم مكان يابي جهاني GPS
شکل4-1 : نحوه عمل کرد GPS
سيستم مكان يابي جهاني ( Global Positioning System ) يك سيستم هدايت ( ناوبري ) ماهواره اي اســت که از شبکه‌ای با حداقل ۲۴ ماهواره تشکیل شده است. خدمات این مجموعه در هر شرایط آب و هوایی و در هر نقطه از کره زمین در تمام شبانه‌روز در دسترس است و استفاده از آن رایگان است. سيستم مكان‌ياب جهاني يا GPS يك منبع ملي و مورد استفاده بين‌المللي براي يافتن موقعيت محل،‌ مسيريابي و زمان سنجي مي‌باشد و از سه قسمت فضا، كاربر، كنترل( Space , User , Control ) تشكيل يافته است. در واقع اساس کار این سامانه، فرستادن سیگنال‌های رادیویی با فرکانس بالا و به طور پیوسته است که زمان و مکان ماهواره را نسبت به زمین مشخص می‌‌کند. یک گیرنده جی‌پی‌اس روی زمین، با گرفتن این اطلاعات از سه ماهواره یا بیشتر، آن‌ها را پردازش کرده و موقعیت جغرافیایی کاربر (طول و عرض جغرافیایی و ارتفاع از سطح دریا)، سرعت، تعداد ماهواره ها، زمان محلی و ... را در هر نقطه زمین (در هر ساعتی از شبانه روز و در هر وضعیت آب و هوایی) مشخص می سازد. گیرنده های جی‌پی‌اس اطلاعات محاسبه شده را به صورت رشته ای از اعداد و علامات تولید کرده و در اختیار کاربر قرار می دهد. بنابراین با استخراج داده های مطلوب از این رشته می توان طول وعرض جغرافیایی، سرعت و زمان را به صورت لحظه به لحظه در اختیار داشت. با توجه به موارد ذکر شده استفاده از دستگاه های جی پی اس موجود در بازار جهت کاربرد های صنعتی به دلیل ایکنه کاربرد آنها صرفا عمومی تعریف شده قابل استفاده برای این طرح نبوده ولذا باید سخت افزار مخصوص و نرم افزار خاص این کار طبق نیاز این پروژه طراحی و پیاده سازی شود . طی مراحل تحقیق و طراحی این قسمت ، موفق به ساخت سخت افزار کد گشای گیرنده ماهواره ای GPS سریF GT-720 ساخت شرکت canmore Electronics و نرم افزار لازم جهت استخراج اطلاعات جغرافیایی و غیره این گیرنده شدیم . در ادامه به تشریح عملکرد سخت افزار و نرم افزار این قسمت پرداخته می شود.
(4-2-1-1-1)نحوه عملکرد گیرنده ماهواره ای GPS سریF GT-720

شکل4-2 : سخت افزار GPS سریF GT-720
این گیرنده با 65 کانال موازی توانایی دریافت اطلاعات موجود را دارد . با ولتاژ رگوله 3.3 +/-10% ولت کار می کند، از نوع پسیو آنتن بوده و در هر ثانیه اطلاعات آن تازه سازی می گردد . فرمت داده های دریافت شده پس از آشکار سازی به نوع رشته تبدیل شده و با ، نرخ داده دریافتی 4800/9600/9200/38400 قابل دریافت توسط پردازش گر می باشد. از خصوصیات بارز این گیرنده است که در فصول سرد سال زیر 30 ثانیه و در فصول گرم کمتر از یک ثانیه در زیر آسمان باز آماده بکار می شود. قدرت گیرندگی آن -155db بوده و توانایی اندازه گیری شتاب تا 4G و سنجش سرعت تا سقف 515 متر برثانیه را دارا می باشد. خروجی سیگنال گیرنده در سطح منطقی TTl تعریف شده است که پروتکل استاندارد آن NEMA -0183V3.01 می باشد. ودر دمای -40 تا +85 درجه سلسیوس کار می کند.
در بین فرمت های تولید رشته که توسط این گیرنده ارائه می شود ، فرمت $GPRMC به دلیل دارا بودن داده های مورد نیاز (طول وعرض جغرافیایی- سرعت و ساعت و تاریخ ) انتخاب شد. نمونه رشته RMC تولید شده توسط این گیرنده به شکل زیر می باشد.
$GPRMC,104549.04,A,2447.2038,N,12100.4990,E,016.0,221.0,250304,003.3,W,A*22<CR><LF>
که در این رشته عدد 104549.04 بیان گر ساعت محلی 10:45:49 و 4 صدم ثانیه و2447.2038 بیان گر عرض جغرافیایی بر حسب ساعت و دقیقه ونیز عبارت 12100.4990 بیان گر طول جغرافیایی و همچنین عبارت 016.0 بیان گر سرعت بر حسب گره دریایی می باشد. با توجه به مثال ذکر شده ، نرم افزار تهیه شده در پردازشگر این آیتم ها را از رشته کلی استخراج می کند. که این قطعه کد به قرار زیر است :

قطعه کد4-1 : نرم افزار تهیه شده به منظور خواندن اطلاعات دریافتی از GPS
$regfile = "m32def.dat"
$crystal = 8000000
$baud = 9600
'-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Config Serialout = Buffered , Size = 100
Config Serialin = Buffered , Size = 100
'-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Config Lcdpin = Pin , Db4 = Porta.4 , Db5 = Porta.5 , Db6 = Porta.6 , _
Db7 = Porta.7 , E = Porta.2 , Rs = Porta.3
Config Lcd = 16 * 2
'-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Cls
'-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Dim Hh As Integer
Dim Mm As Integer
Dim Ss As Integer
Dim H1 As String * 2
Dim M1 As String * 2
Dim S1 As String * 2
Dim P As Integer
Dim Spi As String * 10
Dim Spid As Word
Dim Temp As String * 1
Dim A As String * 15
Dim Ti As String * 6
Dim Stt As String * 20
Dim Ag As Integer
Dim Tim As Integer
Dim Tg As Double
Dim Tt As String * 10
Dim C As Integer
Dim C1 As Integer
Dim L As Integer
Dim B As String * 1
Dim X As Integer
Dim K As Integer
Dim Y As Integer
Dim V As Integer
Dim T As Integer
Dim S As String * 1
Dim Sti As String * 60
Dim I As Integer
Dim N As Integer
Dim Z As String * 5
Sti = "aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa"
Z = "RMC"
I = 1
T = 0
X = 1
K = 1
V = 1
Y = 1
Stt = "vvvvvvvvvvvvvvvvvvvv"
Ti = "bbbbbb"
'-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Enable Interrupts
'-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Do
S = Waitkey()If S = "R" Then
For I = 1 To 60
Mid(sti , I , 1) = Waitkey()
Next I
Incr X
'-------------- Get Latitude = a ---------------------------------------------------------------Stt = Mid(sti , 17 , 20)
For K = 1 To Len(stt)
B = Mid(stt , K , 1)
If B <> "," Then
Mid(a , K , 1) = Mid(stt , K , 1)
Else
Exit For
End If
Next K
'------------------ (Get Longitude = tt) & (spid = spi) --------------------------------------
C1 = 0
For C = 1 To Len(sti)
Temp = Mid(sti , C , 1)
If Temp = "," Then
C1 = C1 + 1
End If
If C1 = 5 Then
If Temp = "," Then
C = C + 1
End If
Mid(tt , Y , 1) = Mid(sti , C , 1)
Y = Y + 1
End If
If C1 = 7 Then
If Temp = "," Then
C = C + 1
End If
Mid(spi , V , 1) = Mid(sti , C , 1)
V = V + 1
End If
Next C
V = 1
Y = 1
Spid = Val(spi) * 1.83
'----------------- Get Time = Ti -------------------------------------------------------------------
Ti = Mid(sti , 4 , 6)
'---------------------------- Convert Time = hh,mm,ss (as integer) ----------------------------
H1=mid(ti , 1 , 2)
Hh = Val(h1)
Hh = Hh + 4
If Hh > 24 Then
Hh = Hh - 24
End If
M1 = Mid(ti , 3 , 2)
Mm = Val(m1)
Mm = Mm + 30
If Mm > 60 Then
Mm = Mm - 60
Hh = Hh + 1
End If
S1 = Mid(ti , 5 , 2)
Ss = Val(s1)
'-----------------------------------------------------------------------------------------------------
Cls
Lcd Spi
Lcd "-"
Lcd Spid
If I = 400 Then
I = 1
End If
End If
Loop
End

شکل4-3 : GPSنمونه سخت افزار ساخته شده جهت آشکار سازی داده های گیرنده

نقشه4-1 : مدار فرمان سخت افزار ساخته شده

شکل4-4 :شماتیک سخت افزار ساخته شده
نمونه قطعه کد، ذکر شده بر روی این سخت افزار بار گذاری می شود.
(4-2-1-1-2) حافظه ها

شکل4-5 :نمایش سخت افزار حافظه
حافظه ها قطعاتی سخت افزاری هستند که جهت ذخیره و بازیابی اطلاعات (داده ها) به کار می روند. این عناصر که در اکثر سیستم های الکترونیکی از آن ها استفاده می شوند، به دو نوع حافظه های مغناطیسی (مثل فلاپی دیسک ها و دیسک های سخت) و نیمه هادی تقسیم می شوند. حافظه های مناسب در این طرح از نوع نیمه هادی ها بوده که بر خلاف حافظه های مغناطیسی فاقد اجزای متحرک و مکانیکی هستند. این نوع حافظه ها از آرایه هایی از سلول حافظه تشکیل شده اند که این آرایه ها بسته به نوع حافظه از تعدادی عنصر الکترونیکی مثل ترانزیستور و خازن تشکیل شده اند. حافظه های RAM، یک تراشه مدار مجتمع (IC) بوده که از میلیونها ترانزیستور و خازن تشکیل شده است. در اغلب حافظه‌ها با بکارگیری یک خازن و یک ترانزیستور می‌توان یک سلول را ایجاد کرد. سلول فوق قادر به نگهداری یک بیت داده خواهد بود. خازن اطلاعات مربوط به بیت را که یک و یا صفر است، در خود نگهداری خواهد کرد. عملکرد ترانزیستور مشابه یک سوییچ بوده که امکان کنترل مدارات موجود بر روی تراشه حافظه را بمنظور خواندن مقدار ذخیره شده در خازن و یا تغییر وضعیت مربوط به آن، فراهم می نماید. سلول های حافظه بر روی یک تراشه سیلیکون و بصورت آرایه ای مشتمل از ستون ها (خطوط بیت) و سطرها (خطوط کلمات) تشکیل می گردند و نقطه تلاقی یک سطر و ستون بیانگر آدرس سلول حافظه است. در انواع دیگری از حافظه ها از فلیپ فلاپ برای ذخیره سازی هر بیت حافظه استفاده می گردد. یک فلیپ فلاپ برای یک سلول حافظه، از چهار تا شش ترانزیستور استفاده می کند . این حافظه ها نیازمند بازخوانی / بازنویسی اطلاعات نخواهند بود، بنابراین سرعت این نوع از حافظه ها بمراتب از حافظه های قبلی بیشتر است و با توجه به اینکه از بخش های متعددی تشکیل می گردند، فضای استفاده شده آنها بر روی یک تراشه بمراتب بیشتر از یک نوع خازنی خواهد بود. در چنین مواردی میزان حافظه بر روی یک تراشه کاهش پیدا کرده و همین امر می تواند باعث افزایش قیمت این نوع از حافظه ها گردد.

شکل4-6 :نمایش پایه های سخت افزار حافظه